Przedmiotem wynalazku niniejszego jest sposób wytwarzania przedmiotów ksztaltowanych, zwlaszcza plyt, z produk¬ tów polimeryzacji zwiazków nienasyconych, zwlaszcza takich ksztaltek lub plyt, które moga byc uzyte, jako namiastka szkla.Sposób wedlug wynalazku polega na tern, ze produkty polimeryzacji, które w temperaturze pokojowej posiadaja wytrzy¬ malosc i twardosc dostateczna do ich za¬ stosowania, jako namiastki szkla i do po¬ dobnych celów uzytkowych, ksztaltuje sie w podwyzszonej temperaturze i pod cisnie¬ niem w formach o gladkich scianach, a zwlaszcza w formach szklanych, np. mie¬ dzy plytami szklanemi.Sposobem wedlug wynalazku mozna ksztaltowac mieszane produkty polimery¬ zacji, albo produkty polimeryzacji, posia¬ dajace dostateczna twardosc w temperatu¬ rze pokojowej.Odpowiedniemi okazaly sie miedzy in- nemi ester metylowy i ester etylowy kwa¬ su metakrylowego, jak równiez styren.Mozna równiez ksztaltowac w ten sposób mieszaniny tych produktów polimeryzacji albo produkty polimeryzacji mieszaniny tych zwiazków ze soba lub z innemi zwiaz¬ kami, dajacemi sie polimeryzowac. Pro¬ dukty polimeryzacji musza posiadac, jako namiastki szkla, odpowiednia wytrzyma¬ losc, twardosc i t. d., zeby je mozna bylobez tis^kodzeflcia 4istiw*c z formy. Przy Wy¬ twarzaniu ksztaltek, które jako skladnik glówny zawieraja np. spolimeryzowany e- ster metylowy kwasu metakrylowego albo mieszanine lub mieszany produkt polime¬ ryzacji estru metylowego i etylowego kwa¬ su metakrylowego, dodatek innych polime¬ ryzujacych sie zwiazków nie powinien na- ogól przekraczac 20 — 30%, Przy jedno- czesnem stosowaniu materjalów dodatko¬ wych, np. srodków zmiekczajacych i t. d., równiez i ilosc tych dodatków powinna sie znajdowac w takich granicach, zeby ich o- becnosc nie przeszkadzala przy wykony¬ waniu sposobu, np. zeby nie powodowala trudnosci przy wyjmowaniu ksztaltek z form. Przy dodawaniu olejów, które cze sto ulatwiaja wyjmowanie ksztaltek z form, mozna ewentualnie zwiekszyc dodatek in¬ nych materjalów, np. srodków zmiekczaja¬ cych, ponad zwykle uzywana ilosc.Wiadomo, ze przy wytwarzaniu szkla, nierozpryskujacego sie przy rozbiciu, wkla¬ da sie miedzy szyby szklane elastyczne rozciagliwe gietkie blony z produktów poli¬ meryzacji, np. z estrów kwasu akrylowe¬ go, którym ewentualnie przez dodanie ma¬ terjalów dodatkowych, np. srodków zmiek¬ czajacych, nadano odpowiednie wlasciwo¬ sci, poczem blony te skleja sie z szybami pod cisnieniem. Nastepuje przytern tak mocne sklejenie blony z produktu polime¬ ryzacji z szybami szklanemi, iz powstaja tafle jednorodne. Trudno wiec bylo przewi¬ dziec, ze twarde produkty polimeryzacji dadza sie ksztaltowac w podwyzszonej temperaturze, a wiec w stanie zmiekczo¬ nym, miedzy plytami szklanemi, i ze po wytworzeniu ksztaltek mozna je bedzie od¬ dzielac od plyt szklanych.Okazalo sie, ze sposobem wedlug wy¬ nalazku mozna wytwarzac z produktów po¬ limeryzacji plyty i inne przedmioty, któ¬ rych powierzchnie sa doskonale wypolero¬ wane, czego nie mozna wogóle osiagnac