Wynalazek niniejszy dotyczy udosko¬ nalonej cieczy do wytrawiania ii zwilzania metalowych klisz do druku plaskiego, która to ciecz zawiera wodny roztwór azotanu niklu, azotanu anionu i kwasnego fosforanu anionowego, gliceryne; do tej cieczy mozna dodac, lecz niekoniecznie, organiczny za- gestnik koloidalny; wynalazek obejmuje równiez sposób stosowania tego plynu, jak to opisano szczególowo ponizej i okreslono w zastrzezeniach patentowych.Fosforan amonowy, a zwlaszcza tak rwany fosforan pierwszorzedowy czyli kwasny, zawierajacy dwa atomy wodoru w czasteczce, jest znany dawno jako skutecz¬ ny srodek do znieczulania cynkowych lub glinowych klisz drukarskich.Lacznie z tym fosforanem powszechnie uzywany jest azotan amonowy lub azotan sodowy, w celu zmniejszania niepozadane¬ go zjawiska wydzielania sie pecherzyków gazu przy obróbce klisz cynkowych wzgled¬ nie w celu zwiekszania nierozpuszczalno- sci fosforanu glinowego, wytwarzajacego sie w wyniku dzialania cieczy na glin.Tego rodzaju znane ciecze sa uwazane za wytrawiacze slabe i nienadajace sie do zwilzania lub zmywania w razie drukowa¬ nia wiekszych nakladów. O ile wiadomo, dotychczas nie wyjasniono, dlaczego takie plyty nie nadaja sie do uzycia w razie dru¬ ku wiekszych nakladów. Zdaje sie, iz powo¬ dem jest ponizsza okolicznosc: metal zwy¬ kle uprzednio przygotowuje sie czulym nafarby kwasne przez wytworzenie na jego powierzchni blonki soli zasadowej! np. przez traktowanie cygku roztworem kwasu azotowego i alunie zapobiegajacym wytra¬ wianiu kliszy, lub przez traktowanie glinu plynem, zapobiegajacym wytrawianiu i za¬ wierajacym kwas siarkowy oraz troche chlorku miedzi; tak przygotowany metal moze przybrac znacznie na wadze (jezeli zostanie obrobiony wytrawiaczem, zawie¬ rajacym azotan amonu lub sodu oraz fo¬ sforan amonu) w razie dluzszego stykania sie z wytrawiaczem, niezbednego w razie drukowania wiekszych nakladów. Tenprzy¬ rost wagi powoduja bardzo intensywnie wytwarzajace sie krupki krystaliczne, da¬ jace siei latwo wykryc zapomoca mikrosko¬ pu.Niezaleznie od tego, jaki fosforan me¬ talu wytwarza sie przytem, powstaje nie- tylko cienka blonka, lecz równiez tworza sie krupki krystaliczne, które nasiakaja farba drukarska i zatrzymuja ja mecha¬ nicznie na czesciach powierzchni kliszy, nie bioracych udzialu w drukowaniu.Jednym z celów wynalazku niniejszego jest wlasnie usuniecie tej niepozadanej ce¬ chy wzmiankowanych powyzej! znanych juz wytrawiaczy przez prosta zmiane stezenia wszystkich jego skladników lub tylko nie¬ których z nich.Wytrawiacz taki jest silnym srodkiem znieczulajacym do wstepnego traktowania kliszy drukarskiej oraz do usuwania w kazdej chwili nalotów przy czyszczeniu klisz; wytrawiacz taki sluzy równiez jako roztwór zwilzajacy, mogacy stykac sie z klisza w ciagu dluzszego czasu w razie drukowania wiekszych nakladów; poza tern wytrawiacz taki moze byc uzyty jako farba w stanie emulsji, posiadajaca podwój¬ ne znaczenie przy tak zwanym druku wodno-olejnym; w tym przypadku zwilza¬ nie klisz (jako osobny zabieg) pomiedzy poszczególnemi zabiegami powlekania klisz farba moze byc opuszczone.Inne cele oraz zalety wynalazku niniej¬ szego sa ujawnione w zamieszczonym poni¬ zej opisie wynalazku.Wynalazek jest oparty czesciowo na odkryciu, ze dodatek azotanu niklu do azo¬ tanu amonu lub sodu we wzmiankowanych powyzej znanych wytrawiaczach, zawiera¬ jacych kwasne fosforany, zapobiega two¬ rzeniu sie wzmiankowanych niepozadanych krupek krystalicznych przy stosowaniu ta¬ kiej samej powierzchnia