Wynalazek dotyczy instalacji z elek¬ tryczna lampa wyladowcza, napelniona ga- zemi, sluzaca np. do wypromieniowywania swiatla i zaopatrzona w katode zarowa, a zasilana pradem zarzenia zapomoca trans¬ formatora. W szereg z lampa wyladowcza wlaczona jest cewka dlawikowa, wspoi- mniany zas transformator jest zasilany z tego samego zródla pradu, co i lampa wy¬ ladowcza. Zródlem (pradu moze byc np. siec pradu zmiennego o napieciu 220 wol¬ tów. Zdarza sie czesto, ze napiecie .sieci pradu zmienmeigo odbiega od tej wartosci.Napiecie to moze wynosic np. 200, 240 lub 260 woltów. Azeby instalacje mozna bylo przylaczac do sieci o róznych napieciach, np. od 200 — 260 woltów, mozna cewke dlawikowa i pierwotne uzwojenie trans¬ formatora, dostarczajacego prad zarzenia do elektrody zarowej wzglednie do elek¬ trod, zaopatrzyc w odprowadzenia, wsku¬ tek czego przy okreslonem napieciu zródla pradu zasilajacego cewka dlawikowa mo¬ ze byc nastawiona tak, ze prad, przeply¬ wajacy przez lampe wyladowcza, otrzy¬ muje swa normalna wartosc, a jednocze¬ snie pierwotne uzwojenie wspomnianego transformatora moze byc nastawione tak, ze wytwarzany zostaje prad zarzenia o po- zadanem natezeniu. To nastawianie cewki dlawikowej i transformatora jest czesto niedogodne, poniewaz moga sie one znaj-dowac w róznych miejscach. W instala¬ cjach oswietlania ulicznego transformator pradu zarzenia jest umieszczany z reguly wpoblizu l&nipy wyladowczej, to jest w armaturze, umieszczonej wysoko nad zie¬ mia, podczas gdy cewka dlawikowa moze sie znajdowac w dolnej czesci slupa la¬ tarni lub tez w skrzynce przylacizinikowej, umieszczonej w malej odleglosci od ziemi.W instalacji wedlug wynalazku niedo¬ godnosci te sa .znacznie zmniejszone. W instalacji tej cewka dlawikowa wykonana jest nastawna i w tym celu jest zaopatrzo¬ na w odprowadzenia, natomiast pierwotne uzwojenie transformatora zanzenia fest przylaczone do cewki dlawikowej tak, ze do obwodu, utworzonego przez to uzwoje¬ nie pierwotne oraz przez zródlo pradu, moze byc wlaczona równiez czesc cewki dlawikowej. Cewka dlawikowa moze za¬ tem pracowac jako transformator jedno- uzwojeniowy. Napiecie, doprowadzane do pierwotnego uzwojenia transformatora, jest równe w tym przypadku sumie napie¬ cia zródla pradu zasilajacego i napiecia, wytwarzanego w tej czesci cewki dlawiko¬ wej, która lezy w obwodzie, utworzonym przez zródlo pradu i pierwotne uzwojenie Lranisfonmatora. Stosunki mozna latwo do¬ brac tak, azeby przy róznych napieciach zródla pradu zasilajacego, czyli pnzy róz¬ nych wartosciach polaczonej szeregowo z lampa wyladowcza czesci cewki dlawiko¬ wej (ta czesc jest okreslona pozadanem nonmalmem natezeniem pradu lampy wyla¬ dowczej), napiecie, nadane pierwotnemu uzwojeniu transformatora zarzenia bylo stale lub prawie stale. Czesc cewki dlawi¬ kowej, wlaczona w obwód, utworzony przez zródlo pradu i pierwotne uzwojenie transformatora, moze byc nastawiona mia¬ nowicie tak, ze otrzymuje sie pozadane na¬ piecie transformatora zarzenia. Jezeli na¬ piecie zródla pradu zasilajacego odpowia¬ da dokladnie napieciu, na jakie obliczony jest transformator pradu zarzenia, wów¬ czas ta czesc cewki dlawikowej zmniejsza sie do zera. Przy nastaiwianiu na okreslo¬ ne napiecie zródla pradu nalezy zmienic jedynie przylaczenia cewki dlawikowej, natomiast transformator pradu zarzenia moze pozostac zupelnie niezmieniony.Wynalazek jest dokladniej wyjasniony