in¬ nem! srodkami. Jesli na plytach szklanych, np. przez wytrawianie, wytworzy sie dese¬ nie, to desenie te odbijaja sie bardzo do¬ brze na plytach z produktów polimeryzacji.Sposób wdlug wynalazku przeprowadza sie np. tak, ze gotowe plyty z produktu polimeryzacji stlacza sie w podwyzszonej temperaturze, np. 30 — lCK^C, pod cisnie¬ niem np. 5 atm miedzy gladkiemi taflami szklanemi. O ile uzyje sie silnie spolimery- zowanych produktów o dostatecznej twar¬ dosci, to po dostatecznem ostygnieciu od¬ staja one same od tafli szklanych. W pew¬ nych przypadkach trzeba plyte oddzielic od tafli szklanych, stosujac niewielki wysi¬ lek. Jednakze nawet i w tych przypadkach otrzymuje sie z produktów polimeryzacji plyty o bardzo gladkiej powierzchni.Do produktów polimeryzacji czystych lub mieszanych albo mieszanin produktów polimeryzacji mozna dodawac znanych ma¬ terjalów dodatkowych, np. srodków zmiek¬ czajacych, barwników, materjalów wypel¬ niajacych, srodków zmetniajacych, estrów celulozy, eterów celulozy, kauczuku, guta¬ perki i t. d. Przy wyborze materjalów do¬ datkowych oraz przy doborze ich ilosci trzeba zwracac uwage na to, zeby twardosc produktu polimeryzacji nie zostala szkodli¬ wie obnizona, co moze spowodowac przy¬ klejenie sie plyt z produktów polimeryza¬ cji do tafli szklanych. Przez dodanie srod¬ ków zmiekczajacych, jak np. estrów kwasu ftalowego, zwieksza sie zdolnosc przywie¬ rania plyt do tafli szklanych. Istnieja jed¬ nakze, srodki zmiekczajace, które moga ob¬ nizyc zdolnosc przywierania. Takim srod¬ kiem jest np. fosforan trójkrezylowy.Zdolnosc przywierania mozna równiez zmniejszyc przez dodanie innych materja¬ lów, np. oleju. Do produktów polimeryzacji mozna wprowadzac znaczne ilosci innych cial, nadajac tym produktom pozadane wlasciwosci i otrzymujac z nich pomimo to plyty, latwo odstajace od form, np. od tafli szklanych, i posiadajace bardzo gladkie po¬ wierzchnie. Doswiadczenia wykazaly np., — 2 -ze do odpowiednick produktów polimeryza¬ cji mozna dodac do 25 % i -wiecej srodków zmiekczajacych, jezeli np. jednoczesnie zmniejszy sie dzialanie srodka zmiekcza¬ jacego przez dodanie srodków, obnizaja¬ cych zdolnosc przywierania, np, przez do¬ danie olejów.Mozna równiez postepowac w ten spo¬ sób, ze zwiazki monomeryczne lub miesza¬ niny tych zwiazków z odpowiedniemi do¬ datkami mozna polimeryzowac w formach, odpowiadajacych wyzej wymienionym wy¬ maganiom, a wiec np. miedzy plytami szkla- nemi. Postepuje sie np. w ten sposób, ze do formy, której plaskie sciany skladaja sie z plyt szklanych, wprowadza sie materja¬ ty wyjsciowe, przeznaczone do spolimery- zowania, albo mateitjaly spolimeryzowane wstepnie i znanemi metodami, najlepiej przez ogrzewanie, przeprowadza sie w pla¬ skiej formie polimeryzacje az do pozadane¬ go stopnia. Nastepuje przytem najpierw zlaczenie wytworzonych plyt z plytami szklanemi, jednakie podczas ostygania ply¬ ty odstaja same, o ile sa dostatecznie spo¬ limeryzowane, albo lez daja sie stosunko¬ wo latwo oddzielic od plyt szklanych. Spo¬ sób