Wynalazek niniejszy dotyczy przyrzadu giroskopowego, tak zwanego horyzontu sztucznego uzywanego przewaznie na sa¬ molotach do wskazywania pilotowi nachy¬ len samolotu w kierunku podluznym i po¬ przecznym. Przyrzady te zwykle posiadaja urzadzenie do odczytywania wielkosci i kierunku chwilowego nachylenia samolotu w locie. Wynalazek niniejszy odnosi sie do czesci przyrzadu bezposrednio wskazu¬ jacej dane potrzebne do kierowania samo¬ lotem, do urzadzenia usuwajacego ruch precesyjny pionowej osi giroskopu i do u- rzadzenia utrzymujacego te os stale w kie¬ runku pionowym, gdy giroskop znajduje sie w spoczynku.Wedlug wynalazku horyzont sztuczny posiada równiez urzadzenie wahadlowe do stwierdzania prawidlowosci wykonywania wirazu.Na rysunkach uwidoczniono schema¬ tycznie przyklad wykonania sztucznego horyzontu wedlug wynalazku. Fig. 1 przed¬ stawia pionowy przekrój podluzny sztucz¬ nego horyzontu wzdluz linji / — /na fig. 2, fig. 2 — widok z przodu horyzontu sztucznego, fig. 3 — tarcze wahadlowa, fig. 4 — tarcze w postaci wycinka, fig. 5 — schematycznie przekrój pionowy urzadze¬ nia do usuwania precesji przy pomocy cie¬ czy, fig. 6 — przekrój poprzeczny tego u- rzadzenia wzdluz linii A — B na fig. 5, fig. 7 — schematycznie przekrój pionowy urzadzenia do usuwania precesji przy po-mocy cial stalych, fig. 8— przekrój tego urzadzenia wzdluz linii C — Di fig. 9 — przekrój pionowy giroskopu z uwidocznie¬ niem urzadzenia do usuwania precesji oraz urzadzenia do utrzymywania giroskopu w polozeniu pionowym podczas spoczynku.Giroskop 1 (fig. 1) napedzany npi po¬ wietrzem i zawieszony na przegubie Jtar- danowym skladajacym sie z pierscienia wewnetrznego 2 i zewnetrznego 3 jest za¬ warty w oslonie 10 posiadajacej z przodu okno zamkniete szyba przezroczysta 11 o powierzchni sferycznej, której srodek krzy¬ wizny znajduje sie w srodku - girosko-- pu.Tarcza sferyczna 4 o srodku krzywizny znajdujacym sie w srodku giroskopu umo¬ cowana sztywno na pierscieniu zewnetrz¬ nym 3 posiada na obwodzie podzialki 4a rozstawione symetrycznie. Przed tarcza 4 moze obracac sie na czopie 8 przytwierdzo¬ nym do pierscienia zewnetrznego 3 i prze¬ chodzacym przez srodek tarczy 4 wska¬ zówka dwuramienna 7, która wspóldziala z podzialka 4a. Wskazówka 7 jest zlaczo¬ na z kólkiem zebatym 9 obracajacym sie luzno na czopie 8 i zazebiajacym sie z kól¬ kiem zebatym 9a osadzonym sztywno na osi 17 pierscienia wewnetrznego 2. Wsku¬ tek tego wskazówka 7 otrzymuje wychy¬ lenie zalezne od wychylen-pierscienia we¬ wnetrznego 2 wzgledem pierscienia zew¬ netrznego 3, czyli wzgledem poziomu, za¬ tem przy pomocy wskazówki 7 i tarczy 4 odczytywac mozna boczne nachylenia sa¬ molotu co do wielkosci i kierunku.Szyba 11 posiada trzy równolegle kres¬ ki poziome: srodkowa dluga 12 oraz krót¬ kie górna 12* i dolna 12b sluzace do odczy¬ tywania nachylen podluznych.¦... W normalnym polozeniu samolotu wskazówka 7 powinna byc pozioma, a kre¬ ska 12 powinna pokrywac sie ze wskazów¬ ka 7. Na fig. 2 przedstawione jest w&kaza- xm przyrzadu odpowiadajace polozeniu,sa- snplotu, gdy on jest pochylony prawym skrzydlem do góry i pochylony czescia przednia kadluba w dól.Tarcza 4 oprócz podzialki 4a posiada okienka 13* i 13". Pod tarcza 4 zawieszo¬ na jest na osi 17 tarcza 5 (fig. 3), która moze sie wahac swobodnie, jak wahadlo, posiada ona jednak odpowiednie narzady nieuwidocznione na rysunku do tlumienia zbyt wielkich wahan. Tarcza 5 w swej cze¬ sci górnej posiada odpowiednie powierzch¬ nie barwne 14* i 14", które przy odpowied¬ nim ustawieniu sie tarczy 5 wzgledem tar¬ czy 4 moga byc widoczne w okienkach 13* wzglednie 13".Tarcza 4 w swej czesci dolnej jest scie¬ ta tak, ze odslania dolna czesc tarczy 5, w której wyciete sa podluzne okienka 16' i 16*'. Na osi 17 pod tarcza 5 zamocowany jest sztywno wycinek 6, uruchomiany giro- skopem i zaopatrzony w powierzchnie bar¬ wne 15' i 15" odpowiadajace ksztaltem o- kienkom 16*' i 16*. Powierzchnie 14* wzgled¬ nie 15* sa zabarwione kolorem odmiennym od koloru powierzchni 14" wzglednie 15** w celu latwiejszego orientowania pilota co do kierunku wychylenia.Gdy samolot znajduje sie w locie w po¬ lozeniu prawidlowym w plaszczyznie po¬ ziomej, wtedy w okienkach 13' i 13** oraz 16* i 16" nie widac powierzchni zabarwio¬ nych.W przypadku pochylenia poprzeczne¬ go samolotu bez wykonywania wirazu tar¬ cza 5 i wycinek 6 pozostaja w polozeniu pionowym, poniewaz tarcza 5 zwisa swo¬ bodnie, a wycinek 6 za posrednictwem osi 17 jest zlaczony z pierscieniem 2, który stale zachowuje polozenie pionowe. Zatem w okienku 16' wzglednie 16" nie ukaze sie barwna powierzchnia 15" wzglednie 15', natomiast w okienku 13' wzglednie 13" u- kaza sie odpowiednie powierzchnie barwne 14" wzglednie 14\ W przypadku nieprawidlowego wyko¬ nywania wirazu (fig. 2), to znaczy z po¬ slizgiem na skrzydlo, widoczne beda w o- — 2 -kienku 13' wzglednie 13" powierzchnie bar¬ wne 14" wzglednie 14' oraz w okienku 16' wzglednie 16" widoczne beda barwne po¬ wierzchnie 15" wzglednie 15' gdyz tarcza 5 bedzie odchylana sila odsrodkowa.W przypadku prawidlowego wykony¬ wania wirazu tarcza 5 ustawi sie zgodnie z tarcza 4 i w okienku 13' wzglednie 13" nie bedzie widac powierzchni barwnych 14" wzglednie 14', natomiast w okienku 16' wzglednie 16" bedzie widac powierzch¬ nie barwne 15" wzglednie 15'.Giroskop 1 (fig. 1) obracajac sie ma za zadanie utrzymywac stale kierunek piono¬ wy osi pionowej giroskopu bez wzgledu na pochylanie sie oslony 10, Jednak os obra¬ cajacego sie giroskopu pod dzialaniem mo¬ gacych wystepowac sil zewnetrznych nie zachowuje dokladnego pionu, ale zatacza stozek, czyli wykonywa ruch precesyjny.Ruch ten moze byc bardzo znaczny i mo¬ ze byc powodowany na przyklad dziala¬ niem sil zewnetrznych, niedostateczna szybkoscia obrotowa giroskopu, niedosta¬ tecznym zrównowazeniem wirnika i t. d.Przy znacznym ruchu precesyjnym piono¬ wej osi giroskopu przyrzad staje sie bezu¬ zyteczny, zachodzi zatem potrzeba stoso¬ wania urzadzen do hamowania wzglednie usuwania tego ruchu.Jak wiadomo, mozna usunac ruch pre¬ cesyjny przez przylozenie sily w plaszczy¬ znie prostopadlej do plaszczyzny chwilo¬ wego wychylenia osi giroskopu.Na tej zasadzie zbudowane zostaly u- rzadzenia przedstawione schematycznie na fig. 5, 6f 7 i 8 i bedace przedmiotem wyna¬ lazku niniejszego.Zbiornik 18 zawierajacy dowolna ciecz, w danym przypadku rtec 23, i podzielony na dwa pierscienie wewnetrzny 19 i ze¬ wnetrzny 20 jest umieszczony luzno i wspólosiowo z osia giroskopu i jest nia na¬ pedzany za pomoca przekladni kól zeba¬ tych. Pierscien zewnetrzny 20 jest podzie¬ lony na dowolna liczbe komór niezaleznych 20a sciankami 21 i laczy sie za pomoca do¬ wolnego ksztaltu otworów 22 z pierscie¬ niem wewnetrznym 19 sluzacym jako ka¬ nal przeplywowy.Zbiornik 18 otrzymuje pochylenie takie same jak os giroskopu. Gdy zbiornik 18 pochyla sie, wtedy ciecz z