czasu, temperatu¬ ry i innych czynników, wplywajacych na przebieg reakcji, które w razie nieobecno¬ sci! azotanu niklu sprzyjalyby tworzeniu sie wzmiankowanych krupek.Jezeli np. folje cynkowe, których waga wynosi okolo 0,05 gr na cm2 powierzchni calkowitej, uczynione uprzednio' czulemi zapomoca stosowanej zwykle cieczy, za¬ wierajacej kwas azotowy i alun oraz! zapo¬ biegajacej wytrawianiu, zostana zanurzone w udoskonalonym wytrawiaczu wedlug wy¬ nalazku niniejszego, zawierajacego 1/2 N roztwory azotanu niklu, azotanu amonu i kwasnego fosforanu amonowego, a takiez fol je zostana zanurzone w znanym wytra¬ wiaczu, zawierajacym równiez 1/2 N roz¬ twory azotanu amonu i kwasnego fosforanu amonowego oraz wode, i fol je obydwóch tych prób beda pozostawione bez porusza¬ nia w swych wytrawiaczach w ciagu 24 go¬ dzin w jednakowej temperaturze, to folje pierwszej próby beda posiadaly blyszczaca powierzchnie metaliczna i przecietny przy¬ rost ich wagi wynosi okolo 0,23%, podczas gdy na foljach drugiej próby znaleziono krupki krystaliczne, a przyrost wagi wy¬ niósl 2,9%, czyli ponad 10 razy wiecej, niz w foljach pierwszej próby.Wiadomo, ze do wytrawiaczy, zawiera¬ jacych fosforan amonowy, dodawano juz gliceryny, etylenu, glikolu i rozmaitych zy¬ wic, nip. gumy arabskiej lub tragantu, przyczem zywice dodawano, aby udzielic powierzchni kliszy wlasnosci sprzyjajacych pochlanianiu w wiekszym stopniu, niz to da — 2 —sie osiagnac zapomoca .samego fosforanu amonowego, a gliceryne -^ w celu uczynie¬ nia powierzchni, zwilzonej wytrawiaczem, bardziej hygroskopijnej, a przez to utrzy¬ mujacej wilgoc w warunkach tak malej wil¬ gotnosci powietrza otaczajacego, która w nieobecnosci gliceryny powodowalaby nie¬ korzystne szybkie wysychanie tej po¬ wierzchni Wynalazek niniejszy jest oparty rów¬ niez na tern odkryciu, ze dodatek glikolu etylenowego lub (najlepiej) gliceryny do wytrawiacza wedlug wynalazku, zawiera¬ jacego azotan niklu, azotan amonu i kwas¬ ny fosforan amonowy, nietylko zapewnia wszystkie osiagane juz korzysci, lecz stano¬ wi dalsze udoskonalenie, polegajace na tern, ze stosowanie wytrawiacza wedlug wynalazku, zawierajacego gliceryne, nie wywoluje w opisanych powyzej warunkach zmiany wagi, dajacej sie praktycznie wy¬ kryc. W takichze warunkach dodanie ta¬ kiejze ilosci gliceryny do znanego wytra¬ wiacza, zawierajacego azotan amonu oraz kwasny fosforan amonowy, nie powoduje jednak zmniejszenia przyrostu wagi, poda¬ nego powyzej (w razie nieobecnosci glice¬ ryny) w wysokosci 2,9%- Zasadnicze usuniecie przyrostu wagi nar lezy uwazac za korzystne, lecz nie posiada- jace znaczenia istotnego, poniewaz przyrost ten jest jedynie miara (odpowiednikiem) grubosci blonki fosforanu, która, przypu¬ szczalnie, tworzy sie na powierzchni me¬ talu; Za rzecz najwazniejsza i najbardziej pozadana nalezy uznac zapobiezenie two¬ rzeniu sie blonki, która bylaby zdolna (zwykle z powodu swego charakteru gru- bokrystalicznego) do mechanicznego za¬ trzymywania w sobie farby, drujkarskiej na niewlasciwych miejscach.Jako wytrawiacz wstepny zaleca sie stosowac plyn o skladzie nastepujacym. 