ten mozna przeprowadzac, umieszcza¬ jac plyty szklarz w pewnym odstepie od siebie, odpowiadajacym grubosci pozadanej plyty z produktu polimeryzacji, poczern zamykajac na krawedziach odstepy mie¬ dzy plytami odpowiednim materjalem, np. papierem, i tworzac z nich forme plaska.Poniewaz podczas polimeryzacji naste¬ puje ewentualnie znaczne zmniejszenie objetosci, pozadane jest stosowanie form lub komór o sciankach ruchomych. Mozna np. postepowac w ten sposób, ze miedzy scianami komory umieszcza ma podatne wkladki, umozliwiajace zsuwanie sie ku so¬ bie w pewnym stopniu scianek komory.Jako takie wkladki posrednie moga slu¬ zyc przedewszystkiem produkty polimery^ zacji, posiadajace dostateczna podatnosc i mogace zawierac substancje dodatkowe, np. srodki zmiekczajace i tt. A. iMozna rawnsez uzywac w tym. celu takich materialów, )jsck kauczuk, zelatyna i 1 d. Oczywiscie takie wkladki posrednie nie powinny zawiezac substancyj., mogacych zaklócic luh uniemoz¬ liwic sama polimeryzacje.Postepuje sie np. w ten sposób, ze ma plyte .szklana nakleja sie w pewnych odste¬ pach plytki z materjalu elastycznego. Plyt¬ ki 4e umieszcza sie najlepiej na brzegach plyty szklanej.1 Przy zastosowaniu wkladek z odpowiednich produktów polimeryzacji mozna je umieszczac równiez w innych miejscach plyt szklanych. Plytki moga byc np. z zelatyny z zawartoscia 2B% glicery¬ ny, ich dlugosc moze wynosic np. 3cm, sze¬ rokosc— 0,5 cm, a grubosc — 6,6 cm. Dru¬ ga szybe szklana nakleja sie na wkladki elastyczne tak, zeby obie szyby szklane pokrywaly sie wzajemnie i zapomoca wkla¬ dek byly utrzymywane w pozadanej od siebie odleglosci. Nastepnie boki i odstepy boczne zamyka sie szczelnie, np, zapomoca odpowiedniego papieru, pozostawiajac o- twarte miejsce, sluzace do wprowadzania materjalu, przeznaczonego do polimeryza¬ cji. Tak wytworzona komore, napelniona materjalem, przeznaczonym do spolimery- zowania, ogrzewa sie na stojaco z obu stron do temperatury^ koniecznej do przeprowa¬ dzenia polimeryzacji. Po wytworzeniu ply¬ ty studzi sie forme, rozklada ja i usuwa wytworzona plyte.Przyklad 1. Do komory, utworzonej w sposób wyzej opisany, wprowadza sie mie¬ szanine 85 czesci monomerycznego estru metylowego kwasu metakrylowego z 15 czesciami ftalami izobutylowego i nadtlen¬ ku benzoylu, jako przyspieszacza polimery¬ zacji. Nastepnie *w ciagu kilku godzin o- grzewa sie, utrzymujac temperature mniej wiecej 80°C, przyczem nastepuje kurczenie sie cieczy. Wytworzony produkt polimery¬ zacji przykleja sie do plyt szklanych.Wskutek kurczenia sie produktu polimery¬ zacji powstaje nacisk na wkladki elaslycz- — 3 —ne, tak iz wkladki te odpowiednio do kur¬ czenia sie produktu polimeryzacji zostaja stloczone, co powoduje zblizanie sie do sie¬ bie plyt szklanych, tak iz miedzy temi ply¬ tami a produktem polimeryzacji nie tworza sie puste przestrzenie. Po skonczonej poli¬ meryzacji i ostygnieciu otrzymana plyta daje sie oddzielic i posiada zupelnie glad¬ ka powierzchnie. Aby uniknac strat, powo¬ dowanych pekaniem plyt, do studzenia