KI. •^,7f' Silniki wybuchowe albo spalinowe o pewnej liczbie C3dindrów lub, znajdu¬ jacych sie na jednej osi, par cylindrów, umieszczonych naokolo walu silnika i rów¬ nolegle do niego, i których tloki poru¬ szaja wal zapomoca wahliwej tarczy swobodnie osadzonej na skosnem wrykor- bieniu walu, sa juz znane. Tego rodzaju silniki przy odpowiedniem uksztaltowaniu moga osiagnac duza ilosc obrotów, po¬ siadaja wysoki stopien równomiernosci wskutek tego, ze cylindry lub pary cy¬ lindrów pracuja w porzadku kolejnosci .skoków i daja moznosc zupelnego zrów¬ nowazenia dzialania mas. Duze jednak ilosci obrotów wykluczaja w wiekszym lub mniejszym stopniu sterowanie zawo¬ rowe i czynia pozadanem sterowanie su¬ wakowe. Znane juz jest takze sterowa¬ nie zapomoca okraglych suwaków w zwy¬ klych silnikach wybuchowych, w których wydrazony okragly suwak jest umiesz¬ czony w cylindrze, a tlok tego suwaka suwa sie w wydrazeniu suwaka. Czesc okraglego suwaka posiadajaca rozrzadcze szczeliny, lezy przytem w przestrzeni pierscieniowej miedzy scianka cylindra i wchodzaca w cylinder czescia pokrywy, która jest zaopatrzona w kanaly, prowa¬ dzace do wnetrza cylindra i odpowiada¬ jace rozrzadczym kanalom cylindra. Ta¬ kie umieszczenie suwaka obrotowego ma naceluprzedewszystkiem zupelne uszczel¬ nienie jego, nastepnie ochrone przed szko¬ dliwym wplywem zbyt wysokich tempe¬ ratur czesci suwaka, znajdujacej sie w przestrzeni spaliskowej cylindra, któ¬ ra w ten sposób znajduje sie miedzy chlodzona scianka cylindra i chlodzona scianka pokrywy. W celu odciazenia ta¬ kiego suwaka bylo juz proponowane za¬ opatrywac go, zarówno jak i wchodzaca wen czesc pokrywy, w dwie przeciwle¬ gle szczeliny rozrzadcze, dzieki czemusuwak zostaje obciazony wewnatrz stale symetrycznie. Lecz takie symetryczne urzadzenie rozrzadczych szczelin pociaga za soba zmniejszenie o polowe ilosci obrotów suwaka, a to ma znowu te nie¬ dogodnosc, ze czas otwierania sie i za¬ mykania kanalów rozrzadczych zbytnio sie przedluza. Proponowano juz takze prócz suwaka obrotowego w cylindrze stosowac za cylindrem jeszcze suwak rozdzielczy, przez co otwieranie i zamy¬ kanie kanalów rozrzadczych cylindra zo¬ staje podzielone miedzy dwa suwaki. Cis¬ nienia wtedy przyjmuje przewaznie suwak cylindra, podczas gdy suwak umieszczo¬ ny nazewnatrz dziala jako narzad roz¬ dzielczy. Ten moze sie kilka razy szyb¬ ciej obracac, niz suwak cylindra, tak ze, gdy wyzej wspomniane odciazenie suwa¬ ka cylindra zostaje zastosowane przez urzadzenie przeciwleglych szczelin rozrzad¬ czych, zastosowanie umieszczonego na¬ zewnatrz suwaka rozdzielczego daje moz¬ nosc zmniejszenia do pozadanego stopnia zbyt dlugiego czasu otwierania sie i za¬ mykania szczelin.Wspomniane tutaj ustroje stawidlowe bywaly dotychczas zastosowywane jedy¬ nie przy zwyklych silnikach wybucho¬ wych, wiec przy silnikach wybuchowych z normalnym napedem korbowym, w któ¬ rym tloczysko