1/2 N kwasny fosforan amonowy w wodzie destylowanej 1/2 N azotan amonowy w wodzie destylowanej 1/2 N azotan niklu w wodzie destylowanej Gliceryna 9 czesci objetosci 1 czesc objetosci 2 czesci objetosci, 3 czesci objetosci.Do wytrawienia kliszy, na której wyko¬ nany juz zostal rysunek, oraz do zwyklego oczyszczania jej zaleca sie uzyc tegoz wy¬ trawiacza; w razie zas] potrzeby usuniecia grubszych nalotów lepiej jest usunac z po¬ wyzszego skladu gliceryne.Do' zmywania lub zwilzania klisz pomie¬ dzy kolejnemi powlekaniami ich farba przy drukowaniu wiekszych nakladów mozna do podanego powyzej wytrawiacza dodac wo¬ dy, najlepiej destylowanej.W razie drukowania zwykla farba lito¬ graficzna w zwyklych warunkach atmosfe¬ rycznych, t, j. przy wilgotnosci, wynoszacej 30% lub nawet wiecej, zaleca sie^zachowac w rozcienczonym wytrawiaczu zawartosc gliceryny, wynoszaca okolo 7,5%, Mozna to osiagnac, dodajac 25 czesci wody do 15 czesci wytrawiacza o podanym powyzej skladzie.Jezeli wilgotnosc powietrza jest mniej¬ sza odi 30%, to zaleca sie utrzymac zawar¬ tosc okolo 10% gliceryny w wytrawiaczuj czyli dodac 15 czesci wody do tego wytra¬ wiacza, który wówczas bedzie posiadal sklad: 1/2 N kwasny fosforan amonowy w destylowanej wodzie 1/2 N azotan amonowy w destylowanej wodzie 1/2 N azotan niklu w destylowanej wodzie Gliceryna Woda destylowana 9 czesci objetosci 1 czesc objetosci 2 czesci objetosci 3 czesci objetosci 15 czesci objetosci. — 3 —Nalezy zaznaczyc, ze podane powyzej sklady i stezenia sa uwazane za najdogod¬ niejsze, lecz oczywiscie moga ulegac naj¬ rozmaitszym zmianom w celu uczynienia zadosc danym warunkom pracy, bez zmia¬ ny wlasciwej zasady wynalazku, okreslonej w zastrzezeniach patentowych.Nalezy uznac, ze pozadana jest moz¬ nosc dostosowywania zawartosci gliceryny do obserwowanej przewaznie wilgotnosci wzglednej powietrza otaczajacego. Z wy¬ jatkiem przypadku stosowania wytrawia- cza wedlug wynalazku do usuwania grub¬ szych nalotów, obecnosc w nim gliceryny jest zawsze pozyteczna. Nalezy równiez przyjac pod uwage, ze uzycie destylowanej wody jest korzystne, lecz nie zawsze ko¬ nieczne.Tragant, zwlaszcza jego odmiana han¬ dlowa, posiadajaca postac bialych tasm, moze byc czasami dodany w niewielkiej ilo¬ sci do opisanej powyzej cieczy do zmywa¬ nia klisz, lecz zaleca sie nie wprowadzac gumy arabskiej do skladu zadnego z roz¬ tworów wytrawiaczy wedlug wynalazku ze wzgledu na szkodliwe dzialanie zanieczy¬ szczen, które sa prawie zawsze obecne w stosowanej zwykle gumie arabskiej.Jako srodka, usuwajacego farbe z kli¬ szy, podlegajacego zawieszeniu (emulgo¬ waniu): w emulsoidalnej farbie wodno- olejnej (o podwójnej funkcji) zaleca sie uzywanie 1/2 N roztworów azotanu niklu, azotanu amonu i kwasnego fosforanu amo¬ nu w ilosciowym stosunku podanym powy¬ zej, jako sklad wytrawiacza wstepnego, z dodatkiem lub bez dodatku zagestnika, naj¬ lepiej tragantu, a czasem z przewaga w dodatku tym gliceryny.Jak zaznaczono' powyzej, dodanie azo¬ tanu niklu do stosowanych zwykle wytra¬ wiaczy, zawierajacych azotan amonu oraz kwasny fosforan amonowy, zapobiega two¬ rzeniu wielce niepozadanych krupek kry¬ stalicznych w warunkach, które w razie nieobecnosci niklu umozliwialyby tworze¬ nie sie tych krupek.W celu osiagniecia najlepszych wyni¬ ków przy drukowaniu wiekszych nakladów zaleca sie dobierac zawartosc kwasnego fo¬ sforanu amonowego tak, aby stosunek za¬ wartosci azotanu niklu do zawartosci fosfo¬ ranu amonowego zblizal sie prawie do sto¬ sunku, podanego w przytoczonych powyzej skladach.Do znanych wytrawiaczy opisywanego rodzaju zwykle dodaje sie fluorków, np. fluorku amonu lub krzemofluorku amonu.Doswiadczenie wykazalo, ze dzialanie flu¬ orków nie daje sie nawet porównywac z dzialaniem azotanu niklu w skojarzeniu z azotanem amonu i kwasnym fosforanem a- monu, wskutek czego wprowadzania fluor¬ ków, do skladu wytrawiacza wedlug wyna¬ lazku nie mozna zalecic. PL