Do stabilizowania znanych samolotów z wirujacemi skrzydlami stosowane jest zwykle nastawianie skrzydel lub pochy¬ lenie osi obrotu wirujacych skrzydel. Zna¬ ne jest równiez stosowanie do tego celu specjalnych smig stabilizacyjnych, przy- czem najlepiej jest, gdy te smigi stabili¬ zacyjne sa nastawne. Nastawianie tych smijg odbywalo sie przytem przez lotnika i wymagalo wielkiej zrecznosci i stalego skupiania uwagi.Znane sa równiez zespoly stabilizacyj¬ ne, w których powierzchnie, ustalajace równowage, sa umieszczone bezposrednio pod skrzydlami olhrotowemi. Takie urza¬ dzenia nie sa jednak praktyczne, ponie¬ waz odleglosc ustalajacej ppwierzchni od plaszczyzny obrotu skrzydel wirujacych jest zbyt mala.Znane jest równiez zastosowanie w obrebie strumienia powietrza, wytwarza¬ nego zapomoca smigi, sterów po obu stro¬ nach tylnego konca kadluba; samolotu. Te powierzchnie sterowe, obracane wokolo poziomych osi, sluza jednak tylko do wy¬ równywania momentu obrotowego, wywie¬ ranego na kadlub samolotu przez jedna smige podczas jej obrotu.Wedlug wynalazku niniejszego stosuje sie powierzchnie stabilizacyjne, uruchomia¬ ne zapomoca pradu powietrza, wytwarza¬ nego przez wirujace skrzydla, przyczem powyzsze powierzchnie w stanie spoczyn¬ ku sa zasadniczo prostopadle do pla-szczyzny dbrotu iskrzfdtei wirujacych i sa ma4zone przechylcie wzugledem pradu po¬ wietrza, wytwarzanego prze? skrzydla vn-*: pijace. Te powierjphnie/stabilizacyjne sa umieszczone przed lub za*$sia poprzeczna samolotu parami, czyl| parami przynaj- mniej wzgledem jednej osi samolotu, przy- czem przynajmniej jedna powierzchnia stabilizacyjna znajduje sie zboku kadluba, a w polozeniu spoczynku nie wystaje swe- mi dolnemi krawedziami powyzej kadlu¬ ba samolotu, Wl<^^jQ^3^iiacA.a. skutecz- . nego dzialania, winna przynajmniej jedna para powierzchni stabilizacyjinfych znajdo¬ wac sie swa górna krawedzia w odleglosci od górnej powierzchni obrotu górnego u- kladu wirowego nie mniejszej, niz wynosi V± srednicy tego :ufcladu wirowego. Po¬ wierzchnie stabiliiacyjlne Iwinny znajdo¬ wac sie przynajmniej czesciowo w stru¬ mieniu powietrza, wytwarzanym przez skrzydla wirujace, zwlaszcza zas przy za¬ stosowaniu samoczynnie wirujacych skrzy¬ del, które wpoblizu piasty posiadaja ma¬ ly kat natarcia lub nie posiadaja wcale kata natarcia, musza znajdowac sie poza obrebem tych czesci wirujacych skrzydel o malym kacie natarcia. W celu wywiera¬ nia mozliwie jak najwiekszego momentu obrotowego, powierzchnie stabilizacyjne musza byc, o ile moznosci, umieszczone jak najdalej od osi pionowej, co moze byc o- stagniete dzieki temu, ze po obu stronach kadluba umieszcza sie przynajmniej po jednej powierzchni stabilizacyjnej w ta¬ kich odstepach, aby powierzchnia stabili¬ zacyjna mogla byc ustawiona w polozeniu poziomem wzgledem kadluba samolotu.Tak umieszczone powierzchnie stabiliza¬ cyjne nadaja samolotowi duza statecznosc, w przypadku bowiem gdyby statek napo¬ wietrzny sie przechylal wskutek jakiejkol¬ wiek przyczyny, prady powietrzne trafiaja jeszcze prostopadle skierowane do nich powierzchnie stabilizacyjne, przechodzace jui w