Do róznych urzadzen wzglednie budo¬ wli potrzebne sa rury i przewody rurowe, wytrzymale na szczególnie duze napreze¬ nia gnace w kierunkach, prostopadlych do osi przewodu rurowego. Rury takie sa po¬ trzebne przy budowie róznych pojazdów tak wodnych, jak i ladowych.Szczególnie wazne jest otrzymanie krzywek lub ksztaltek o duzej wytrzyma¬ losci na zginanie, wlaczanych w celu wy¬ równania wydluzalnoisci rur wskutek zmian temperatury lub innych czynników, wzgled¬ nie w celu umozliwienia pewnych in¬ nych przesuwów podluznych. Im wiek¬ sze sa dopuszczalne naprezenia zginajace w tego rodzaju czesciach rurowych, do których naleza takze wydluzki w ksztalcie liry, petli, luku i t. d., tern mniejszy moze byc wysieg i dlugosc luku wygiecia, tym latwiej i taniej mozna je wytworzyc i tym mniejsze moga wypasc naprezenia zlaczy tego* rodzaju czesci. Mniejsza lub wieksza wytrzymalosc rur na zginanie, zwlaszcza przy zastosowaniu wydluzek, ma zatem bardzo duzy wplyw na koszt calego prze¬ wodu.Znane juz jest, zwlaszcza przy wytwa¬ rzaniu tego rodzaju krzywek i wydluzek,zaopatrywanie riit wewnatrz lut) zewnatrz w promieniowe calkowicie- lub czesciowo obiegajace naokolo faldy. £arówno zai pp- moca fald, obiegajacycn naokolo calego obwodu, jak i za pomoca fald, umiesz- czonych we wnetrzu krzywizny, osiaga sie znaczne powiekszenie wytrzymalosci na zginanie tego rodzaju krzywek i wy- dluzek.Wynalazek niniejszy dotyczy rury o szczególnie duzej wytrzymalosci na zgina¬ nie w kierunku, prostopadlym do osi rury; rura ta posiada gladkie scianki wewnetrz¬ ne, a wiec powoduje mozliwie najmniejsze straty cisnienia przeplywajacego przez nia srodka.Ponadto wynalazek dotyczy sposobów wytwarzania takich rur oraz urzadzen do wykonania tych sposobów.Wedlug wynalazku wytwarza sie na ru¬ rze najlepiej o okraglym przekroju po¬ przecznym, prostopadle do kierunku sil, wywolujacych zginanie, oraz w poblizu plaszczyzny, przecinajacej os rury lub wlókna obojetne, faldy podluzne, lezace naprzeciwko siebie.Wedlug najprostszej postaci wykonania podluzne faldy ksztaltuje sie w postaci li¬ tery U, której strona otwarta zwrócona jest ku rurze. Przejscie podluznych scianek fald w scianke rury jest zaokraglone w celu zmniejszenia zachodzacych w tym miejscu najwiekszych naprezen gnacych. Wedlug wynalazku faldy moga byc wytworzone na rurze z zewnatrz lub tez siegac do wnetrza rury.Przedmiot wynalazku rózni sie zwlasz¬ cza tym od podobnych znanych rur, ze stra¬ ty cisnienia przeplywajacego przez takie rury srodka sa nadzwyczaj male, prak¬ tycznie nie wieksze niz przy gladkich ru¬ rach i t. p.,, przy duzej wytrzymalosci na zginanie i prostocie wytwarzania; w celu wzmocnienia tych fald mozna zastosowac przykrycie podluznych fald wewnatrz ru¬ W celu polepszenia podatnosci rury faldy moga przebiegac wzdluz rury zygza¬ kowato. W szczególnych przypadkach fal¬ dy moga byc na jednej stronie proste, a na drugiej faliste lub zygzakowate, jak wy¬ zej wspomniano, W ogólnosci jednak ze wzgledu na wytwarzanie i koszty zaleca sie stosowac proste faldy podluzne.W celu ograniczenia wielkosci przekro¬ ju poprzecznego fald podluznych, zwla¬ szcza przy rurach o stosunkowo duzej srednicy, dobrze jest wykonac zamiast jednej faldy dwie lub wieksza ilosc fald podluznych o jednakowym lub niejednako¬ wym przekroju poprzecznym. Takze i w tym przypadku faldy moga byc wykonane wewnatrz lub z zewnatrz lub tez czescio¬ wo wewnatrz i czesciowo z zewnatrz. Rów¬ niez mozna zastosowac poprzeczne faldy w ksztalcie litery S.Przy znacznych cisnieniach wewnatrz przewodu rurowego nalezy zabezpieczac plaskie scianki podluzne fald od zbytnich naprezen i nadmiernych rozszerzen. W tym celu faldy podluzne moga byc przerywane w kilku miejscach, najlepiej jednakowo odleglych od siebie, lub tez mozna pozo¬ stawic scianki rury wewnatrz fald tak, by w miejscach tych rura posiadala swó}. zwykly przeswit.Zamiast tych srodków lub w uzupelnie¬ niu do tych srodków mozna takze zastoso¬ wac zebra usztywniajace zasadniczo pro¬ mieniowe do osi rury i zespolone z jednej strony ze scianka zewnetrzna fald, a z drugiej — ze scianka rury. Takie zebra usztywniajace mozna takze wykonac na¬ okolo rury.Dalszy srodek do usztywnienia scianek podluznych fald polega na tym, ze lezace naprzeciwko siebie scianki kazdej faldy laczy sie ze isoba wewnatrz za pomoca po¬ przeczek, które posiadaja szczególnie duza wytrzymalosc na rozciaganie. Poprzeczki te moga byc nieco wygiete wzgledem kie¬ runku ich naprezenia tak, by przy rosna- — 2 —cym tiaprezeniu poprzeczka mogla sie nie¬ co rozciagac lub sciskac.Rury wedlug niniejszego wynalazku moga byc w ogólnosci stosowane w tych przypadkach, gdy pozadana jest szcze¬ gólnie duza wytrzymalosc na zginanie w pewnym okreslonym kierunku wzgledem osi rury. Szczególne korzysci uzyskuje sie jednak wtedy, gdy stosuje sie krzywki lub wydluzki rurowe, w celu wyrównania wy- dluzalnoscij przewodów rurowych, szczegól¬ nie w postaci liry, petli lub litery U. Proste odcinki rury, umieszczane, jak to sie cze¬ sto stosuje, miedzy poszczególnymi lukami, moga nie posiadac fald podluznych, gdyz te odcinki rur posiadaja male naprezenia w stosunku do czesci krzywych. Wytrzy¬ malosc na zginanie tego rodzaju krzywek i luków rurowych moze byc takze wyzyskana da wbudowywania wzglednie usuwania do¬ wolnych dodatkowych urzadzen przewodu rurowego.Rury wedlug wynalazku, zaopatrzone w faldy podluzne w celu powiekszenia wy¬ trzymalosci na zginanie, moga byc stoso¬ wane nietylko do przewodów rurowych, lecz takze ogólnie w tych przypadkach, kiedy czesci powinny miec szczególnie du¬ za wytrzymalosc na zginanie w okreslo¬ nym kierunku. W szczególnych przypada kach dobrze jest stosowac rury, które nie posiadaja jednakowego przekroju po¬ przecznego, np. rury stozkowe.Wytwarzanie rur wedlug wynalazku moze byc uskuteczniane przez spawanie fald podluznych w odpowiednich wycie¬ ciach rury z jej sciankami lub tez przez walcowanie za pomoca szczególnych wal¬ ców. Przy spawaniu fald podluznych do¬ brze jest ich. scianki podluzne zaopatrzyc wedlug wynalazku w listewkowe nasadki tak, by miejsce spawania lezalo poza przejsciem scianki faldy w scianke rury.Rura moze byc przy tym podzielona w plaszczyznie srodkowej fald podluznych na dwie jednakowe czesci prasowane.Jesli tury takie wytwarza sie w wiek¬ szych ilosciach, lepiej je wówczas walco¬ wac za pomoca szczególnych walców. W ten sposób zarówno grubosci scianek jak i material podluznych fald sa takie same jak i wlasciwej rury. Natomiast przy wy¬ twarzaniu rur z faldami podluznymi przez spawanie fald dobrze jest czesto wytwa¬ rzac faldy podluzne z cienszego, a czasami i wiecej wartosciowego materialu niz mate¬ rial rury. W ten sposób mozna! taikze za pomoca stosunkowo prostych srodków ó- trzymac znaczne powiekszenie wytrzyma^ losci na zginanie rury.Wytwarzanie krzywek i luków ruro¬ wych wedlug niniejszego wynalazku moze sie odbywac w rpzny sposób. Przy stoso¬ waniu spawania kadlub rury i faldy mozna wyginac niezaleznie od siebie. W przy¬ padku jednak, gdy krzywki lub luki wy¬ twarza sie z prostej rury, zaopatrzonej juz w faldy podluzne wedlug wynalazku, na¬ pelnia sie rure piaskiem, zas w faldy wkla¬ da sie odpowiednie szablony.Pózniejsze napawanie fald podluznych mozna zastosowac tylko w wyjatkowych przypadkach, gdyz dobroc szwu spawane¬ go zalezy w znacznym stopniu od wprawy spawacza i specjalnych warunków pracy przy spawaniu. Wytwarzanie rur z faldami podluznymi, bezposrednio za pomoca wal¬ cowania natrafia na trudnosci ze wzgledni na znaczsie koszty walców kalibrowych, które oplacaja sie tylko przy walcowaniu znacznej ilosci rur jednakowej srednicy i jakoisci. W wiekszosci przypadków walco¬ wanie nie oplaca sie.Prócz walcowania do wytwarzania rur z faldami wedlug wynalazku stosuje sie inne sposoby, umozliwiajace pózniejsze zaopatrywanie gotowych rur w faldy po¬ dluzne, stosownie do potrzeby, przy czym najlepiej jest, gdy te gotowe rury posiada¬ ja srednice wewnetrzna nieco wieksza, niz srednica wewnetrzna rury z faldami po¬ dluznymi; dlugosci obwodów rury pier- — 3 —wotnej i rury z faldami sa przy tym prak¬ tycznie jednakowe.Wedlug wynalazku mozna jednak za¬ stosowac rure pierwotna, której