i odlaczania uzywa sie cieplej wody.Przyklad 2. Monomeryczny ester etylo¬ wy kwasu metakrylowego z dodatkiem 0,1% nadtlenku benzoylu wlewa sie do ko¬ mory szklanej, a nastepnie w tej komorze ogrzewa sie w ciagu % godziny, utrzymu¬ jac temperature mniej wiecej 100°C. Ester etylowy kwasu metakrylowego po uplywie tego czasu powinien zgestniec. Jezeli to nie nastapilo, to ogrzewanie prowadzi sie dalej. Nastepnie ogrzewa sie, utrzymujac temperature mniej wiecej 80°, jeszcze przez 10 — 20 godzin. Pod koniec temperature jeszcze przez kilka godzin utrzymuje sie w granicach 100 — 120°C, aby osiagnac calkowita polimeryzacje. Nastepnie komo¬ re chlodzi sie. Plyty szklane przewaznie same odstaja od plyty z produktu polime¬ ryzacji. Po wlozeniu do wody mozna z la¬ twoscia oddzielic plyty szklane od plyty z produktu polimeryzacji. Naogól oddziela¬ nie to zachodzi tern latwiej, im grubsze sa plyty, np. plyty, posiadajace najmniej gru¬ bosc 10 mm.Przyklad 3. Sposób przeprowadza sie tak, jak podano w przykladzie 2, stosujac jednakze zamiast estru kwasu metakrylo¬ wego styren. Czas trwania polimeryzacji wynosi okolo 4 dni, mozna go jednak je¬ szcze skrócic, zmieniajac warunki polime¬ ryzacji, a zwlaszcza ilosc katalizatora.Przyklad 4. Mieszanine 75 czesci estru metylowego kwasu metakrylowego, 24 cze¬ sci ftalanu dwubutylowego i 1 czesc oleju kostnego polimeryzuje sie z dodatkiem 0,1% nadtlenku benzoylu w podatnej ko¬ morze szklanej. Pomimo miekkosci pro¬ duktu polimeryzacji, mozna go latwo usu¬ nac z komory szklanej.Przyklad 5. Mieszanine 95 czesci estru metylowego kwasu metakrylowego i 5 cze¬ sci oleju mineralnego polimeryzuje sie za- pomoca 0,2% nadtlenku benzoylu w podat¬ nej komorze szklanej. Po ostudzeniu i usu¬ nieciu plyt szklanych! otrzymuje sie zmato- wany, przejrzysty, polyskujacy produkt polimeryzacji.Przyklad 6. 18 czesci octanu winylu, 80 czesci estru metylowego kwasu metakry¬ lowego, 1 czesc oleju kostnego i 1 czesc o- lejku terpentynowego polimeryzuje sie wstepnie przez czas krótki w temperaturze mniej; wiecej 100°C w podatnej komorze szklanej z dodatkiem 0,5% nadtlenku ben¬ zoylu, a nastepnie ogrzewa sie przez 48 go¬ dzin, stosujac temperature ckolo 50 — 60°C, a potem jeszcze okolo 10 godzin, sto¬ suje temperature 80 — 100°C.Przyklad 7. Ester metylowy kwasu me¬ takrylowego z dodatkiem 0,05% nadtlenku benzoylu ii 1 % oleju kostnego polimeryzuje sie w podatnej komorze szklanej.Przyklad 8. Podatna komore szklana wytwarza sie z plyt szklanych, wytrawio¬ nych kwasem fluorowodorowym, a poza tern sposób przeprowadza sie tak, jak podano w przykladzie: 7. Otrzymuje sie plyte, któ¬ ra na powierzchni swej posiada miejsca wy¬ trawione, odpowiadajace w zupelnosci miejscom, wytrawionym kwasem fluorowo¬ dorowym na plytach szklanych.Przyklad 9. Postepuje sie tak, jak opi¬ sano w przykladzie 8, z ta róznica, ze po¬ wierzchnia plyt komory szklanej jest zma- towana strumieniem piasku. Otrzymana plyta posiada powierzchnie, calkowicie od¬ powiadajaca powierzchniom plyt szkla¬ nych. PL