polozenie ukosne, a powstajacy wskutek tego moment obrotowy wzgledem podluznej osi symetrji samolotu powoduje jego powrót do polozenia pierwotnego.Wynalazek moze byc zastosowany do samolotów, W których uklad wirowy jest napedzany zapomoca silnika, jak równiez do samolotowi, których uklad wirowy jest wprawiany w samoczynny ruch obrotowy zapomoca dzialania pradu wiatru, powsta¬ jacego podczas lotu.Powierzchnie stabilizacyjne sa osadzo¬ ne przechylnie na poziomych lub prawie poziomych oskach. W celu umozliwienia uzycia ich takze podczas lotu w kierunku poziomym, nastawia sie oski tych po¬ wierzchni pod pewnym katem, przyczem najlepiej jest, gdy kat ten ma wartosc u- jemna wzgledem kierunku lotu i to w od¬ niesieniu do wszystkich powierzchni stabi¬ lizacyjnych albo tez tylko w odniesieniu do niektórych z tych powierzchni. O ile ze wzgledu na prad powietrza wytwarza¬ ny przez skrzydla wirujace jest to mozli¬ we, osadza sie ppwierzchnie stabilizacyj¬ ne bezposrednio obok kadluba samolotu.Powierzchniom stabilizacyjnym, znajdu¬ jacym sie W pewnej odlegjosci1 od kadlu¬ ba, nadaje sie takie nachylenie, aby w po¬ lozeniu nachylonem ich dolna krawedz znajdowala sie blizej pionowej plaszczy¬ zny, przechodzacej przez podluzna os sa¬ molotu, niz górna krawedz. Powierzchnie stabilizacyjne, które najlepiej jest wyko¬ nac jako samoryglujace sie, musza umoz¬ liwiac ich przestawienie w polozenie po¬ ziome, zwlaszcza ze wzgledu na moznosc ich uzycia podczas lotu ^ kierunku pozio¬ mym.W celu ulatwienia obslugi samolotu najlepiej jest, gdy te powierzchnie stabi¬ lizacyjne sa sprzegniete parami, oprócz tego zas moga byc ponadto te powierzch¬ nie polaczone ze sterami wysokosciowym i kierunkowym w taki sposób, aby podczas przestawienia zostalo osiagniete odpowia¬ dajace celowi wspóldzialanie. — 2 —Szczególnie dobre dzialanie otrzymuje sie wówczas, gdy powierzchnie stabiliza¬ cyjne sa umieszczone w ten sposób, iz na przednim i tylnym koncu kadluba znaj¬ duje sie po jednej parze tych powierzchni bezposrednio przy kadlubie, a dalsza para znajduje sie na osce poprzecznej do samo¬ lotu w zewnetrznym obrebie pradu powie¬ trza, wytwarzanego przez skrzydla wiru¬ jace.Wedlug wynalazku moizna równiez u- miesoic powierzchnie stabilizacyjne w ka¬ nalach kadluba samolotu, przyczem te ka¬ naly winny sie znajdowac w obrebie ze¬ wnetrznej czesci pradu powietrza, wy¬ twarzanego przez skrzydla wirujace.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania przedmiotu wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia widok zboku sa¬ molotu z dwóina wspólosiowemi skrzydla¬ mi wirujacemi, fig. 2 — widok zjgóry, a fig. 3 — widok zprzodu na ten samolot; fig. 4 — perspektywiczny schemat przy¬ kladu rozmieszczenia powierzchni stabili¬ zacyjnych, fig. 5 -do 9 — dalsze piec in¬ nych przykladowi wykonania i rozmie¬ szczenia powierzchni stabilizacyjnych, fig. 10 — schematyczny widok zjgóry na ka¬ dlub z powierzchniami stabilizacyjnemi, które moga byc przestawiane w polozenie poziome, fig. 11 — poprzeczny przekrój wzdluz llnji 11 — 11 na fig. 10, fig/12 — perspektywiczny widok schematu kadluba z innem