dziala jako korbowód, lecz i tutaj wykazywaly sie braki, poniewaz umieszczony w cylindrze okragly suwak stale jest obciazony tylko z jednej stro¬ ny wskutek powstajacych w kazdym mechanizmie korbowym poprzecznych nacisków tloka, co zle wplywa na spo¬ sób dzialania okraglego suwaka, zmniej¬ sza mechaniczny spólczynnik sprawnos¬ ci maszyny i prócz tego powoduje nierównomierne zuzycie suwaka i cylin¬ dra, a naturalnie takze i tloka.Wspomniany na wstepie rodzaj silni¬ ków z napedem zapomoca wahliwej tar¬ czy, który, jak powiedziano, szczególnie nadaje sie dla duzej ilosci obrotów i wsku¬ tek tego wymaga sterowania suwakowe- gOy dozwala, gdy sterowanie to polega na polaczeniu wspomnianego sterowania okraglym suwakiem z urzadzonym na¬ zewnatrz cylindra suwakiem rozdzielczym, wystepowac w pelnej mierze wszystkim przewagom takiego stawidla suwakowego bez niedogodnosci, nieuniknionych przy zastosowaniu takiego stawidla suwako¬ wego o zwyklym napedzie korbowym.Zapomoca takiego polaczenia moga sie wiec rozwinac w doskonaly sposób wszyst¬ kie przewagi sterowania okraglym suwa¬ kiem i jednoczesnie przewagi silników z napedem od wahliwej tarczy, które, jak wspomniano na wstepie, polegaja na tern, ze umozliwiaja bardzo duza ilosc obrotów. Ze niedogodnosci dotychczaso¬ wego sterowania .okraglym suwakiem nie wystepuja we wspomnianym rodzaju sil¬ ników, wynika stad, ze naped tarcza wa- hliwa zezwala na proste prowadzenie tlo- czyska, nie powodujac jednoczesnie po¬ wiekszenia dlugosci maszyny, co, przy zastosowaniu jednoosiowych par cylin¬ drów, umieszczonych naokolo i równole¬ gle do walu silnika w najprostszy spo¬ sób zostaje osiagniete przez to, ze tloki kazdej pary cylindrów posiadaja wspólne tloczysko, tak ze oba przeciwlegle tloki nawzajem sie prowadza i tloczyska te sa przesuwalnie i przegubowo polaczone z wahliwa tarcza. Koniecznosc szybsze¬ go obracania suwaka rozdzielczego, niz suwaka cylindrowego daje znowu moz¬ nosc zastosowania tylko jednego — dla wszystkich cylindrów jednego zespolu — suwaka rozdzielczego, napedzonego bez¬ posrednio przez wal silnika. Przez pola¬ czenie wspomnianego rodzaju silników ze wspomnianym regulowaniem okraglym suwakiem, poszczególne czesci tej kom¬ binacji wywieraja wzajemny wplyw do¬ datni, przez co sposób dzialania calego silnika pod kazdym wzgledem sie polepsza. — 2 —Dalsze szczególy sa wyjasnione na ry¬ sunkach przedstawiajacych przyklad wy- " konania takiego silnika.Fig. 1 przedstawia przekrój osiowy takiego silnika, iig. 2 przekrój poprzecz- • nj7 po linji X — Xi fig. 3 — 6 prze¬ krój poprzeczny przez trzy sasiednie cy¬ lindry przy róznych polozeniach narzadów sterowniczych.Na skosnem wykorbieniu 1 walu 2 sil¬ nika jest swobodnie nasadzona zapomoca szerokiej piasty wahliwa tarcza 3, której czopy 4 wchodza przesuwalnie w prze¬ gub 5 tloczysk 6, które lacza tloki prze¬ ciwleglych, lezacych na jednej osi cylin¬ drów 