srednica jest równa srednicy gotowej rury z falda¬ mi, jesli material rury rozciagnie sie w pewnych miejscach, to jest na faldach po¬ dluznych.Jeden ze sposobów wedlug wynalazku polega na tym, ze rure rozgrzewa sie na tej czesci obwodu, która ma byc zafaldowa- na podluznie, poczem sciska sie ja prosto¬ padle do plaszczyzny fald podluznych, Czesc obwodu rury, która ma pozostac gladka, moze byc podczas rozgrzewania chlodzona,, np. sprezonym powietrzem, lub oslaniana wzgledem miejsc ogrzewanych, Niefaldowana czesc rury pozostaje przy tym zimniejsza i przy faldowaniu odksztal¬ ca sie w ogólnosci nieznacznie lub tez nie odksztalca sie wcale. Mozna jednak takze rozgrzewac rure na jej calym obwodzie.Jesli rozgrzewanie ma sie odbywac rów¬ nomiernie na calym obwodzie, wówczas rura moze byc podczas rozgrzewania obra¬ cana za pomoca dowolnego urzadzenia.Najlepiej jednak obwód rury rozgrzewac w ten sposób, by temperatura faldowanej podluznie czesci rury byla wyzsza niz tem¬ peratura pozostalej czesci rury.Podsuwanie faldowanej rury moze byc przy tym uskuteczniane skokami lub nie¬ przerwanie. Przy podsuwie nieprzerwanym dobrze jest rozgrzewac rure mniej wiecej do miejsca, w którym zaczyna na nia dzia¬ lac sila cisnaca. Do ogrzewania mozna za¬ stosowac gaz, prad elektryczny lub dowol¬ ne inne zródlo ciepla.Inny sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze rure wyciaga sie, przesuwa i walcuje zai pomoca szeregu wlaczonych je¬ den za drugim szablonów zewnetrznych, których wymiary, poczawszy od przekro¬ ju poprzecznego rury pierwotnej, zblizaja sie do wymiarów gotowej, pofaldowanej rury. Przy stosunkowo miekkim materiale i stopniowym Wytlaczaniu poszczególnych wielkosci przekroju poprzecznego mozna zaopatrzyc rure w faldy podluzne nawet bez rozgrzewania. Poszczególne szablony zewnetrzne o zmieniajacym sie ciagle prze¬ kroju poprzecznym moga byc wlaczone w szereg jeden za drugim, gdy otwór przej¬ sciowy kazdego szablonu jest niezmienny- Szablony moga byc jednak zespolone w jeden szablon, jesli przekroje poprzeczne ich otworów przejsciowych zmieniaja sie od przekroju poprzecznego rury pierwotnej do przekroju poprzecznego gotowej rury z faldami podluznymi. Szablony mozna takze wykonac w postaci pierscieni,, których przekrój przejsciowy zmienia sie stopnio¬ wo w sposób ciagly.Szablon zewnetrzny moze nie pokry¬ wac calego obwodu rury. Rury z faldami podluznymi, skierowanymi do wewnatrz, mozna w szczególnie prosty sposób wytwa¬ rzac przez wciskanie fald do wnetrza rury za pomoca odpowiedniej ilosci szablonów.Stosowanie dodatkowych szablonów okazu¬ je sie przy tym czesto zbyteczne, gdyz przy wytwarzaniu fald podluznych szablo¬ ny wytlaczaja pozostala czesc rury do mniej wiecej! pozadanej srednicy.Zamiast wyciagac, przesuwac lub wal¬ cowac rure przez szereg szablonów, umie¬ szczonych jeden za drugim, mozna takze stopniowo wytlaczac rure miedzy szablona¬ mi, których wymiary, poczawszy od prze¬ kroju poprzecznego rury pierwotnej, zbli¬ zaja sie do wymiarów gotowej pofaldowa¬ nej podluznie rury i osiagaja w koncu te wymiary. Takze i te szablony moga nie pokrywac calego obwodu rury, odpowied¬ nio do sposobu wyciagania lub walcowania.Ilosc stosowanych szablonów zalezy przede wszystkim od wielkosci zadanej zmiany przekroju poprzecznego, rodzaju materialu i grubosci scianek rury. Im cien¬ sze sa scianki rury, tern mniejsza powinna byc zmiana przekroju poprzecznego, a im material jest wiecej ciagliwy, tern mniejsza - 4 -moze byc ikSc szablonów. Przy szczególnie cienkich sciankach i równoczesnie przy cia- gliwym materiale i malej zmianie przekro¬ ju poprzecznego moze sie nawet okazac po¬ trzebny jeden tylko szablon.Za pomoca kazdego z opisanych powy¬ zej sposobów mozna wprawdzie calkowicie zaopatrywac rury w faldy podluzne, jed¬ nak sposoby te dobrze wzajemnie uzupel¬ niac sie. Mozna np. rozgrzac rure na ca¬ lym obwodzie lub na czesci obwodu, która ma byc zafaldowana podluznie, a nastepnie wyciagac lub walcowac za pomoca szeregu umieszczonych jeden za drugim otworów, których ksztalt i wielkosc zmieniaja sie w sposób