Przedmiotem wynalazku jest regulator odsrodkowy, który przy zwiekszeniu lub zmniejszeniu sie szybkosci pojazdów szyb¬ kobieznych steruje, odpowiednio do pew¬ nej okreslonej szybkosci, przyrzadem prze¬ laczajacym* zmieniajacym sile hamowania odpowiednio do zmiany szybkosci.Do regulowania sily hamowania w za¬ leznosci od szybkosci uzywano dotad re¬ gulatorów odsrodkowych ciezarowych i sprezynowych.Te znane regulatory odsrodkowe maja te wade, ze przy konstrukcji tych regulato¬ rów, uwarunkowanej ich przeznaczeniem, powierzchnie kontaktowe, sluzace do roz¬ rzadu, sa male i Wskutek tego sa silnie ob¬ ciazone pod wzgledem elektrycznym i ciepl¬ nym.Dalsza wada regulatorów odsrodkowych ciezarowych jest tarcie w przegubach dzwigni, wskutek czego regulatory trzeba napedzac za pomoca przekladni dla zwiek¬ szenia ich szybkosci.Z powodu wymienionych wad próbowa¬ no zastepowac odsrodkowe regulatory cie¬ zarowe regulatorami, w których rtec, na¬ pelniajaca te regulatory, wywoluje zmia¬ ne cisnienia cieczy, zamknietej w zmiennej przestrzeni, przy czym zmiana cisnienia od¬ dzialywa na przepone, obciazona sprezyna* Taki regulator jest wprawdzie znacznie lepszy, niz regulator odsrodkowy, któregooddzialywanie przenoszone jest za pomo¬ ca dzwigni, jednakze w podobnym regula¬ torze rtec musi przezwyciezyc za pomoca odpowiedniego zwiekszenia cisnienia cie¬ czy sztywnosc przepony i napiecie spre¬ zyny.Regulator odsrodkowy wedlug wyna¬ lazku nie posiada zupelnie wszystkich wy¬ mienionych powyzej wad, jakkolwiek i w tym regulatorze równiez stosuje sie rtec.Rtec ta przy obracaniu sie zawierajacej ja oslony wznosi sie po jej sciankach i po osiagnieciu pewnej oznaczonej wysokosci wywoluje zamkniecie obwodu pradu, wsku¬ tek czego uruchomiony zostaje przyrzad przelaczajacy, zmieniajacy sile hamowa¬ nia.Na rysunku fig. 1 przedstawia schema¬ tycznie regulator odsrodkowy wedlug wy¬ nalazku w pionowym przekroju podluznym, a fig. 2 — równiez w przekroju podluznym jedna z odmian regulatora wedlug fig. 1.Regulator wedlug wynalazku umie¬ szczony jest w kadlubie 2 maznicy, w któ¬ rej, jak wiadomo, znajduje sie czop osio¬ wy / osi pojazdu. Na czolowej powierzchni tego czopa jest umocowana tarcza 3, a na cylindrycznym wystepie tej tarczy umie¬ szczone jest w sposób, umozliwiajacy na¬ stawianie, kolo cierne 4. Zastosowanie tego kola umozliwia zmiane stosunku przeklad¬ ni miedzy osia i regulatorem. Cylindryczny wystep tarczy 3 jest przewiercony na wy¬ lot, przy czym przez utworzony w taki spo¬ sób otwór przechodzi czop 5, zabezpieczo¬ ny od przesuniec osiowych w konstrukcji, przedstawionej na fig. 1, za pomoca tarczy 6 i sworznia 7, a w konstrukcji, przedsta¬ wionej na fig. 2, tylko za pomoca sworznia 7. Na drugim koncu czop 5 jest zakonczony narzadem 20 w postaci tulei, przez która przechodzi wykonany w postaci walka trzon oslony 8 regulatora, napedzanej kolem ciernym 4. Trzon ten jest obciazony spre¬ zyna 10 za posrednictwem lozyska oporo¬ wego 9 (fig. 1), wskutek czego dolna ko¬ lista powierzchnia oslony 8 wywiera sta¬ le nacisk na wieniec kola ciernego 4.Oslona 8 jest ilksztaltowana u góry w po¬ staci garnka, zamykanego pokrywa 11 z materialu izolacyjnego (bakelit i t. p.).W przykladzie wykonania regulatora, przedstawionego na fig. 1, do wewnetrznej strony pokrywy 11 przymocowana jest me¬ talowa tarcza, zaopatrzona w wydrazony trzon 12. Trzon ten wchodzi do podluzne¬ go wyzlobienia w nasadce 13, przymoco¬ wanej w kadlubie 2 maznicy do jej scian¬ ki, przy czym nasadka ta wykonana jest z materialu izolacyjnego (twarda guma, bakelit i t. p.). W oslonie 8 znajduje sie pewna ilosc rteci 15. Rtec znajduje sie równiez i w wydrazeniu trzonu 12, przy czym zanurza sie w nia kablak kontakto¬ wy lub drut 17.Czop osiowy 1 wzglednie trzon oslony 8 sa polaczone z jednym biegunem zródla pradu (bateria akumulatorów), drugi