Wynalazek niniejszy dotyczy podatnego sprzegla, przenoszacego bez niebezpiecz¬ nych natezen momenty obrotu z jednego walu na drugi, w przypadku gdy waly wskutek niedokladnego ulozenia lub z in¬ nych powodów nie sa wspólosiowe. Sprze¬ glo jest tak zbudowane, ze umozliwia znaczniejsze odchylenia od wspólosiowego polozenia walów przez zmiany polozen po¬ lówek sprzegla wzgledem siebie, przy czym mimo1 tych)' zmian polozen przenoszony mo¬ ment obrotu pozostaje niezmieniony. Sprze¬ glo umozliwia równiez osiowe przesuwy walów. Budowa sprzegla jest poza tym bardzo prosta i moze byc obliczona doklad¬ nie odpowiednio do przenoszonej sily.W znanych sprzeglach moment obrotu jest przenoszony za pomoca jednego lub kilku narzadów sprzegajacych, np. klów, czopów, sprezyn z jednej polówki na dru¬ ga, które to narzady sa tak rozmieszczone, iz trudno jest obliczyc je przy uwzglednie¬ niu tych naprezen, które powstaja z powo¬ du niewlasciwego ulozenia polaczonych walów, gdyz powodowane przez to zmiany polozenia polówek sprzegla wzgledem sie¬ bie powoduja dodatkowe naprezenia, któ¬ re bardzo trudno okreslic.Inna wazna zaleta sprzegla wedlug wy¬ nalazku w porównaniu ze znanymi sprze¬ glami podatnymi polega na tym, iz w celu rozlaczenia walów nie potrzeba jednego lub drugiego przesuwac w kierunku osio¬ wym, aczkolwiek i to jest mozliwe, lecztozfaczafcie inóze byc latwa dokonane tyl¬ ko przez przesuniecie jednego walu w, kie¬ runku promieniowym, Przesuniecie walu w kierunku osiowymjwymaga bowiem w wielu przypadkach uciazliwego rozbierania trans¬ misji, a nawet odstawiania maszyn.Rysunki przedstawiaja kilka przykla¬ dów wykonania sprzegla wedlug wynalaz¬ ku. Fig. 1 i 4 przedstawiaja sprzeglo w wi¬ doku z boku, przy czym na fig. 4 sprzeglo jest obrócone o 90° wzgledem sprzegla we¬ dlug fig. 1, zas iig. 2 przedstawia prawa polówke sprzegla w widoku z przodu, a fig. 3 — lewa polówke w widoku z przodu; fig. 5 — sprzeglo w przekroju podluznym; fig. 6, 7 uwidoczniaja rózne polozenia sprzegla, fig. 8 przedstawia uklad sil, dzialajacych na lacznik, ifig. 9 przedstawia odmiane sprzegla w przekroju podluznym, zas fig. 10 — te sama odmiane w widoku z boku; fig. 11 — nastepna odmiane w widoku z boku, a fig. 12 1 13 — odmienny narzad la¬ czacy.Sprzeglo sklada sie z polówek 1, 2, z których kazda jest wykonana w postaci tarczy i osadzona na koncu jednego walu 3, 4.Wedlug wynalazku sa te polówki sprze¬ gniete za pomoca lacznika 5, 6, osadzonego ruchomo w jednej z polówek i wchodzace¬ go w druga polówke tak, iz moze sie on wzgledem niej przesuwac w kierunku osio¬ wym i promieniowym i przenosic w ten sposób moment obrotu' bez niebezpiecznych natezen, gdy waly z powodu niedokladne¬ go ulozenia albo z innych przyczyn nie sa wspólosiowe. Ten lacznik stanowi palak o okraglym przekroju poprzecznym, wykona¬ ny najlepiej w ksztalcie litery U. Jest om osadzony w polówce 1 ruchomo, np. w ten sposób, ze jego grzbiet 6 znajduje sie w zlobku 7 i jest w nim zabezpieczony za po¬ moca nakladek! 