rozmieszczeniem powierzchni sta¬ bilizacyjnych; fig. 13 — perspektywiczny widok ukladu polaczen narzadów nastaw- Czych powierzchni stabilizacyjnych i ste¬ rów, fig. 14 — pionowy przekrój przez schematyczny kadlub z powierzchniami stabilizacyjnemi w kanalach kadluba, wreszcie fig. 15 — widok zgóry na ten kadlub samolotu.Po obu stronach kadluba 1 znajduja sie po dwie powierzchnie stabilizacyjne 2, 3, 4 i 5 (fig. 1 — 3) z poziomemi albo pod malym katem wzgledem kierunku lotu nastawionemi oskami obrotowemi 6, jak w przedstawionym na rysunku przykla¬ dzie wykonania. Rozmieszczone parami i, ewentualnie, takze parami przestawialne powierzchnie stabilizacyjne znajduja sie po-kazdej stronie kadluba jedna, za druga.Najlepiej jest, gdy przechylanie tych po¬ wierzchni odbywa sie w kierunkach ozna¬ czonych na rysunku strzalkami (fig. 3), przyczem powierzchnie te moga byc wy¬ konane jako samoryglujace przy uzyciu samohamownego slimaka i kola slimakowe¬ go. W zaleznosci od tego, jak zostana przestawione obydwie przednie powierzch¬ nie 2 i 3, albo obydwie tylne powierzchnie 4 i 5, albo tez obydwie powierzchnie le¬ we 2 i 4, albo wreszcie obydwie prawe powierzchnie 3 i 5, powstajacy prad po¬ wietrza spowoduje przychylenie samolo¬ tu naprzód, wtyl, na lewo lub na prawo.O ile przechylic zprzodu lewa powierzch¬ nie stabilizacyjna 2 i z tylu prawa po¬ wierzchnie stabilizacyjna 5 jednoczesnie, to samolot bedzie wykonywal obrót w le¬ wo wokolo swej pionowej osi, i, naod- wrót, mozna osiagnac obrót w prawo przy odpowiednim przestawieniu powierzchni 3 i 4. Gdy oski obrotowe 6, jak wspomnia¬ no, sa nachylone wzgledem kierunku lotu, mozna wspomniane ruchy samolotu osia¬ gnac nietylko podczasi lotu w kierunku pionowym, lecz równiez podczas lotu w kierunku poziomym.W samolocie wedlug fig; 12 sa zasto¬ sowane stery wysokosciowe 7 i ster kie¬ runkowy 8, jakie stosuje sie do zwyklych samolotów. Stery te znajduja sie calkowi¬ cie lub czesciowo poza obrebem pradu powietrza, wytwarzanego przez wirujace skrzydla. Ster wysokosciowy staje sie zbedny, gdy oski 6 powierzchni stabiliza¬ cyjnych 2 — 5 (fig. 1 i 3) sa nachylone, poniewaz, jak wyzej wspomniano, przy pomocy tych powierzchni stabilizacyjnych mozna podczas lotu w kierunku pionowym wywierac to samo dzialanie, jak zwykle — 3 —zapomoca stera wysokosciowego. Zamiast steru mozna zastosowac platy, które ewen¬ tualnie podczas lotu w kierunku piono¬ wym bylyby odchylane wdól. Gdy mimo to zostaje zastosowany ster wysokoscio¬ wy, wówczas najlepiej jest sprzegnac go z naprzemianleglemi powierzchniami 2 i 5 w taki sposób, aby te czesci samolotu wspóldzialaly ze soba. Ster wysokosciowy moze byc równiez tak umieszczony! aby podczas lotu w kierunku pionowym mógl byc nastawiony w polozenie mniej wiecej pionowe, a tem samem aby mógl dzialac podobnie, jak naprzemianlegle powierzch¬ nie 2 i 5, Naodwrót, powierzchnie 2 i 5, przestawione w polozenie poziome mozna takze uzyc jak zwykle stery wysokoscio¬ we, przyczem najlepiej jest, gdy kazda powierzchnia jest rozrzadzana oddzielnie.W samolocie z kadlubem wedlug fig. 4 zastosowano po jednej powierzchni stabi¬ lizacyjnej 9 i 10 po bokach i po jednej po¬ wierzchni stabilizacyjnej U i 12 zprzodu i ztylu w kierunku podluznej srodkowej osi kadluba, których obrotowe oski 6 sa umieszczone poziomo lub prawie poziomo.Najlepiej jest, gdy powierzchnie 11 i 12 sa wykonane w postacie uwidocznionej na fig. 5 i 9. Oprócz tego w kadlubie tym zprzodu i ztylu zastosowano po jednym sterze wysokosciowym 7, osadzonym na oskach obrotowych 12- Gdy oski te wraz ze sterami zostana przechylone o kat 90^, wówczas stery te moga byc uzyte podczas lotu w kierunku pionowym do stabilizowa¬ nia w kierunku podluznym^ podobnie jak powierzchnie 9 i 10, uzyte do stabilizowa¬ nia w kierunku poprzecznym. W tym przypadku oski 13 musza sie znajdowac w obrebie pradu powietrza, wytwarzanego przez wirujace skrzydla.Rozmieszczenie oraz wzajemny uklad powierzchni stabilizacyjnych moga byc wykonane w róznej postaci, (np. jedno¬ litych powierzchni), alba tez moga one byc czesciowo lub calkowicie wykonane w postaci platów podwójnych wedlug fig, 5 i 7 wzglednie platów dzielonych, przyczem obydwie czesci moga byc nastawiane od¬ dzielnie, jak w wykonaniu wedlug fig. 8, lub tez nastawiane razem, jak w wykona¬ niu wedlug fig- 9i albo tez platy te moga byc wykonane i w inny odpowiedni spo¬ sób. W wykonaniu kadluba samolotu we-* dlug fiz' 10 i 11 powierzchnie stabiliza¬ cyjne 14 znajduja sie zprzodu i ztylu ka^ dluba 1 po obu jego stronach i moga byc wychylane na oskach obrotowych 15 z po¬ lozenia pionowego do polozenia poziome¬ go i naodwrót.W odmianie wykonania kadluba we¬ dlug fijg. 12 na przedniej czesci kadluba 1 znajduja sie powierzchnie stabilizacyjne 16 i 17, a na tylnej czesci kadluba po¬ wierzchnie stabilizacyjne 18 i 19 bezpo¬ srednio przy kadlubie 1. W obrebie po¬ przecznej osi symetrji samolotu znajduja sie powierzchnie stabilizacyjne 20 i 21, o- sadzone w wiekszej odleglosci od kadluba 1 na ramionach wsporników 22. Oski ob' rotowe 6 tych powierzchni sa nachylone pod pewnym katem wzgledem kierunku lotu.Powierzchnie stabilizacyjne 16 — 21, ster wysokosciowy 7 i boczny ster kierun¬ kowy 8 w ukladzie urzadzenia nastawcze- go wedlug fig. 13 sa polaczone z kolem kierowniczem 23 i pedalami 24, urucho- mianemi przez pilota. Wspomniane po¬ wierzchnie wzglednie stery sa sprzejgniete ze soba w tatki sposób, aby wraz z urucho¬ mieniem narzadów rozrzadczych 23 i 24 osiagalo sie odpowiednie przestawienie odnosnych powierzchni stabilizacyjnych 16 — 21 wraz z powierzchniami sterowe- mi 7, 8.W celu uzyskania stabilizacji w kie¬ runku podluznym moga byc umieszczone powierzchnie stabilizacyjne 26 w kanalach 25, wykonanych w kadlubie 1 (fig. 14 i 15), a mianowicie w zewtietrzmym obrebie pradu powietrza, wytwarzanego przez - 4 -skrzydla wirujace. Wskazane jest, aby po¬ wierzchnie 26 byly wykonane jako; nastaw¬ ne. W takieni wykonaniu powierzchnie te sa osadzone przegubowo na oskach 27 i sa przestawiane zapomoca drazków 28 i dzwigni 29 (fig. 14 i 15). Kanaly 25 w ka¬ dlubie 1 moga byc zamykane zapomoca zaslon 30, umieszczonych wpofelizu tych kanalów. Jedna para takich zaslon uwi¬ doczniona jest obok tylnego kanalu 25. PL