ponizej na podstawie rysunku, na którym fig. 1 i 2 przedstawiaja tytulem przykla¬ du uklady polaczen dwóch instalacyj we¬ dlug wynalazku.Elektryczna lampa wyladowcza /, przedstawiona na rysunku i sluzaca do wy- promieniowywama swiatla, moze byc np. lampa, napelniona para sodu. Lampa jest zaopatrzona w dwie elektrody zarowe 2 i 3, przylaczone do wtórnych uzwojen 4 i 5 transformatora pradu zarzenia 69 którego uzwojenie pierwotne oznaczono cyfra 7.Jeden z konców tego uzwojenia 7 jest po¬ laczony bezposrednio z elektroda zarowa 3 oraz z jednym zaciskiem 8 zródla pradu zmiennego 9, którem jest np. siec pradu zmiennego o niskiem napieciu. Elektroda zarowa 2 jest przylaczona do konca 14 cewki dlawikowej 10\ wlaczonej w szereg z lampa wyladowcza 1. Ta cewka dlawi- kowa posiada pewtna liczbe odprowadzen a, 6, c, d, e, f, g. Jedno z tych odprowa¬ dzen polaczone jest przewodem 11 z dru¬ gim zaciskiem 12 zródla pradu, natomiast drugi koniec swobodny pierwotnego uzwo¬ jenia 7 transformatora jest przylaczony zapomoca przewodu 13 do jednego z od¬ prowadzen cewki dlawikowej.Jezeli inlstalacja ma byc przystosowa¬ na do przylaczenia do sieci pradu zmien¬ nego o napieciach od 200 — 260 woltów i napiecie zródla pradu wynosi 260 woltów, wówczas przewód 11 nalezy polaczyc z takiem odprowadzeniem cewki dlawikowej, np. z odprowadzeniem rf, azeby prad, ply¬ nacy przez lampe wyladowcza /, posia¬ dal swe normalne natezenie. Transforma¬ tor 6 moze byc obliazony tak, azeby otrzy¬ mac pozajdany prad zar^ema, gdy napie-cte, doprowadzone do pierwotnego uzwo¬ jenia 7, wynosi 260 woltów. W przypadku, gdy napiecie zródla pradu wynosi 260 woltów, przewód 13 przylacza sie równiez do odprowadzenia d.Jezeli instalacja ma byc zasalana z sie¬ ci a niz&zem napieciu, wynoszacem np. 230 woltów, czesc cewki dlawikowej, lezaca w w szereg z lampa wyladowcza zmniejsza sie tak, ze ptrad, przeplywajacy przez lam¬ pe wyladowcza, otrzymuje znowlu swa nor¬ malna wartosc, W tym celu przewód 11 przylacza sie do innego odprowadzenia, np. do odprowadzenia c. Przewód zas 13 laczy sie z takiem odprowadzeniem, np. z odprowadzeniem e, azeby suma napiecia zródla pradu 9 i napiecia, wzbudzanego w czesci cewki dlawikowej, lezacej miedzy obydwoma odprowadzeniami przewodów 11 i 13, wynosila 260 woltów, W ten sposób dla kazdego* napiecia zró¬ dla pradu 9 mozna przylaczenia na cewce dlawikowej dobrac tak, azeby swa nor¬ malna wartosc otrzymywal nietylko prad, przeplywajacy przez lampe wyladowcza, lecz równiez azeby i do pierwotnego u- ztwojenia 7 transformatora 6 bylo dopro¬ wadzane napiecie 260 woltów. Otrzymuje sie zatem w ten sposób urzadzenie do po¬ wszechnego uzytku, w kttórem transforma¬ tor pradu zarzenia moze pozostawac nie¬ zmienionym, zmianom podlegaja natomiast jedynie przylaczenia na cewce dlawiko¬ wej.Transformator pradu zarzenia moze byc wykonany rówttiez i dla innych na¬ piec. Zaleca sie napiecie teigo transforma¬ tora dobrac w srodku zakresiu napiec, dla których nadawac sie ma instalacja. W za¬ kresie napiec np. od 200 — 260 woltów naciecie transformatora mozna dobrac równem 230 woltów. Jezeli napiecie zró¬ dla pradu wynosi w tym przypadku 230 woltów, to przewody 11 i 13 laczy sie z jednem i tern samem odprowadzeniem.Przy nizszem wzglednie wyzszem napieciu zródla pradu przewód 11- laczy sie z od¬ prowadzeniem, które lezy blizej wzglednie dalej od konca 14 cewki dlawikowej, na¬ tomiast przewód 