wyzej polozonej czesci zbiornika przelewa sie przez otwory 22 i pierscien 19 do nizej polozonej czesci zbiornika.Przelewanie to odbywa sie w plaszczy¬ znie równoleglej do plaszczyzny pochyle¬ nia osi giroskopu. Otwory 22 winny byc wykonane tak, aby przy obrocie zbiornika 18 i pochyleniu osi giroskopu napelniala sie ciecza przeplywajaca z górnej czesci zbiornika do dolnej tylko jedna polowa zbiornika lezaca po jednej lub po drugiej stronie plaszczyzny pochylenia osi girosko¬ pu. Odpowiednia skladowa sily ciezkosci napelnionej chwilowo czesci zbiornika po¬ wodowac bedzie tlumienie ruchów prece- syjnych.Zamiast otworków 22 moga byc zasto¬ sowane dowolnego ksztaltu zawory itd,t które w zasadzie winny wykonac te sama czynnosc, jak urzadzenie powyzej opisane.Zamiast cieczy mozna stosowac równiez ciala stale dowolnego ksztaltu, np. kule i t. d., które moga byc przetaczane po ob¬ wodzie oprawy, w której ciala te sa zawar¬ te, z najnizszego miejsca przechylonej o- prawy poruszanej tak samo jak zbiornik cieczy do miejsca najwyzszego, a nastep¬ nie staczaja sie po najkrótszej drodze z najwyzszego miejsca oprawy do najnizsze¬ go.Urzadzenie takie jest przedstawione schematycznie na fig. 7 i 8, Zamknieta o- prawa 25 podobnie osadzona i napedzana jak zbiornik 18 posiada na swym obwodzie zeberka 26 uksztaltowane tak, ze moga one zabierac podczas obrotu oprawy 25 znaj¬ dujace sie wewnatrz niej ciala stale, np. kulki 27, i przenosic je z najnizszego miej¬ sca oprawy do najwyzszego po luku ze- - B -wnetrznym, a nastepnie umozliwiaja spa¬ danie tych kulek 27 w polozenie najnizsze, co oczywiscie powinno nastapic po obróce¬ niu sie oprawy 25 o % obrotu.Okazuje sie, ze urzadzenie powyzsze pracuje najlepiej, gdy dno 25a jest wyko¬ nane w ksztalcie bardzo rozwartego stozka o kacie wierzcholkowym =179°.W przypadku stosowania cial stalych zamiast cieczy zachodzi taki sam wzajem¬ ny uklad sil i ich kierunków, jak przy sto¬ sowaniu cieczy.Na fig. 9 przedstawione jest urzadzenie do usuwania precesji wbudowane w giro- skop. Wirnik 28 polaczony z osia 29 giro- skopu jest obracany np. strumieniem po¬ wietrza. Wspólsrodkowo z osia giroskopu osadzony jest luzno zbiornik 18 naryso¬ wany liniami przerywanymi lub oprawa 25 napedzana wirnikiem giroskopu przy po¬ mocy kólek zebatych 30, 31, 32 i 33, wsku¬ tek czego posiada znacznie mniejsza szyb¬ kosc obrotowa niz wirnik giroskopu. Zbior¬ nik 18 wzglednie oprawa 25 nachyla sie ra¬ zem z osia 29, poniewaz lozyska kulkowe 34 tulei zbiornika wzglednie oprawy oraz lozyska kulkowe 29 osi giroskopu sa osa¬ dzone w jednym kadlubie 37 oprawy giro¬ skopu.Na fig. 9 oprócz wyzej opisanego urza¬ dzenia przedstawione jest równiez urzadze¬ nie do utrzymywania pionowo osi pionowej giroskopu podczas jego spoczynku.Wirnik 28 posiada kanaly 35 posiadaja¬ ce przekrój poprzeczny dowolnego ksztal¬ tu i lekko nachylone do osi giroskopu.W kanalach tych umieszczone sa swo¬ bodnie ciala stale, np. kule 36. Kanalów 35 rozlozonych na obwodzie moze byc dowol¬ na liczba. Podczas spoczynku, gdy kule 36 zajmuja polozenie najnizsze, srodek ciez¬ kosci wirnika znajduje sie ponizej osi // — // zawieszenia giroskopu w plaszczyznie poziomej, czyli wirnik wisi jak wahadlo.Gdy wirnik 28 giroskopu osiagnie przepi¬ sana szybkosc obrotowa, kule 36 pod dzia¬ laniem sily odsrodkowej osiagaja górne po¬ lozenie skrajne 36af wskutek czego srodek ciezkosci ukladu przenosi sie w plaszczy¬ zne//—//. PL