Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu zabezpieczania od nagryzania przez rozto¬ pione szklo lub szklo w stanie plastycznym powierzchni wszelkich urzadzen szklarskich oraz materialu ochronnego, sluzacego do tego celu.Szklo, wyplywajace z pieca w stanie cieklym lub plastycznym, jest zwykle u- mieszczane w jednej lub kilku kadziach lub zbiornikach z materialu ogniotrwalego, z których jest nastepnie doprowadzane do odpowiednich form lub urzadzen, sluzacych do wyrobu przedniiotów szklanych 01 poza¬ danym ksztalcie* Szklo ciekle jest przepro¬ wadzane przy wyrobie szkla arkuszowego pomiedzy walcami lub wylewane na plas¬ kie powierzchnie.Przy wyrobie rozmaitych przedmiotów szklanych przeplyw szkla jest przerywany od czasu do czasu w zaleznosci od ilosci szkla potrzebnego do wykonania danego przedmiotu o iz. góry ustalonych rozmia¬ rach. Przerywanie przeplywu szkla jest czesto uskuteczniane przez odpowiednie przesuwanie iglicy lub zatyczki, umieszczo¬ nej w otworze wypustowym dna zbipmika lub kadzi rozlewniczej, wykonanej z, mate¬ rialu ogniotrwalego.Równiez powszechnie jest znane stoso¬ wanie prowadnic, ze zbiornika i które odprowadzaja je do dowolnego miejsca liuty^^w celu dalszej je¬ go obróbki. Taka prowadnica moze posia¬ dac ksztalt leju, przy czym zwykle wyko¬ nywacie ja z materialu ogniotrwalego.Powierzchnie tych czesci maszyn do wytwarzania przedmiotów szklanych sty¬ kajac sie z roztopionym szklem ulegaja po¬ waznemu rozkladowi chemicznemu oraz fi¬ zycznemu, przyl czym z jednej srtrony nie tylko wymagaja czestej ich wymiany na no¬ we, lecz z drugiej strony oddzialywaja sizkodliwie nai szklo. Zachodzi to zwlaszcza wtedy, gdy te powierzchnie stykaja sie oprócz szkla równiez z powietrzem.Podczas przeplywu szkla plastycznego lub roztopionego albo roztopionego mate¬ rialu innego rodzaju przez otwór wypusto- wy wzmiankowanej prowadnicy wykonanej z materialu ogniotrwalego warstwa po¬ wierzchniowa prowadnicy zuzywa sie wskutek scierania jej przez szklo roztopio¬ ne, przy czym zachodzi równiez rozklad chemiczny materialu ogniotrwalego. Taki rozklad chemiczny nastepuje równiez w tych miejiscach, w których powierzchnia ze¬ wnetrzna szkla roztopionego styka sie ze sciankami zbiornika lub kadzi rozlewniczej, wykonanej z materialu ogniotrwalego, zwlaszcza jezeli to stykanie sie zachodzi w obecnosci powietrza. W tych samych wa¬ runkach pracuja iglice lub zatyczki stoso¬ wane do regulowania przeplywu szkla roz¬ topionego lub plastycznego przez otwór wypustowy zbiornika lub kadzi rozlewni¬ czej.Ponadto szorstka, niegladka powierzch¬ nia materialu ogniotrwalego stawia dosc znaczny, opór przeplywowi szkla roztopio¬ nego lub innego materialu. W celu zapobie¬ zenia szkodliwemu oddzialywaniu materia¬ lu ogniotrwalego na szklo podczas jego wyplywania ze zbiornika lub kadzi rozlew¬ niczej proponowano juz wyposazanie po¬ wierzchni wewnetrznej zbiornika lub kadzi w poblizu otworu wypustowego oraz po¬ wierzchni nasad prowadniczych w wyloze¬ nie z materialu nie ulegajacego nagryzaniu, np. ze stali niklowo-chromowej lub ze sto¬ pu Mamela.Warstwa powierzchniowa czesci urza¬ dzenia, które stykaja sie bezposrednio ze szklem roztopionym podczas jego przeply¬ wu z pieca do form lub do innych urza¬ dzen sluzacych • do wyrobu przedmiotów szklanych, powinna wytrzymywac nadzwy¬ czaj wysokie temperatury (np. od 1 000 do 1 óOO^C) w ciagu dluzszych okresów czasu; vwarstwa ta nie powinna ulegac zupelnie nagryzaniu lub stawiac dostateczny opór nagryzaniu w normalnych warunkach pra¬ cy; powierzchnia tej warstwy powinna byc gladka, sztywna, twarda i nie scierac sie; material tej warstwy nie powinien zasadni¬ czo dzialac chemicznie na szklo roztopio¬ ne.Dotychczas nie udawalo sie otrzymac powierzchni posiadajacych takie wlasciwo¬ sci. Zwlaszcza minely sie z celem uczynio¬ ne juz poprzednio propozycje stosowania odpowiedniej wykladziny ochraniajacej material ogniotrwaly. Ponadto w tych przypadkach, gdy