7. Pary cylindrów 7, jak 'widac z fig. 2, umieszczone sa naokolo walu 2 . W kazdym cylindrze jest umieszczony wydrazony suwak obrotowy 8, zaopatrzo¬ ny w dwie przeciwlegle rozrzadcze szcze- v liny 9, 10, a czesc suwaka, w której szcze¬ liny te sa urzadzone, lezy szczelnie w prze- ¦; strzeni pierscieniowej miedzy scianka cy- i lindra i wchodzaca w cylinder czescia 11 pokrywy 12 cylindra, przez co przede- wszystkiem mozliwem jest doskonale uszczelnienie suwaka cylindrowego, z dru¬ giej zas strony chlodzenie znajdujacej sie w obszarze przestrzeni spaliskowej czesci i suwaka tego, poniewaz ten znajduje sie miedzy chlodzona scianka cylindra i chlo¬ dzona pokrywa, w ten sposób wiec uni¬ ka sie uszkodzenia krawedzi szczelin roz- rzadczych 9, 10 przez wysoka tempera- J ture wybuchu albo spalania. Dla nape¬ du cylindrowego suwak 8 jest zaopatrzo- ; ny na swojej wystajacej z cylindra czes¬ ci w uzebiony wieniec 13, z którym za- ¦ zebia sie kolo zebate 14, wspólne dla su¬ maków cylindrowych 8 wszystkich cylin¬ drów jednego kola, i które zapomoca po- f sredniego kola 15 jest napedzane kolem zebatem 16 pomocniczego walu, który ¦ znowu otrzymuje swój naped od walu : 2 silnika zapomoca kól zebatych 18, 19 i 20. .W przestrzeni miedzy cylindrami kaz¬ dego kola umieszczony jest rozdzielczy suwak 21, którego piasta 22 siedzi na wale 2 silnika, tak ze rozdzielczy suwak 21 jest obracany bezposrednio przez wal 2 silnika. Ten suwak rozdzielczy posia¬ da dwa przedzialy 23, 24 oddzielone od siebie sciankami 25, 26, których rozsze¬ rzenia 27 i 28 uskuteczniaja sterowanie kanalów cylindra (porównaj takze fig. 2).Przedzialy 23, 24 sa uksztaltowane jako kanaly i jeden z nich sluzy dla polacze¬ nia z wydmuchowa przestrzenia 30, a dru¬ gi z przestrzenia ssaca 31) tak ze, przy przejsciu rozszerzen 27 i 28 odgradzaja¬ cych scianek 25 i 26 suwaka rozdzielcze¬ go, kanaly 29 cylindra lacza sie naprze- mian to z przestrzenia wydmuchowa to z ssaca. Ilosc obrotów rozdzielczego • suwaka 21 przenosi wielokrotnie ilosc obrotów cylindrowego suwaka 8. Sposób dzialania stawidla jest widoczny z fig. 3 — 6. Przy przedstawionym na fig. 3 polozeniu narzadów sterowniczych szcze¬ lina rozrzadcza 10 cylindrowego suwaka 8 w srodkowym cylindrze 7 znajduje sie przed kanalem 29 cylindra, ten jednak jest jeszcze zamkniety z zewnatrz rozsze¬ rzeniem 28 odgradzajacej scianki 26 su¬ waka rozdzielczego 21. Przedzial 23 su¬ waka rozdzielczego jest polaczony z prze¬ strzenia ssaca, a przedzial 24 z przestrze¬ nia wydmuchowa. Suwak cylindrowy 8 i rozdzielczy suwak 21 obracaja sie w kie¬ runkach, wskazanych strzalkami, rozdziel¬ czy suwak 21 jednak szybciej, niz suwak cylindrowy. Rozszerzenie wiec 28 przy obracaniu sie w kierunku strzalki predzej otwiera kanaly 29 cylindra, niz nastepuje zamykanie kanalu 29 przy dalszem obra¬ caniu sie cylindrowego suwaka .8, tak ze polozenie przedstawione na fig. 3 ozna¬ cza