ciagly, poczawszy od zewnetrznego przekroju poprzecznego rury pierwotnej az do zewnetrznego przekroju poprzecznego gotowej rury z faldami. Ten sposób przede wszystkim wymaga znacznie mniej szablo¬ nów; czesto wystarczy stosowanie jednego tylko szablonu.Wszystkie opisane powyzej sposoby moga byc dalej ulepszone przez to, ze pod¬ czas sciskania, walcowania lub prasowania w rure wklada sie jeden lub kilka rdzeni, których przekrój poprzeczny odpowiada mniej wiecej zadanemu przekrojowi po-. przecznemu rury. Rdzen lub rdzenie moga posiadac nasady faldowe lub tez byc tak uksztaltowane, ze sluza jedynie do wytla¬ czania fald podluznych. Jesli rdzen jest dlugi w stosunku do srednicy rury, to do¬ brze jest jego wykonac wzdluz osi podluz¬ nej z lekkim pochyleniem ku osi podluznej rury. W ten sposób ulatwia sie wyjmowa¬ nie rdzenia, jesliby po wytworzeniu fald podluznych rdzen zacisnal sie w rurze; w tym celu mozna takze zastosowac specjal¬ ne urzadzenie wyciagowe srubowe. Czesto dobrze jest nieco splaszczyc rure przed wlasciwym wytwarzaniem fald podluznych, by splaszczenia zawieraly material na fal¬ dy i by po zafaldowaniu przekrój poprzecz¬ ny rury otrzymal w przyblizeniu zadany ksztalt okragly. Srodek ten zaleca sie zwlaszcza przy pierwszym ze wspomnia¬ nych sposobów, przy którym czesci obweh du rury, nie majace podlegac zafaldowa¬ niu, nie rozgrzewa sie. Wewnetrzny prze¬ krój poprzeczny bez faldy podluznej staje sie przy tym nieco owalny, a wiec nie do¬ kladnie okragly, jesli nie stosowac szcze¬ gólnych srodków, opisane poprzednio splaszczenie przy wytwarzaniu fald usuwa w prosty sposób powyzsza wade.W ogólnosci, zwlaszcza gdy rozgrzewa sie zafaldowana czesc obwodu, okazalo sie, ze nie trzeba stosowac specjalnych srod¬ ków, by faldy podluzne wygiely sie z po¬ czatku na zewnatrz, t. j. w kierunku naj¬ czesciej pozadanym. Dzieki lerzywiznie ru¬ ry i dodatkowemu rozszerzaniu wskutek rozgrzania, przy skierowanym poprzecznie do fald nacisku faldy te wyginaja sie w ogólnosci na zewnatrz. Jednak gdyby faldy mialy byc wygiete ku wewnatrz, to musza byc zastosowane szczególne urzadzenia po¬ mocnicze, np. szablony zewnetrzne lub tym podobne, wtlaczajace na poczatku nacisku faldy ku wewnatrz. Za pomoca sposobu wedlug wynalazku mozna taJkze wytworzyc na rurze kilka fald podluznych, lezacych obok siebie. Takzei przy wytwarzaniu tych fald potrzebne jest stosowanie szczegól¬ nych szablonów, rdzeni lub tym podobnych czesci.Rure, zaopatrzona w faldy podluzne, w przypadku stosowania w przewodach ru¬ rowych do wyrównywania rozszerzalnosci, przylacza sie do rury o okraglym przekro¬ ju poprzecznym, do urzadzenia laczniko¬ wego lub do kolnierza. W tym celu rury nie moga posiadac przy koncach fald po¬ dluznych i powinny miec tam okragly prze¬ krój poprzeczny. Mozna np. odciac faldy podluzne, a otwory zalutowac lub spawac.Mozna takze przypawac stozkowe czesci przejsciowe. Szczególnie pewny i dobry sposób wytwarzania tego przejscia polega na tym, ze przy koncach, gdzie niema juz fald podluznych, przed lub po ich wytwo* - 5 —rzeniu, przydlawia sie rure pierwotna do okraglego przekroju poprzecznego, równe¬ go mniej wiecej przekrojowi poprzeczne¬ mu gotowej rury z faldami podluznymi bez uwzgledniania tych fald. Jesli rure wycia¬ ga sie w ten sposób juz przed wytworze¬ niem fald podluznych, co jest mozliwe przy niektórych z opisanych poprzednio sposo¬ bów wytwarzania, czesc przejsciowa z ru¬ ry db faldy mozna w ogólnosci wytworzyc lepiej, a nawet czesc ta moze sie wytwo¬ rzyc samai bez dodatkowej czynnosci.Szczególnie dobre urzadzenie do wy¬ tlaczania, walcowania lub wyciagania rur wedlug proponowanego sposobu, polega na tym, ze za pomoca par walców o równole¬ glych osiach wytlacza sie rure do pozada¬ nego ksztaltu przez to, ze najmniejsza prze¬ strzen posrednia miedzy zewnetrznymi po¬ wierzchniami bieznymi walków mniej wie¬ cej odpowiada ksztaltem i wielkoscia zada¬ nemu przekrojowi poprzecznemu rury. W podobny sposób mozna takze uksztaltowac rdzenie jako pary walców o równoleglych osiach, jesli najwieksza przestrzen posred¬ nia miedzy