Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wytwarzania czesci maszynowej, zwlaszcza sruby, o róznych przekrojach poprzecz¬ nych. W istniejacych obecnie maszynach, jak np. silnikach, sruby narazone sa stale podczas pracy na uderzenia, wstrzasy, drgania i tym podobne dynamiczne dziala¬ nia, sprowadzajace stale naprezenia srub.Znane jest zwiekszenie wytrzymalosci takiej sruby w ten sposób, ze czesc lub cala gladka szyjka otrzymuje mniejszy przekrój poprzeczny. W ten sposób dzia¬ lanie sil dynamicznych wytrzymuje lepiej wieksza czesc objetosci tworzywa, zapobie¬ gajac peknieciom lub przynajmniej utrud¬ niajac ich powstawanie, Sposób ten okazal sie skuteczny dla srub, których pekniecia powstaja zawsze w miejscu nagwintowa- nem wskutek zwiekszenia naprezenia, wy¬ stepujacego w rowkach gwintu. Jesli szyjka sworznia zostanie, jak juz wspomniano, cal¬ kowicie lub czesciowo zwezona, to ta zwe¬ zona szyjka o gladkiej powierzchni bez szkody przejmuje naprezenia od sil dyna¬ micznych.Wiadomo, ze niebezpieczenstwo pek¬ niecia sruby jest tern mniejsze, im wiecej zostala ona naprezona wstepnie przy do¬ ciaganiu. Dopiero wtedy, gdy ustaje pod¬ czas pracy naprezenie wstepne, moga po¬ wstac pekniecia. By nadac srubie takie znaczne wstepne naprezenie, sruba ta po-winna pogaadac odpowiednio duza wytrzy- ? malosc na jsily statyczne, by naprezenie l^tót^i^e ntó przemoczylo w zadnym razie %xdkX§y ply!mo$bi$ Zapobiezenie przekro- * czeniu przy dokrecaniu sruby tej granicy jest jednak bardzo trudne, poniewaz docia¬ ganie to uskuteczniane jest recznie przez robotnika podlug jego wyczucia. Granica plynnosci nie powinna byc jednak przekro¬ czona w zadnym razie, poniewaz powsta¬ ja przez to niepozadane odksztalcenia sta¬ le. Niebezpieczenstwo to powstaje z natu¬ ry rzeczy w zwiekszonym stopniu dla srub, których szyjka jest ciensza, w celu skutecz¬ niejszego przeciwdzialania silom dynamicz¬ nym.Sruba, wykonana sposobem wedlug wy¬ nalazku niniejszego, nie posiada powyzszej wady, gdyz srubie o zwezonej szyjce moz¬ na nadac tak duze wstepne naprezenie przy dokrecaniu, ze wytrzymalosc na sily dynamiczne zwezonej szyjki jest calkowi¬ cie skuteczna. Osiaga sie to przez rózne sposoby wytwarzania poszczególnych cze¬ sci sruby albo przez specjalna pózniejsza obróbke czesci po wykonaniu, albo tez przez polaczenie tych dwóch sposobów po¬ szczególne czesci sruby otrzymuja takie wlasnosci wytrzymalosciowe, ze czesci te moga zasadniczo miec jednakowa wytrzy¬ malosc na sily statyczne. Np. sruba, której czesc gladka posiada mniejszy przekrój poprzeczny, otrzymuje w tej czesci wieksza wytrzymalosc na jednostke powierzchni, niz czesci o wiekszym przekroju poprzecz¬ nym. Dzieki temu osiaga sie pelne wyzy¬ skanie materjalu. Jednoczesnie zapobiega sie temu, by robotnik silniejsze czesci sru¬ by o wiekszych wymiarach poddawal dzia¬ laniu takich sil, których nie moga wytrzy¬ mac slabsze czesci sruby. Srube mozna wy¬ konac w sposób wedlug niniejszego wyna¬ lazku, nadajac juz przy ksztaltowaniu po¬ szczególnych czesci rózne wytrzymalosci tym czesciom. Mozna jednak otrzymac po skonczonem ksztaltowaniu sruby zadane wlasciwosci wytrzymalosciowe przez póz¬ niejsza obróbke Mozna takze polaczyc ze soba oba te sposoby. Tego rodzaju sruby wytwarzanp dotychczas zapomoca obróbki przez zdejmowanie wiórów. Proponowano juz przytern zwiekszac trwalosc czesci na¬ gwintowanej zapomoca walcowania gwin¬ tu na zimno lub po wykonaniu wykonczyc zapomoca wytloczenia. Przy wytwarzaniu takich srub nigdy jednak jeszcze nie zwró¬ cono uwagi na to, ze stosunkowo cienka zwezona szyjka ma otrzymac znaczne wstepne naprezenie przy dokrecaniu dla skutecznego przeciwdzialania silom, a jed¬ nak wskutek swego mniejszego przekroju poprzecznego nie jest w stanie wytrzymac tych sil w takim zakresie, jak silniejsze czesci nagwintowane sruby; wskutek tego zwezona szyjka albo ulega peknieciu, albo tez juz przy montazu jest zbytnio! wstepnie naprezona. Dotychczas nie zwracano uwagi na równomierne wyzyskanie materjalu sruby we wszystkich jej czesciach i dosto¬ sowanie jej wlasciwosci do dzialajacych sil tak, by w kazdym przekroju poprzecz¬ nym sruba posiadala jednakowa nosnosc, Przy wykonywaniu sruby sposobem we¬ dlug wynalazku zwezona czesc jej szyjki moze byc wytworzona na zimno, przyczem, jak wiadomo, otrzymuje ona zwiekszona wytrzymalosc. Szyjka moze byc jednak wytworzona w dowolny sposób, np. zapo¬ moca zdejmowania wiórów, a po otrzyma¬ niu wlasciwego ksztaltu — poddana obrób¬ ce na zimno lub na goraco. Wchodzi tu np. w gre wzmacnianie szyjki w pewnych gra¬ nicach temperatur. Zdejmowanie wiórów i ksztaltowanie na zimno moga byc takze po¬ laczone w ten sposób, ze szyjka zostaje najpierw przez zdejmowanie wiórów obro¬ biona zgruba, poczem przez walcowanie na zimno lub tloczenie otrzymuje ostateczny ksztalt.Jak wspomniano, sposób wedlug wyna¬ lazku nadaje sie szczególnie do srub, któ¬ rych szyjka jest calkowicie lub czesciowo — 2 —zwezona, w celu przejmowania dzialania sil dynamicznych. Sposób ten jednak mo¬ ze bycf oczywiscie, zastosowany i przy wy¬ konywaniu innych czesci maszyn, które sa narazone na podobne naprezenia, jak np. waly. Zasada sposobu wedlug wynalazku polega w kazdym razie na udzielaniu ta¬ kich wlasciwosci wytrzymalosciowych do¬ wolnego rodzaju czesciom, posiadajacym rozmaite przekroje poprzeczne, w celu przejmowania sil dynamicznych, by czesci te mogly opierac sie jednakowo silom sta¬ tycznym w czesciach o rozmaitych prze¬ krojach poprzecznych. PL