8, znajdujacych sie w wgle¬ bieniach tak, iz nie wystaja one nad po¬ wierzchnie polówki sprzegla, skierowana ku drugiej polówce. Ramiona 5 lacznika wchodza kazde w jedno wyciecie 9 polów¬ ki 2, zachowujac pewna gre. W celu unik- 4i n^ecia natezen zakleszczajacych miedzy lacznikiem i polówka 2, scianki wyciec 9 sa zaokraglone (fig. 4), wskutek czego kaz¬ de ramie 5 we wszystkich polozeniach pod¬ czas obrotu sprzegla styka sie tylko z jed¬ nym punktem krawedzi wyciecia.Fig. 7 przedstawia wzajemne polozenie polówek 1 i 2 przed puszczeniem w ruch przesunietych wskutek niedokladnego ulo¬ zenia walów, przy czym wzajemne poloze¬ nie polówek w kierunku obrotu jest takie, ze obydwa ramiona 5 przylegaja kazde do dolnej krawedzi kazdego wyciecia 9, gdy polówka 2 rozpoczyna obracac sie, np. w kierunku obrotu wskazówki zegara, czyli w prawo, patrzac na fig. 7, wówczas wi¬ doczne na fig. 7 ramie 5 zostaje obrócone w góre az do zetkniecia sie tylnego ramie¬ nia 5, nieuwidocznioinego na fig. 7, z górna krawedzia odnosnego wyciecia. Od tej chwili moment obrotu jest przenoszony z polówki; 2 na polówke 1 para sil P1 i P2 (jak uwidoczniono schematycznie na fig. 6).Poniewaz sily Px i P2 sa skierowane prze¬ ciwnie, lacznik.nie jest narazony na prze¬ rzut. Przebieg dzialania jest, oczywiscie, taki sam, gdy przenoszenie sily odbywa sie w kierunku odwrotnym, to znaczy z polów¬ ki 1 na; polówke 2.Do objasnienia ukladu sil w sprzegle przy przenoszeniu momentu obrotu sluzy fig. 8, przyjmujac, ze waly nie sa wspól¬ osiowe.Gdy osie walów sa równolegle przemie¬ szczone wzgledem siebie (przemieszczenie walów na fig. 7 dla lepszego uwidocznienia jest znacznie powiekszone) albo sie przeci¬ naja, wówczas w pewnych polozeniach ra¬ miona lacznika wychylaja sie z plaszczyzn ny osiowej, w której lacznik by sie obracal gdyby waly byly wspólosiowe. To wychy¬ lenie, oznaczone przez kat a, zmienia sie dwa razy na kazdy obrót sprzegla od zera dx najwiekszej wartosci bez wzgledu na - 2 —przestawienie walów, gdyz lacznik zawsze podczas jednego obrotu zmienia dwa razy polozenia, w których plaszczyzna, przecho¬ dzaca przez ramiona lacznika, zawiera tak¬ ze osie obydwóch walów.Poniewaz wyciecia w tarczy jednej polówki sprzegla w celu samoczynnego na¬ stawiania sie lacznika sa) tak wykonane, ze kazde ramie podczas obrotu w kazdej chwi¬ li styka sie tylko z jednym punktem, krawe¬ dzi wyciecia, dziala ta tarcza na lacznik za pomoca pary sil P1 i P2, które do osi ra¬ mion sa zawsze skierowane prostokatnie.Te sily dzialaja na ramiona w odleglosci a i 6 od grzbietu lacznika, która zmienia sie wraz z katem a. Gdy osie walów prze¬ cinaja sie, ramiona a i b maja rózne wiel¬ kosci takze w tych polozeniach podczas obrotu, gdy a jest równe 0.Aczkolwiek sily P1 i P2, jak równiez miejsce ich dzialania na ramiona stale sie zmieniaja, jezeli ulozenie walów jest nie¬ dokladne, to jednak mozna te sily i ich dzialanie, od których zalezy wytrzymalosc lacznika, obliczyc w kazdej chwili ruchu dokladnie, poniewaz glówny narzad sprze¬ gla, czyli lacznik, wedlug niniejszego wy¬ nalazku stanowi odnosnie do dzialajacych na niego sil, statycznie okreslony element.Sily P1 i P2 oblicza sie w nastepujacy sposób.Gdy moment obrotu, przenoszony z jed¬ nej polówki sprzegla na druga, okreslic przez Mv, to z fig. 8 rysunku wynika, ze prostokatne do1 osi / — / skladowe sil Px i P2 maja razem wywierac jednakowy mo¬ ment obrotu okolo osi / — / Mv=| cos a/P, +PJ.Z warunków równowagi dla lacznika o- trzymuje sie: Pia = P2b; P2 = Pi; 2 b 1.Mv = - P, cos a (1 -I ); 2 ^ b Pi = Mv h /i i ai -cos a (1 -\ ) 2 b gdy a = b to : Px = Mv h cos a iP* = Pi! Gdy oprócz tego a = 0, to Px = P2 Mv W przypadkach, zachodzacych w prak¬ tyce, najwiekszy wymiar kata a jest maly, a na ogól mniejszy niz kilka stopni, wobec czego mozna przyjac, ze cos a = 1; powsta¬ jacy wskutek tego blad jest mniejszy niz Vio% l Jest wobec tego dla praktycznego okreslenia bez znaczenia, wówczas Pi = Mv (1 + t) Moment obrotu Mt do okreslenia lacznika jest: Mv . a Mt = P,a = -(!+-) 2 b Jf,= Mv . ab l (a ¦+ b) Z powyzszego wynika wiec, ze ponie¬ waz uklad, przenoszacy sily, jest statycznie okreslony, zawsze mozna powstajace w sprzegle natezenia przy pewnych dowol¬ nych zmianach kierunku walów dokladnie obliczyc i w przypadkach, zachodzacych w praktyce, okreslenie wymiarów sprzela jest latwe.Bez zmiany wytrzymalosci lacznika mozna przenoszony moment zmieniac tyl¬ ko przez zmiane odleglosci miedzy ramio¬ nami 5 lacznika. Przez zmiane tej odleglo¬ sci mozna równiez nadac sprzeglu wieksza lub mniejsza podatnosc. To samo moze byc osiagniete takze przez zmiane dlugosci ra¬ mion.Gdy waly z umocowanymi polówkami sprzegla maja byc rozlaczone nie trzeba, — 3 —jak juz wspomniano we wstepie, przesuwac ich w kierunku osiowym, W tym celu daje sie moznosc jednemu lub drugiemu walowi przesuniecia sie wraz z polówka sprzegla w kierunku promieniowym. Gdy sprzeglo jest wykonane, np. wedlug fig. 1 — 5, moze to nastapic po wykreceniu srub 10 i wysunie¬ ciu nakladek 8 w celu uwolnienia lacznika 5, 6. Gdy sprzeglo jest wykonane wedlug fig. 9, wedlug której wyciecia 9 stanowia jeden zlobek 12, przesuw walu moze rów¬ niez byc dokonany w kierunku promienio¬ wym bez odejmowania nakladek 8. Oczy¬ wiscie, wyciecia 9 moga byc wykonane w wystepach, wobec czego nieprzerwany zlo¬ bek nie jesti konieczny. Te wystepy sa uwi¬ docznione przerywanymi liniami na fig. 9.W tych przypadkach wyciecia moga miec ksztalt, uwidoczniony na fig. 10. W celu po¬ wiekszenia mozliwosci przenoszenia sily mozna zastosowac kilka laczników, umie¬ szczonych równolegle lub na krzyz, jak uwidoczniono na fig. 11 wzgledne 12 w przykladach z dwoma lacznikami. Wreszcie lacznik moze stanowic palak zamkniety wedlug fig. 13, albo w zasadzie prostokat¬ na plyta, zaopatrzona wzdluz jednego bo¬ ku w odpowiednie czopy lozyskowe lub po¬ dobne narzady, dzieki czemu moze byc ru¬ chomo polaczona z jedna polówka.Poszczególne czesci sprzegla moga byc równiez zmienione pod innymi wzgledami w zakresie niniejszego wynalazku. PL