ich zewnetrznymi powierzchnia¬ mi bieznymi bedzie uksztaltowana odpo¬ wiednio do zadanego przekroju poprzecz¬ nego rury. W ten sposób przy wyciaganiu lub walcowaniu rury zmniejsza sie znacz¬ nie opór tarcia miedzy ta rura i szablona¬ mi.W tym samym celu na powierzchni sza¬ blonów zewnetrznych lub rdzeni, zwróco¬ nej ku rurze, w kierunku przejscia rury mozna zastosowac obrotowo umieszczone walki lub kule.Na zalaczonych rysunkach przedstawio¬ ne sa schematycznie przyklady wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój poprzeczny rury wedlug wyna¬ lazku; fig. 2 — przekrój poprzeczny innej postaci wykonania rury wedlug wynalazku; fig. 3 — widiofc z boku rury wedlug fig. 1 i 2; fig. 4 — przekrój ptopirziedzny jeszcze in- auej postaiciwykbnaaiafrury; fig/5 — widbk z boku rury wedlug wynalazku, której fal* dy podluzne sa faliste; fig. 6 — przekrój poprzeczny rury z dwiema lezacymi obok siebie faldlatmi podluznymi równoleglymi, których przekroje poprzeczne sa jednako¬ we; fig. 7 — widbk z boku rury wedlug fig. 6; fig. 8 — przekrój poprzeczny innej po¬ staci wykonania rury, której faldy wygiete sa nai .zewnatrz i zakryte wewnatrz; fig. 9 — widok z boku rury, której faldy podluzne sa przerwane w równych odstepach; fig. 10 i 11 —^przekroje poprzeczne rur, których faldy podluzne sa usztywnione za pomoca zeberek, zespolonych ze sciankami rury; fig. 12 — widok z boku rury wedlug fig. 11; fig. 13 — przekrój poprzeczny rury, której faldy podluzne sa usztywnione za pomoca palaków; fig. 14 przekrój poprzeczny rury, której faldy podluzne usztywnione sa leza¬ cymi we wnetrzu poprzeczkami; fig. 15 — przekrój podluzny rury wedlug fig. 14, w której poprzeczki sa proste i prostopadle do osi rury; fig. 16— przekrój podluzny rury wedlug fig. 14 z odmiennie wykonany¬ mi poprzeczkami; fig. 17 i 18 przedstawiaja przyklady polaczenia fald podluznych % pozostala czescia rury; fig. 19 przedstawia rure, wygieta w ksztalcie liry, zaopatrzona w faldy podluzne tylko na krzywiznach; fig. 20 — krzywke, której falda podluzna jest zespolona ze znanym falistym wygie¬ ciem lukowym; fig. 21 — krzywke, której falda podluzna zespolona jest ze znanym wygieciem lukowym, falistym tylko na we¬ wnetrznej krzywiznie; fig. 22 przedstawia widok z boku i czesciowo przekrój urzadze¬ nia do wykonania przedmiotu wynalazku; fig. 23 — to samo urzadzenie, widziane w kierunku strzalek a — b; fig. 24 — prze¬ krój wedlug linii XXIV — XXIV na fig. 22; fig. 25 — przekrój wedlug linii XXV — XXV na fig. 23; fig. 26 — widok z boku i czesciowo przekrój innego urzadzenia do wykonania przedmiotu wynalazku, nadaja¬ cego sie zwlaszcza przy nieprzerywanym podsuwie faldowanej rury; fig* 27 — wi- — 6- —dok z boku w kierunku strzalki c — d tego samego urzadzenia; fig. 28 —¦ przekrój we¬ dlug linii XXVIII — XXVIII na fig. 27; fig. 29 — przekrój podluzny ( innego urza¬ dzenia do wykonania przedmiotu wynalaz¬ ku; fig. 30 — przekrój wedlug linii XXX —- XXX na fig. 29; fig. 31 — przekrój wedlug linii XXXI — XXXI na fig- 29; fig. 32 — w zwiekszonej podzialce przekrój wedlug li¬ nii XXXII — XXXII nai fig. 29; fig. 33 — przekrój podluzny odmiennego urzadzenia do wykonania przedmiotu wynalazku; fig. 34 — przekrój wedlug linii XXIV — XXIV na fig. 33; fig. 35 — przekrój poprzeczny zaopatrzonej w faldy podluzne rury, której scianka poza faldami podluznymi jest nie¬ co owalna; fig. 36 — urzadzenie do wstep¬ nej obróbki rury przed wlasciwym faldowa¬ niem; fig. 37 i 38 przedstawiaja urzadzenia do wykonywania rur wedlug wynalazku w sposób odmienny; fig. 39 przedstawia rure, zaopatrzona w faldy podluzne i przydla- wiona w celu otrzymania rury o okraglym przekroju poprzecznym z kolnierzem.Wedlug fig. 1 faldy podluzne maja przekrój poprzeczny w postaci litery V, zwróconej na zewnatrz. Faldy podluzne 2 wedlug fig. 2 maja taki sam przekrój po¬ przeczny, jednak sa one wygiete do we¬ wnatrz. Fig. 3 przedstawia widok z boku rury, odpowiadajacy obu przekrojom po¬ przecznym; faldy sa w tym przypadku proste.Fig. 4 przedstawia przekrój poprzeczny rury,, której faldy podluzne 3 sa wygiete w postaci