dla srodkowego cylindra koniec wyd¬ muchu i poczatek ssania. Okres ssania trwa tak dlugo, az szczelina rozrzadcza 10 cylindrowego' suwaka 8 zamknie kanal29 cylindra (fig. 4) przyczem rozszerze¬ nie 27 drugiej odgradzajacej scianki 25 rozdzielczego suwaka 21 dojdzie do ka¬ nalu 29 cylindra. Fig. 4 przedstawia po¬ lozenie w koncu okresu ssania. Fig. 6 przedstawia poczatek wydmuchu, który wtedy nastapi, gdy* rozszerzenie 27 od¬ dali sie od kanalu 29 cylindra, a szczeli¬ na rozrzadcza cylindrowego suwaka 8 zblizy sie do kanalu 29 cylindra. Jak widac z fig. 3 zamykanie kanalu 29 cy¬ lindra w koncu okresu wydmuchu i otwie¬ rania kanalu cylindra na poczatku okresu ssania odbywa sie jedynie zapomoca su¬ waka rozdzielczego podczas gdy ku wne¬ trzu cylindra kanal 29 pozostaje otwar¬ tym przez szczeline rozrzadcza cylindro¬ wego suwaka 8, tak ze otwieranie i za¬ mykanie kanalu, zapewnia szybko obra¬ cajacy sie suwak rozdzielczy, a wiec z krótkiemi okresami otwierania i zamy¬ kania. Tak samo zamykanie kanalu 29 cylindra, w koncu okresu ssania, jak wi¬ dac z fig. 4 odbywa sie predko zapo¬ moca suwaka rozdzielczego. Cylindry 7 posiadaja jeszcze jeden kanal 32, pola¬ czony z atmosfera zewnetrzna lub z prze¬ strzenia wydmuchowa; kanal ten jest urzadzony w odpowiedniej odleglosci ka¬ towej od osi kanalu 29, na przeciwleglej od niego stronie i stosownie do kierunku obracania sie suwaka 8 przed osia kanalu 29. Na przedluzeniu tego kanalu 32 czesc 11 pokrywy cylindra wchodzaca w cylin¬ der, posiada kanal 33. Gdy jedna ze szczelin rozrzadczych 9, 10 suwaka cy¬ lindrowego 8 znajduje sie w obszarze ka¬ nalów 32f 33, to wnetrze cylindra jest polaczone zapomoca tych kanalów z prze¬ strzenia wydmuchowa, przytem warunki tak sa przyjete, ze polaczanie zapomoca tych kanalów z przestrzenia wydmucho- wa nastepuje juz przed koncem suwu rozprezeniowego, aby umozliwic wylot przedzwrotowy, jak to jest konieczne szczególnie przy szybkobieznych silnikach dla unikniecia sprezen w pierwszej czesci suwu wydmuchowego. Fig. 5 przedsta¬ wia takie polozenie, przy którem ten wy¬ lot przedzwrotowy zaczyna sie. Kanal 29 cylindra jest zamkniety suwakiem cy¬ lindrowym 8, a szczelina rozrzadcza 9 tegoz suwaka dopiero zbliza sie do ka-# nalu 29 i tak samo jak i rozszerzenie 27 odgradzajacej scianki 25 rozdzielczego su¬ waka 21 dopiero zbliza, sie do kanalu 29, tak ze obydwa suwaki dopiero daza do wskazanego na fig. 6 polozenia w któ¬ rem zaczyna sie suw wydmuchowy. Lecz przedtem jeszcze szczelina rozrzadcza 10 dochodzi do kanalu 32 wylotu przedzwro- towego a wiec jeszcze przed zakoncze¬ niem suwu rozprezenia, i wTtedy zaczyna sie wylot przedzwrotowy przez kanaly 32 i 33, zanim jeszcze kanal 29 zostanie otwartym. Kanaly 32 i 33, jak widac z fig. 6 pozostaja jednak jeszcze przez ja¬ kis czas otwarte przez szczeline rozrzad¬ cza 10 podczas suwu wydmuchowego, tak ze przez te kanaly moze sie przez jakis