material ogniotrwaly zostaje wyposazony w metalowa powloke ochronna, jest rzecza pozadana, aby metal i material ogniotrwaly posiadaly jednako¬ we wspólczynniki rozszerzalnosci cieplnej.Zwlaszcza jest to rzecza wazna, gdy wyko¬ nywa sie najpierw powloke metalowa, któ¬ ra nastepnie oklada sie materialem ognio¬ trwalym w stanie plastycznym, po czym calosc wypala sie.Celem wynalazku niniejszego jest wy¬ twarzanie srodka zabezpieczajacego po¬ wierzchnie zbiorników i urzadzen, sluza¬ cych do wyrobu przedmiotów szklanych, od nagryzania przez szklo, a jednoczesnie nie oddzialywajacego ujemnie na wlasciwosci szkla.W mysl wynalazku powierzchnie czesci i — 2 —urzadzen wykonanych z materialu ognio¬ trwalego wyposaza sie w powloke ze stopu zawierajacego platyne i rod.Przy wytwarzaniu lub dalszym prze¬ twarzaniu szkla roztopionego lub szkla w stanie plastycznym stosuje sie wedlug wy¬ nalazku jedna prowadnice metalowa lub kilka takich prowadnic, przeznaczonych do bezposredniego stykania sie ze szklem roz¬ topionym i wykonanych ze stopu zawiera¬ jacego platyne i rod.Najlepiej jest wedlug wynalazku stoso¬ wac stop, w którym platyna przewaza, a najwlasciwsze jest stosowanie stopu, w którym zawartosc platyny wynosi co naj¬ mniej 80%. Doi celu powyzszego nadaja sie stopy zawierajace od 80 do 99% platyny i od 1 do 20% rodu. Najbardziej nadaje sie do uzycia stop zawierajacy okolo 90% pla¬ tyny i okolo 10% rodu.Doswiadczenia wykazaly, ze stopy te¬ go rodzaju nadaja sie do powyzszego celu pod wszelkimi wzgledami, mianowicie pod wzgledom wysokosci temperatury luib topli¬ wosci, ciagliwosci, stalosci, twardosci, glad¬ kosci i wspólczynnika rozszerzalnosci cieplnej.Stop ten jest twardy; po wyzarzeniu je¬ go twardosc wedlug Brinella wynosi okolo 90. Wskutek tego stop skutecznie opiera sie scieraniu przez szklo roztopione, moze byc doskonale polerowany i zachowuje gladka powierzchnie w ciagu dluzszego okresu czasu, wskutek czego stawia mini¬ malny opór przeplywowi szkla roztopione¬ go.Wedlug wynalazku niniejszegp zbiornik lub koryto maszyny do przetwarzania szkla, wyposazone w otwór wypustowy oraz w przyrzady umozliwiajace regulowanie przeplywu szkla przez ten otwór wypustom wy, sa wykonane tak, iz scianki otworu oraz powierzchnie wzmiankowanych przy¬ rzadów (w razie stosowania ich), stykajace sie z przeplywajacym szklem, sa zaopatrzo¬ ne w powloke ochronna ze stopu zawiera¬ jacego platyne i rod. Jezeli wzmiankowany przyrzad regulujacy przeplyw szkla za¬ wiera iglice lub zatyczke, podnoszona lub opuszczana w celu otworzenia wzglednie zamkniecia otworu wypustowego, wyposaza sie ja w powloke z powyzszego stopu. Cal¬ kowita powierzchnia wewnetrzna zbiornika lub koryta moze byc zabezpieczona w ten sposób, lecz nie zawsze jest to niezbedne} czesto wystarcza do tego celu pasek ze stopu platyny z rodem pokrywajacy te czesc powierzchni wewnetrznej scianek zbiornika lub koryta, z która styka" sie po¬ wierzchnia zewnetrzna (wolna) szkla, któ¬ rego poziom zmienia sie podczas dzialania urzadzenia. Jezeli do skierowywania szkla roztopionego stosuje sie prowadnice, to za¬ leca sie wyposazyc je równiez w wylozenie wykonane z tego stopu.Na rysunku przedstawiono iglice, zbior¬ nik i prowadnice, wykonane z materialu ogniotrwalego i zaopatrzone w wykladzine ochronna.Na rysunku fig. 1 przedstawia widok z góry prowadnicy lejkowatej z ogniotrwa¬ lego materialu, stosowanej do wytlaczania szkla w postaci walka cylindrycznego i-wy¬ posazonej w wylozenie ochronne wedlug wynalazku, a fig. 2 — przekrój pionowy tej prowadnicy wzdluz linii 2 — 2 na fig. 1, uwidoczniajacy równiez czesc kadzi roz- lewniczej i iglice sluzaca do regulowania przeplywu szkla z kadzi do prowadnicy.Na rysunku litera A oznacza prowadnice wykonana z dowolnego odpowiedniego ma¬ terialu ogniotrwalego, mogacego wytrzymac wysoka temperature, np. temperature po¬ wyzej 1 535 — 1 540°C. Prowadnica posia¬ da posrodku otwór okragly 1, przez który przeplywa strumien szkla