13 laczy sie z odprowa¬ dzeniem, lezacem dalej wzjglednie blizej od konca 14.W wielu przypadkach jest dopuszczal¬ ne przewód 13 polaczyc trwale z okreslo¬ nym punktem cewki dlawikowej. W ukla¬ dzie polaczen wedlug fig. 2 przewód 13 jest np. polaczony trwale z koncem 15 cewki dlawikowej. Jezeli przyjac np. ze w tym przypadku zakres napiecia zródla pradu wynosi znowu 200 — 260 woTtów, transformator 6 zas jest zbudowany na napiecie pierwotne 260 woltów, to przy napieciu zródla pradu 9, wynoszacem 260 woltów zarówno przewód 11 jak i prze¬ wód 13 przylacza sie do konca 15 cewki dlawikowej. Ta cewka dlawikowa jest tak obliczona, ze prad wyladowania posiada w tym przypadku swa normalna wartosc.Przy napieciu zródla pradu 9, wynoszac cem 200 woltów, przewód 11 laczy sie z odprowadzeniem a, lezacem najblizej kon¬ ca 14 cewki dlawikowej i dóbranem tak, ze prad wyladowania równiez i w tyhi przypadku posiada swa normalna wartosc.Napiecie, nadane pieirwotnemu uzwojeniu transformatora 6, jesft; teraz nieco mniej¬ sze od normalnego napiecia 260 woltów transformatora.W celu otrzymania napiecia, nadawa¬ nego uzwojeniu pierwotnemu, podany jest ponizej uproszczony przyklad liczbowy.Przy napieciu roboczem lampy wyla¬ dowczej, wynoszacem 80 woltów, napiecie, otrzymywane zapomoca cewki dlawikowej przy napieciu sieci równem 260 woltów i przesuniete w fazie o 90P wzgledem napie¬ cia roboczego, wynosi ]/ 2602' 802 = 247 wloltów. Pnzy napieciu sieci 200 woltów trzeba przyjac wlaczona w szereg z lampa czesc cewki dlawikowej, odpowiadajaca j/2002 802=183 woltom. Liczba zwojów, lezacych miedzy koncem 14 i odprowadze- — 3 —niein a cewfki dlawikowej, musi byc w tym celu }/ r^zy wieksza od liczby zwo¬ jów, lezacych miedzy koncami 14 i 15 cew¬ ki dlawikowej. Róznica napiecia miedzy temi koncami cewki dlawikowej wynosi w tym przypadku 183. tf ^- = f/247-183 183 woltów, natomiast mapiecie, nadane pier¬ wotnemu uzwojeniu 7 transformatora, jest równe //"2477183 + 802 = 227 woltów.To napiecie jest doprowadzane do trans¬ formatora, gdy lampa wyladowcza pali sie.W zakresie napiec zródla pradu 9 od 200 do 260 woltów do pierwotnego uzwojenia 7 transformatora przy normalnej pracy jest doprowadzane napiecie od 227 do 260 wol¬ tów/ W ten sam sposób mozna znalezc, ze gdy transformator pradu zarzenia jest ob¬ liczony na 230 woltów, napiecie, nadawa¬ ne podczas normalnej pracy, waha sie mie¬ dzy 214 i 244 woltami. Te wahania napie¬ cia transformatora sa w wielu przypad¬ kach zadowalajace. Otrzymuje sie przytem te zalete, ze zmieniane byc musi tylko przylaczenie przewodu 11 do cewki dla¬ wikowej. W ukladzie wedlug fig. 2 trans¬ formator pradu zarzenia posiada jeszcze osobne uzwojenie 16, które z jednej stro¬ ny jest polaczone z uzwojeniem 7, z dru¬ giej zas strony laczy sie ewentualnie po¬ przez opornik z elektroda pomocnicza 17, znajdujaca sie na zewnetrznej stronie lam¬ py. To uzwojenie 16, jak równiez i elek¬ troda pomocnicza. 17, ulatwiaja zaplon lampy wyladowczej.Instalacja wedlug wynalazku nadaje sie do zastosowania nietylko wtedy, gdy musi byc ona przystosowana do róznych napiec zródla zasilajacego, lecz równiez i wówczas, gdy ma byc ona przylaczona do róznych zródel pradu o rózniacych sie od siebie czestotliwosciach.W instalacji wedlug wynalazku moga byc zastosowane lampy wyladowcze, na¬ pelnione nietylko gazem, lecz równiez pa¬ ra metalu lub tez mieszanina gazu i pary metalu, PL PL