litery S.Przebieg fald wzdluz rury moze byc do¬ wolnego rodzaju. W odróznieniu od rury wedlug fig. 3, na fig. 5 przedstawiony jest falisty przebieg fald podluznych 4.Postac wykonania wedlug fig. 6 i 7 na¬ daje sie zwlaszcza do rur o duzych sredni¬ cach. W tym przypadku po kazdej stronie wykonane sa dwie, lezace obok siebie faldy podluzne) 5 i 6, równolegle wzgledteml siebie.W celu \ polepszenia przeplywu we¬ wnatrz rury, zaglebienia 7 wygietych*** w- wnatrz fald podluznych 10 dobrze jest za¬ kryc tak, jak przedstawia fig. 8, rozszerze¬ niem 9 scianki 8 rury, W rurze wedlug fig. 9 faldy podluzne 11 sa przerwane w równych odstepach, w celu usztywnienia konców fald. Wedlug fig. 10 scianki boczne 12 fald podluznych usztyw¬ nione sa zebrami 13, zespolonymi z tymi sciankami oraz ze scianka.Fig. ,11 i 12 przedstawiaja inna postac wykonania rury. W tym przypadku naoko¬ lo rury 15 i fald podluznych 16 przechodza prostopadle zebra 14, rozmieszczone w jed¬ nakowych odstepach od siebie. Wedlug fig, 13 usztywnienie rury prostopadle do osi fald podluznych 17 osiaga sie za pomoca klamer palakowatych 18.Wedlug fig. 14 — 16 faldy podluzne $9 moga byc takze usztywnione od wewnatrz za pomoca poprzeczek 20, 21, 22, 23, któ¬ re w dowolny sposób, np. przez spawanie, polaczone sa z rura 25* Wedlug, fig- 15 po¬ przeczki 20 sa proste i przechodza prosto¬ padle do osi rury i scianek bocznych fald podluznych 19. Jak widac z fig. 16, po¬ przeczki' 22 moga byc takze pochyle wzgle¬ dem scianek bocznych fald podluznych 19, dla umozliwienia lepszej rozciagliwosci; pochylone moga byc one w rózne strony, jak np. poprzeczki 21 i 23 na fig. 16, Wedlug fig. 17 faldy podluzne sa pola¬ czone z rura 25, np. przez spawanie w miej¬ scach 26 lezacych poza zagieciem faldy o- raz poza zagieciem scianki rury 25. Na fig. 18 przedstawione sa faldy podluzne 27, po¬ laczone z rura 28 za pomoca spawania. Po¬ dluzne faldy 27 sa przy tym zaopatrzone w waskie nasadki tak, ze miejsca spawania 29 równiez leza poza zagieciem faldy, a mianowicie na obwodzie rury 28.Na fig. 19 przedstawiona jest rura* wy¬ gieta w ksztalcie liry, przy czym na glów¬ nych krzywiznach tej rury rozmieszczone sa podluzne faldy 29\ W miejscach 30, w których rura przebiega zasadniczo prosto, — .7 —mozna nie stosowac fald, by nie zmniejszac podatnosci rury.Fig/20 przedstawia krzywke 34, której podluzna falda 35 wedlug niniejszego) wy¬ nalazku, polaczona jest z falistym wygie¬ ciem lukowym 36, nadajac krzywce szcze¬ gólnie duza podatnosc. Na fig. 21 przedsta¬ wiona jest podobna krzywka 31, której fal¬ da podluzna 32 polaczona jest ze znanym wygieciem lukowym 33, falistym tylko na wewnetrznej krzywiznie.Dla pewnych celów mozna takze wyko¬ nac rury, które wzdluz prostej lub zakrzy¬ wionej osi posiadaja zasadniczo promienio¬ wo przebiegajace faldy, które zmieniaja sie kolejno z faldami-'podluznymi.W urzadzeniu, przedstawionym na fig. 22 i 25, zaopatrywana w faldy podluzne ruraj 37 (rozgrzewana jest za pomoca urza¬ dzenia grzejnego 38 wzdluz tej czesci ob¬ wodu rury, która ma byc zafaldowana po¬ dluznie. W przedstawionym przykladzie wykonania urzadzenie grzejne zasilane jest gazem, lecz moze byc ono takze ogrzewane dowolnym zródlem ciepla, np. za pomoca elektrycznosci. Gaz doprowadza sie do znajdujacych sie w grzejnikach pustych komór 39, z których gaz wychodzi, palac sie, przez otworki 40, skierowane ku faldo¬ wanej czesci. Po odpowiednim rozgrzaniu tej czesci obwodu rure 37 przeprowadza sie przez dwa walce 41, 42 o równoleglych o- siach. Najmniejsza przestrzen posrednia miedzy tymi walcami jest uksztaltowana \ odpowiednio do zadanego przekroju po¬ przecznego faldowanej rury tak, ze przy przechodzeniu rury walki wywieraja na nia nacisk, prostopadly do plaszczyzny zadanych fald podluznych. Material, zmiek¬ czony wskutek rozgrzania, wytlacza sie przy tym nas izewnaftrz tak, ze powstaja fal¬ dy podluzne 43 i 44.W postaci wykonania, przedstawionej na fig. 22 —¦ 25, podsuw rury odbywa sie skokami. Podczas rozgrzewania pewnej o- ;kreslonej dlugosci rury na faldowanej cze¬ sci obwodu, rura