czas odbywac dodatkowy wydmuch, co jest wielka korzyscia przy szybko¬ bieznych silnikach.Przy polozeniu podlug fig. 5, gdyby nie bylo kanalów 32 i 33, cisnienie pa¬ nujace wewnatrz cylindra jednostronnie obciazaloby przez kanal 34 w czesci po¬ krywy 11 cylindrowy suwak 8, co zle wplywaloby na mechaniczny spólczyn- nik sprawnosci silnika i wywolywaloby niepozadane zuzycia. Urzadzenie kanalu 33 wylotu przedzwrotowego daje moz¬ nosc odciazenia suwaka 8, bowiem jak widac z fig. 5, cisnienie wewnatrz cylin¬ dra dziala takze i przez kanal 33 na su¬ wak cylindrowy, dopóki ten zamyka za¬ równo kanal 33 j ak i kanal 34. Gdyby kana¬ lowi 33 nadac nawet ten sam przekrój co i kanalowi 34, to i wtedy nie nasta¬ piloby zupelne odciazenie bo kanaly 33 i 34 nie leza dokladnie naprzeciwko sie¬ bie. Wciaz jeszcze dzialalaby na suwak•cylindrowy 8 wypadkowa cisnien skie¬ rowana wdól ku prawej stronie. Aby osiagnac zupelne odciaz enie suwaka 8 w czesci pokrywy 11 urzadzony jest je-, szcze jeden kanal 35 na przeciwleglej wzgledem kanalu 33 stronie osi kanalu 34y który konczy sie rozszerzeniem 36 zamknietem od zewnatrz scianka cylin¬ drowego suwaka 8. Jezeli kanaly 33 i 35 sa umieszczone symetrycznie po obu stro¬ nach osi kanalu 34, jak pokazano na fig 5, to dla osiagniecia zupelnego odciaze¬ nia suwaka 8 przekrój rozszerzenia 36 winien byc równym przekrojowi kanalu 33, a suma przekrojów kanalu 33 i roz¬ szerzenia 36 musi odpowiadac przekro¬ jowi kanalu 34. Cisnienia wywarte z we. . wnatrz na suwak 8 przez kanaly 33 i 35 równowaza sie w zupelnosci z cisnieniem, wywartem na tenze suwak przez kanal ; 34. Ta równowaga moze byc naturalnie ; osiagnieta i wtedy, gdy kanal 35 nie jest umieszczony symetrycznie do kanalu 33; jednak w tym wypadku przekrój rozsze¬ rzenia 36 musi byc tak wymierzony, aby wypadkowa trzech wzietych pod uwage ^cisnien równala sie zeru. Jezeli nawet przy niektórych polozeniach suwaka cy¬ lindrowego równowaga ta zostaje naru¬ szona, mozna jednak twierdzic, ze jedno¬ stronne obciazenie z wewnatrz suwaka igdy nie bedzie tak duze, aby powodo¬ walo znaczne obnizenie mechanicznego pólczynnika sprawnosci.W kazdym razie okazuje sie, ze zasto- owanie kanalu wylotu przedzwrotowego aje moznosc prawie zupelnego odciaze- ia suwaka, a zastosowanie zas kanalu rzedzwrotowego wylotu wymaga urza- zenia w cylindrowym suwaku 8 dwuch rzeciwleglych Szczelin rozrzadczych, rzez co w korzystny sposób moze byc bnizona ilosc jego obrotów, podczas, gdy uza ilosc obrotów rozdzielczego suwaka ezwala na bezposredni naped od wala ' nika, co w najprostszy sposób zostaje urzeczywistnione przez to, ze dla wszyst¬ kich cylindrów jednego kola urzadza sie jeden wspólny suwak rozdzielczy. Po¬ niewaz tloki w cylindrach sa wolne od wszelkich bocznych nacisków, wiec i przez nie suwak nie doznaje zadnych niedo¬ godnych obciazen, jak to ma miejsce w sil¬ nikach ze zwyklym napedem korbowym. PL