roztopionego.Scianki tego otworu rozszerzaja sie stop¬ niowo ku górze w czesc stozkowa 2 pro¬ wadnicy, po czym odginaja sie w bok two-* rzac na brzegu górnym tej prowadnicy wy¬ pukly wystep pierscieniowy 3, otoczony plaska powierzchnia pierscieniowa 4. i - 3 -Szklo roztopione jest umieszczane w czesci stozkowej prowadnicy A, po czym wyplywa ono w postaci walka cylindrycz¬ nego przez otwór prowadnicy pod dziala¬ niem wlasnego ciezaru lub pod naciskiem z zewnatrz.Szklo roztopione lub w stanie plastycz¬ nym powinno byc przetwarzane w wysokiej temperaturze, lezacej np. w granicach 1 000 — 1 600°C; material ogniotrwaly pro¬ wadnicy rozklada sie i niszczy sie zarówno wskutek tarcia szkla, przeplywaj acego przez prowadnice, o jej scianki, jak i wsku¬ tek reakcji chemicznych, wskutek czego otwór / stopniowo powieksza sie i prowad¬ nica wkrótce przestaje nadawac sie do uzytku, jak to juz zaznaczono powyzej.Ponadto scianki prowadnicy nie sa gladkie i hamuja przeplyw szkla przez prowadnice.W celu przezwyciezenia trudnosci powyz¬ szych prowadnice zaopatruje sie w wylo¬ zenie, czyli w powloke ze stopu platyny z rodlem, zapobiegajaca stykaniu sie rozto¬ pionego szkla ze sciankami prowadnicy.Powloka ta jest umieszczana wewnatrz prowadnicy i posiada postac lejka metalo¬ wego 7, którego brzeg górny jest odgiety na zewnatrz, i tworzy kolnierz 8 dopaso¬ wany swym ksztaltem do wystepu pierscie¬ niowego! 3, znajdujacego sie u góry pro¬ wadnicy, drugi zas koniec tego lejka wysta¬ je na zewnatrz z otworu wypustowegO' w dnie prowadnicy. Do dna prowanicy przy¬ mocowana jest tulejka 9, zaopatrzona w kolnienz i sluzaca lacznie z kolnierzem 8 do przytrzymywania powloki w prowadni¬ cy i zapobiegania jej wysunieciu sie z pro¬ wadnicy.Jak zaznaczono powyzej, wynalazek moze byc zastosowany równiez do kadzi rozlewniczych oraz do zabezpieczania iglic i zatyczek; na fig. 2 uwidoczniony jest zbiornik, czyli kadz rozlewnicza 10, wyko¬ nana z materialu ogniotrwalego, z której szklo roztopione lub w stanie plastycznym moze byc odprowadzane przez otwór wy- pustowy 11 do prowadnicy A opisanej po¬ wyzej.Lacznie z taka kadzia uzywa sie zwykle iglicy lub zatyczki 12, wykonanej z mate¬ rialu ogniotrwalego i sluzacej do regulo¬ wania przeplywu materialu roztopionego przez otwór wypustowy 11. W miejscach, w których material roztopiony styka sie w obecnosci powietrza z iglica, wykonana z materialu ogniotrwalego, zachodzi rozklad chemiczny materialu iglicy.W celu zabezpieczenia iglicy od szkodli¬ wego dzialania szkla roztopionego, nasa¬ dza sie na nia pochwe 13 ze stopu platyny z rodem, zwlaszcza na jej czesc, porusza¬ jaca sie w otworze 11, oraz na czesc, znaj¬ dujaca sie w poblizu miejsca zetkniecia sie powierzchni roztopionego materialu z po¬ wietrzem zewnetrznym.Rozklad chemiczny materialu ognio¬ trwalego, z którego wykonana jest kadz, zachodzi czasem równiez w miejscach, w których powierzchnia zewnetrzna materialu roztopionego styka sie w obecnosci powie¬ trza ze sciankami kadzi; w celu zapobieze¬ nia takiemu rozkladowi materialu po¬ wierzchnie wewnetrzna scianki kadzi wy¬ posaza sie w pasek 14 ze stopu platyny z rodem, pokrywajacy te czesc powierzchni, z która zwykle styka sie powierzchnia ze¬ wnetrzna materialu roztopionego. Jest rze¬ cza jasna, ze przyklad wykonania kadzi 10 i iglicy 12 zostal przedstawiony na ry¬ sunku jedynie w celu wyjasnienia sposobu zastosowania wynalazku niniejszego, ksztalt zas i rozmiary kadzi i iglicy zarówno' jak i skojarzenia tej kadzi z prowadnica beda zmienialy sie w zaleznosci od uzytku, do którego przeznaczone sa kadz, iglica i pro¬ wadnica.Scianki otworu wypustowego moga byc wyposazone w wylozenie ze stopu platyny z rodem, przy czym wylozenie to moze po¬ siadac postac tulei 15, osadzonej w otwo¬ rze // i posiadajacej na koncach kolnierze 16, przylegajace od wewnatrz i od ze- — 4 —wnatrz do dna kadzi, w celu zabezpiecze¬ nia krawedzi otworu i utrzymania tulei we wlasciwym polozeniu. PL