stoi nieruchomo. Po do¬ statecznym rozgrzaniu rury przesuwa sie ja lub przeciaga przez walce 41, 42.Podsuw mozna uskuteczniac takze i w ten sposób, ze napedza sie same walce, za¬ bierajace rure za pomoca tarcia, lub tez mozna zastosowac podsuw zlozony. Po zaopatrzeniu w ten sposób rury na pewnej dlugosci w faldy podluzne, rure cofa sie z powrotem w dowolny sposób i rozgrzewa nastepna faldowana czesc. Przebieg ten po¬ wtarza sie tak dlugo az rura zostanie zao¬ patrzona na zadanej dlugosci w faldy po¬ dluzne.W urzadzeniu, przedstawionym na fig. 26 — 28, rure posuwa sie w sposób ciagly, bez przerw. W tym celu rozgrzewacie fal¬ dowanej podluznie czesci obwodu rury o- granicza sie najlepiej do miejsca, w któ¬ rym rure falduje sie za pomoca walców.Rura 45 rozgrzewana jest grzejnikiem 46 przed wlasciwym zafaldowaniem. Grzej¬ nik 46 wykonany jest np. z dwóch polówek 47 i 48 i otacza rure 45 na jej calym obwo¬ dzie. Podobnie jak w grzejniku 38 wedlug fig. 22 — 25, obie polówki 47 i 48 zaopa¬ trzone sa w puste komory 49, 50, zas na swym wewnetrznym obwodzie posiadaja o- tworki 54, skierowane ku rozgrzewanej ru¬ rze.Faldy podluzne 57 wytlacza sie z rury pierwotnej podobnie jak wedlug fig. 22 — 25, za pomoca dwóch walców 55, 56 o o- siach równoleglych.Czesc obwodu rury, z której wytwarza sie faldy podluzne, dobrze jest rozgrzac silniej, niz pozostala czesc obwodu rury. W tym celu odstep miedzy poszczególnymi o- tworkami 54, przez które przechodzi gaz, jest w tej czesci obwodu rury mniejszy niz na pozostalym obwodzie rury, wzglednie stosuje sie wieksza ilosc lub wieksze otwor¬ ki 54.Podobnie dziala specjalny ksztalt grzej¬ nika 46, umozliwiajacy równoczesnie latwy ciagly podsuw faldowanej rury. — 8 —Jak widac zwlaszcza z fig. 26 i 27, czesc grzejnika do rozgrzewania faldowa¬ nej czesci obwodu rury, przechodzi prawie az do miejsca, gdzie walce 55, 56 wywiera¬ ja na rure 45 najwiekszy nacisk; W ten spo¬ sób czesc obwodu rury, tworzaca faldy po¬ dluzne, rozgrzewa sie az do chwili wytwa¬ rzania tych fald.Na fig. 29 — 32 przedstawione jest od¬ mienne urzadzenie do wykonywania przed¬ miotu Wynalazku. W tym urzadzeniu zasto¬ sowano kilka par walców, umieszczonych jedna za druga; wykroje tych par walców zaczynaja sie od wymiarów przekroju po¬ przecznego rury pierwotnej i zblizaja sie do wymiarów gotowej rury z faldami, któ¬ rym odpowiada ostatnia para walców. W przedstawionym przykladzie wykonania u- rZadzenie posiada trzy pary walców 59 — 60, 61 — 62 i 63 — 64. Jesli naped otrzy¬ muja walce, wówczas osie poszczególnych walców, lezacych po jednej stronie rury, w celu ulatwienia napedu, dobrze jest umie¬ scic w jednej plaszczyznie, najlepiej rów¬ noleglej do podluznej osi rury lub nieco po¬ chylonej wzgledem tej osi. Rure 58 wpro¬ wadza sie miedzy poszczególne pary wal¬ ców i zaopatruje w faldy podluzne, przy czym wymiary najmniejszego przekroju poprzecznego miedzy walcami kazdej paryv poczawszy od wymiarów przekroju po¬ przecznego rury pierwotnej, zblizaja sie do wymiarów przekroju poprzecznego goto¬ wej rury z faldami i osiagaja w koncu te wymiary. Na fig. 30 przedstawiony jest przekrój poprzeczny rury pierwotnej, zas na fig. 31 i 32 — stopniowe zaopatrywanie rury w faldy podluzne za pomoca par wal¬ ców.Na fig. 31 i 32 przedstawione sa ponad¬ to rdzenie, zastosowane w celu ulatwienia pracy walców szablonowych. Rdzen 65, przedstawiony na fig. 31, nie tylko przyle¬ ga scisle do okraglego przekroju poprzecz¬ nego rury w danym miejscu, lecz jest je¬ szcze zaopatrzony w nasady 66, wytlacza¬ jace faldy podluzne i ulatwiajace w ten sposób prace walców 61 — 62, Na fig. 32 przedstawiona jest inna po¬ stac wykonania rdzenia. Rdzen sklada sie tu z dwóch krazków 67, 68, osadzonych ob¬ rotowo na nosniku, umieszczonym we wne¬ trzu rury 58. Oba krazki moga sie stykac swymi obwodami, jak przedstawia rysunek.W danym przypadku nosnik sklada sie z dwóch czesci 69, 70, które polaczone sa ze soba na zewnatrz zasiegu walków 67, 68 (mile przedstawiono ma rysunku).Budowa urzadzenia, przedstawionego na fig. 33 i 34, polega na tej samej zasadzie, jak