Pokretlo nastawne wedlug wynalazku jest urzadzeniem, które pozwala ustawiac latwo, szybko i dokladnie ruchome czesci przyrzadów, posiadajace ruch obrotowy, np. kondensatorów obrotowych, warjome- trów, oporników lub przyrzadów podob¬ nych w polozeniach zgóry okreslonych.Podobne nastawianie mozna bylo osia¬ gac dotychczas w radjostacjach nadaw¬ czych zapomoca pokretel o zlozonej i ma¬ lo dokladnej budowie, których obsluga by¬ la dosc skomplikowana.Wady te usuwa pokretlo nastawne we¬ dlug wynalazku niniejszego, zawierajace narzady, posredniczace miedzy czesciami ruchomemi a nieruchomemi, w postaci tarcz, osadzonych luzno na ruchomej cze¬ sci pokretla.Dzieki tym narzadom posredniczacym uzyskano zalety, których nie mialy po¬ przednie urzadzenia. Pokretlo wedlug wy¬ nalazku mozna ustawiac zupelnie doklad¬ nie w dowolnych, zgóry okreslonych polo¬ zeniach bez pomocy innych przyrzadów; mozna osiagnac caly szereg dowolnie bli¬ skich lub dalekich polozen pokretla w cza¬ sie bardzo krótkim. Kazde obrane poloze¬ nie jest ustalane zapomoca zacisków. U- trwalanie obranego polozenia nie powodu¬ je przesuniecia pokretla. Obrót pokretla przy ustalaniu okreslonego polozenia jest swobodny i niezawodny oraz moze byc *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Stanislaw Lalewicz.uskmtecziiiafiy jedna reka przez zwykle przekrecanie.Kazde polozenie ustala jedna z tarcz^ Tarcze posiadaja wyciecia, w które moga zazebiac sie odpowiednie zapadki. Laczac tarcze z czescia ruchoma, a zapadke z cze¬ scia nieruchoma, mozna pokretlo ustawic w polozeniu, w którem nastepuje zazebie¬ nie sie zapadki. Polozenie tarczy wzgle¬ dem ruchomej czesci pokretla ustala sie zapomoca specjalnych zacisków. Tarcze mozna ustawic W ten sposób, aby moment zazebienia wypadl wlasnie w zadanem po¬ lozeniu pokretla. Polozenie to moze byc o- brane dowolnie wedlug zyczenia.To samo mozna osiagnac, laczac tarcze z czescia nieruchoma, a zapadke z czescia ruchoma. Bedzie to tylko inna odmiana wykonania przedmiotu wynalazku. Zapad¬ ki moga posiadac odpowiednie wystepy, sy¬ gnalizujace polozenie zapadek i wskazuja¬ ce moment zazebienia sie. Mozna tez wy¬ posazyc zapadki w kontakty do wlaczania lub wylaczania elektrycznych obwodów sy¬ gnalizacyjnych lub tez zastosowac zapadki, sprzezone z odpowiedniemi lacznikami, wlaczajacemi lub wylaczaj acemi obwody sygnalizacyjne.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie dwie odmiany wykonania pokretla na¬ stawnego wedlug wynalazku niniejszego.Fig. 1 i( 2 przedstawia pokretlo nastaw¬ ne w pierwszem wykonaniu. Posiada ono walek B, zakonczony plytka z zaciskami C i galka A pokretla. Na walku osadzone sa luzno tarcze F. Tarcze te moga obracac sie swobodnie, nie posiadajac jednak ruchu wzdluz osi walka. Kazda z tych tarcz po¬ siada na swym obwodzie male wyciecie U w ksztalcie szczerbinki, w które zazebia sie zapadka /, dociskana sprezynkami J.Zaciski C pozwalaja unieruchomiac tar¬ cze wzgledem pokretla. Przekrecajac galke zacisku C, przesuwa sie srube* która doci¬ ska tarcze F swoim uchwytem D do tulej¬ ki E.Przy pokrecaniu galki A pokretla obra¬ ca sie równiez tarcza F, zwiazana z galka zai posrednictwem zacisku C.W pewnem polozeniu tarczy F w jej wycieciu U wpada zab W zapadki 7, co wy¬ czuwa sie wyraznie reka z powodu zmiany oporu przy kreceniu i uchem po charakte¬ rystycznym odglosie zazebiania sie.Zab W zapadki I oraz wyciecie U tar¬ czy F sa uksztaltowane tak, ze przy nieco mocniejszym nacisku na galke A zabek W wyskakuje z wyciecia U, dzieki czemu za¬ padka nie stanowi przeszkody dla ruchu galki A. O ile w tern polozeniu zostanie zwolniony zacisk C, wówczasl przy dalszem obracaniu galki A omawiana tarcza nie be¬ dzie mogla obracac sie, poniewaz zab W zapadki I utrzymuje ja w stanie zahamo¬ wanym.Po nastawieniu galki A w polozenie, które ma byc w przyszlosci wielokrotnie powtarzane, np. odpowiadajace nastrojeniu nadajnika na okreslona fale, zwiazuje sie ponownie tarcze F z galka A przy pomocy zacisku C. Tak ustawiona tarcza E zaze¬ bia sie z zapadka I przy kazdem ustawie¬ niu galki A w obrane polozenie, coj pozwa¬ la ustawic galke A w obranem polozeniu bez skrupulatnego odczytywania podzialki.Fig. 3 i 4 przedstawiaja inne rozwiaza¬ nie konstrukcyjne tego samego wynalazku.Poza plyta P przyrzadu na walku M po¬ kretla jest osadzony beben N, na nim zas umieszczone sa ruchome tarcze O. We¬ wnatrz bebna znajduja sie zapadki Y. Be¬ ben posiada otwory, przez które przecho¬ dza zeby zapadek, zazebiajacych sie ze szczerbinkami Z tarcz X.Zaciski srubowe T, identyczne z zaci¬ skami wedlug fig. 1 i 2, sa rozmieszczone na plycie P.Manipulacja przy nastawianiu pokretla jest taka sama, jak w poprzedniem wyko¬ naniu. Po przykreceniu galki zacisku T da¬ na tarcza zostaje unieruchomiona miedzy uchwytem sruby S a tulejka R. Przy ob- 2racaniu pokretla wprowadza sie zab za¬ padki Y do szczerbinki Z. Nastepnie po zwolnieniu zacisku T, obiera sie okreslone polozenie na skali pokretla i ponownie u- nieruchomia sie tarcze zaciskiem T. Przy kazdem przejsciu przez to polozenie za¬ padka Y bedzie wpadala zebem w szczer¬ binke Z, co zaznaczy sie wyraznie. Wpro¬ wadzajac) dodatkowe urzadzenie elektrycz¬ ne, mozna uzyskac niezalezna sygnalizacje okreslonego polozenia pokretla zarówka sygnalizacyjna V.Mozna tu mianowicie wyzyskac ruch zapadki Y wzgledem zapadki / w opisanej powyzej odmianie pokretla do zamykania sygnalizacyj nego obwodu elektrycznego, zawierajacego zarówke V.W tym celu zapadke mozna sprzac z lacznikiem elektrycznym lub tez wyposa¬ zyc ja w kontakt, który przy zaskoczeniu zapadki w szczerbinke, styka sie z innym kontaktem, umieszczonym na tarczy O (wzglednie F) i w ten sposób zamyka ob¬ wód pradu elektrycznego. PL