na¬ tomiast biegun tego samego zródla pradu polaczony jest za pomoca drutu 17 z nie przedstawionym na rysunku elektromagne¬ sem. Elektromagnes ten steruje zaworem, wlaczonym do hamulca, dzialajacego spre¬ zonym powietrzem. Koniec trzonu 12 wcho¬ dzi do wyzlobienia w nasadce 13, wskutek czego nie moze on obracac sie razem z czopem osiowym. W rteci 15 plywaja male kulki szklane 18, które zapobiegaja wyko¬ nywaniu przez rtec niepozadanych ruchów, powstajacych wskutek wstrzasów podczas jazdy, np. ku sciankom oslony regulatora i do jej górnej krawedzi. Wydrazenie w oslonie 8 regulatora rozszerza sie stozkowo ku górze.W przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na fig. 2, pret metalowy 17 wprowadzony jest do wnetrza stozkowe¬ go wydrazenia w oslonie 8 poprzez pokry¬ we 11 z materialu izolacyjnego. Po po¬ wierzchni rteci 15 plywa tlumik 19, na któ¬ rym znajduje sie koleczek, wchodzacy do dolnego otworu w lejku 21, który polaczo-fty jest odpowiednimi poprzeczkami z oslo¬ na 8. W górnej czesci urzadzenia powyzej lejka 21 zarówno oslona 8, jak i pokrywa 11 sa zaopatrzone w lopatki prowadnicze lub zeberka 22, skierowane w kierunku promieni i prowadzace do wnetrza oslony.Regulator wedlug wynalazku dziala w nastepujacy sposób.Skoro czop osiowy 1 zacznie sie obra¬ cac, wprawia on w ruch obrotowy oslone 8 za pomoca kola ciernego 4. Poniewaz sila odsrodkowa jest proporcjonalna do masy, promienia i kwadratu z liczby obro¬ tów, to rtec 15 zaczyna podnosic sie do góry w postaci pierscienia po stozkowych wewnetrznych sciankach oslony 8. Srod¬ kowy promien pierscienia rteciowego po¬ wieksza sie zatem. Pierscien ten dochodzi przy pewnej okreslonej szybkosci do gór¬ nej krawedzi oslony 8 i zamyka wówczas obwód pradu.Dzialanie regulatora odsrodkowego, przedstawionego na fig. 2, jest mniej wie¬ cej takie samo.Przy wprowadzeniu oslony 8 w ruch obrotowy za pomoca osi 1 i kola ciernego 4 rtec 15 zaczyna podnosic sie po stoz¬ kowej wewnetrznej powierzchni oslony 8, tworzac w górnej cylindrycznej czesci oslo¬ ny 8 pierscien, przy czym rtec wznosi sie w góre przez szczeline miedzy lejkiem 21 i scianka oslony 8. Poniewaz sila docisku miedzy kolem ciernym 4 a oslona 8, regu¬ lowana za pomoca sprezyny 10, jest dosc znaczna, wiec obroty osi 1 przenoszone sa na oslone 8 w tej samej liczbie. Przy nor¬ malnym zmniejszeniu liczby obrotów czo¬ pa osiowego 1 pierscien rteciowy opada na dól przez szczeline pierscieniowa. Jesli jednak wskutek zakleszczenia kól naste¬ puje zmniejszenie ilosci obrotów, przewyz¬ szajace normalna wartosc, to pierscien rteciowy 15 wskutek nieznacznego tarcia, laczacego pierscien ze scianka oslony, da¬ zy wskutek bezwladnosci do utrzymania kierunku wirowania. Wtedy jednakze pier¬ scien rteciowy natrafia na lopatki prowad¬ nicze 22, zostaje rozerwany, a rtec wrzu¬ cona przez te lopatki do wnetrza lejita 21.W lejku tym rtec zamyka obwód pradu w miejscu miedzy lejkiem 21 a kontaktem 17, wskutek czego z powodu dzialania od¬ powiedniego mechanizmu sila hamowania zostaje zmniejszona. Rtec, która dostala sie do lejka 21, odplywa przez otwór w lejku czesciowo na dól, czesciowo zas zo¬ staje rzucona na zewnatrz, dzieki czemu kola pojazdu ponownie sie obracaja wsku¬ tek zmniejszenia sily hamowania.Zamiast lopatek prowadniczych 22, u- mieszczonych na stale w oslonie 8, mozna zastosowac wieniec w ksztalcie wiatraka lub turbiny, który przy zmniejszeniu sie liczby obrotów czopa osiowego 1, wiekszym od normalnego, obraca sie wzgledem oslo¬ ny regulatora i przerywajac pierscien rte¬ ciowy zamyka obwód pradu.Uderzenia, wystepujace przy hamowa¬ niu dlugich pociagów, wywolujace znaczne zmniejszenie szybkosci, mozna unieszkodli¬ wic w ten sposób, ze regulator przymoco¬ wuje sie nie bezposrednio do osi, lecz jest napedzany osia za posrednictwem ela¬ stycznego sprzegla, np walu gietkiego. PL