i urzadzenia wedlug fig. 29 —<¦ 32. Tak¬ ze i! w tym urzadzeniu rure wyciaga sie za pomoca szeregu wlaczonych jeden za dru¬ gim par slzaiblonów zewnetrznych, których wymiary, poczawszy od wymiarów prziekro^ ju poprzecznego rury pierwotnej, ublizaja sie do wymiarów gotowej rury z faldami i osiagaja w koncu ite wymiary. ZaJ pomoca pierscieni wyciagowych 72, 73, 74 faldowa¬ na rura 71 wytlaczana jest do zadanego ksztaltu przekroju poprzecznego z podluz¬ nymi faldami 75. Pierscienie wyciagowe moga byc calkowite lub dzielone. Dzialaja one na rure nie bezposrednio, lecz za pomo¬ ca krazk&w lub kul 76, umieszczonych ob¬ rotowo w kierunku przechodzenia rury.Na1 fig. 34 przedstawiane jest tytulem przykladu rozmieszczenie tych krazków.Niektóre opisane urzadzenia daja moz¬ nosc nadawania poza faldami przekrojowi poprzecznemu rury ksztaltu nie okraglego, lecz nieco owalnego. W tym celu rure roz¬ grzewa sie tylko na tej czesci obwodu, któ¬ ra ma byc zafaldowana, a nastepnie naci¬ ska tylko prostopadle do osi fald podluz¬ nych bez pomocy walców szablonowych.Rura z faldami przybiera wtedy ksztalt, przedstawiony na fig. 35. Liczba 77 oznacza poprzeczny przekrój przeplywowy rury lub krócca^ db którego ma byc przymoco¬ wana nura 78 z faldami. Nacisk, wytlacza¬ jacy falldy podluzne 79, posluzyl takze ? —splaszczenia rury. Mozna równiez rure, przeznaczona do zafaldowania wstepnie splaszczyc za pomoca dwóch walców; fig. 36 wskakuje talk gplais&cizona rure 82. Z pla¬ skich boków wytwarza sie w nastepnym przebiegu faldy podluzne w sposób, opisa¬ ny poprzednio, przy czym przekrój par walców jest dostosowany do ksiztaltti, jaki ma miec gotowa rura z faldami.Na fig. 37 i 38 przedstawione sa dwa u- rzadzenia do wykonania innego sposobu wedlug wynalazku. Rure wytlacza sie stop¬ niowo miedzy sizabloniami zewnetrznymi, których wykroje posiadaja wymiary, po¬ czawszy od wymiarów przekroju poprzecz¬ nego rury pierwotnej, zblizaja sie db wy¬ miarów gotowej rury z faldami podluzny¬ mi i osiagaja w koncu te wymiary. Dobrze jest w rure wlozyc przy tym równoczesnie odpowiedniego ksztaltu rdzenie. Na fig. 37 przedstawiona jest rura przy koncu pierw* szego przebiegu- tloczenia; zas na fig. 38 — gotowa rura z faldami przy koncu drugie¬ go przebiegu tloczenia. Na fig. 37 obie cze¬ sci dwudzielnego szablonu zewnetrznego o- znaczone sa liczbami 83 i 84. W faldowana rure 85 wstawiony jest szablon 86 — 93.Zewnetrzne szablony 83 i 84 przez jedno¬ razowe sprasowanie lub kilkakrotnie prze¬ rywane prasowanie lub przez uderzenia tak dlugo dociskane sa do rury pierwotnej, az rura ta przyjmie ksztalt, przedstawiony na fig. 37. Oprócz tego rdzen 86 — 93 po¬ dzielony jest wzdluz, jak wskazuje szcze¬ lina przeciecia 97. Plaszczyzna podzialu przebiega z lekkim pochyleniem ku osi pod¬ luznej rury, w celu ulatwienia wyjmowania rdzenia 86 — 93. Wstepnie odksztalcona w ten sposób rure 85 wklada sie dalej mie¬ dzy szablony zewnetrzne 88, 89, zsl pomo¬ ca których przez jednorazowe prasowanie luib kilkakrotne prasowanie lub uderzanie doprowadza sie rure do ostatecznego ksztal¬ tu, przedstawionego na fig. 38. Takze i tu¬ taj clobrze jest wlozyc w rure rdzen, który m)ozef poiaiobnie jak ifdzen 86, 93, skladac sie z dwóch klinów 91, 92 o lekkiej zbiez¬ nosci, rozdzielonych szczelina 90.Na fig. 39 przedstawiona jest zafaldo- wana rura, zaopatrzona w szczególny spo¬ sób w kolnierz lub tez polaczona z rura lub króccem o okraglym poprzecznym prze¬ kroju przeplywowym. Przed wytworzeniem fald podluznych rura pierwotna, przedsta¬ wiona na rysunku liniami przerywanymi, posiada srednice zewnetrzna e. Po wytwo¬ rzeniu fald podluznych 51 srednica ze¬ wnetrzna rury zmniejszyla sie do wielko¬ sci /. W miejscu zakonczenia fald podluz¬ nych przedl lub po ich wytworzeniu, rure ó srednicy e przydlawia sie do srednicy f, jak przedstawiono na rysunku w miejscu 52. W ten sposób wytwarza sie lagodne przejscie fald podluznych 51 do srednicy /.Nastepnie w znany sposób umieszcza sie na rurze o srednicy f kolnierz 53 lub tez rure te w inny dowolny sposób laczy z in¬ na rura lub króccem. PL