Odpowiednie chlodzenie lopatek wirni¬ ka jest jedna z najwiekszych trudnosci przy budowie turbiny spalinowej, jak rów¬ niez turbiny, zasilanej wylotowemi gazami spalinowemi, pobieranemi z silnika spali¬ nowego (stosowanej np. jako turbo-kom- presor). W znanych lopatkach tego rodza¬ ju do chlodzenia lopatek stosowano posred¬ ni plynny czynnik chlodzacy badz tez chlodzono lopatke od wewnatrz strumie¬ niem sprezonego powietrza, które przedo¬ stajac sie do kanalu wylotowego, powodo¬ walo bardzo duze straty.Wynalazek niniejszy ma na celu bezpo¬ srednie chlodzenie lopatek wirnikowych zapomoca powietrza bez wywolywania nadmiernych strat wentylacyjnych i strat wskutek tarcia chlodzonych czesci lopatek o powietrze. W tym celu wierzcholki lopa¬ tek stanowia pod wzgledem cieplnym jed¬ na calosc z zeberkami kolowemi, umieszczo- nemi w plaszczyznach prostopadlych do osi wirnika. Gdyby zeberka te obracaly sie w osrodku o szybkosci obwodowej równej ze¬ ru, to tarcie zeberek o osrodek byloby zbyt duze. W mysl wynalazku strata ta zostaje zmniejszona przez nadanie powietrzu chlo¬ dzacemu pewnej szybkosci w stosunku do oslony turbiny. Przy danej ilosci ciepla, odprowadzanego na jednostke czasu, mini-mum strat energetycznych osiaga sie przy pewnej? scisle okreslone} szybkosci powie¬ trza, Jttóra mozna odliczyc na podstawie tozwazan teoretycznych. Uzyskany na pod¬ stawie odnosnych rozwazan teoretycznych wykres zaleznosci pracy tarcia o powietrze jednego zeberka i pracy, zuzytej na nada¬ nie chlodzacemu powietrzu danej szybko¬ sci katowej w odniesieniu do szybkosci tego powietrza w m/sek., przedstawia w prosto^ katnym ukladzie wspólrzednych krzywa, która ma wyrazne minimum. Charakter tej krzywej wskazuje na korzysc ukladu po¬ dlug niniejszego wynalazku, który umozli¬ wia kazdorazowo dobranie najodpowied¬ niejszej szybkosci powietrza.Przyklady wykonania chlodzonej lopat¬ ki do turbiny spalinowej przedstawiono na rysunku.Fig. 1 przedstawia wykres zaleznosci pracy tarcia o powietrze jednego zeberka i pracy, zuzytej na nadanie chlodzacemu po¬ wietrzu danej szybkosci katowej w odnie¬ sieniu do szybkosci tego powietrza w m/sek, fig. 2 przedstawia przekrój poprzeczny, a fig. 3 — przekrój, podluzny przez jedno- stopniowa turbine z lopatkami wedlug wy¬ nalazku, fig. 4 — schematyczny widbk po¬ wietrznego kanalu przeplywowego, w któ¬ rym wylot poprowadzony jest przez rozwi¬ dlone rozgalezienie, obejmujace wlot, fig. 5 i 6 — widok w dwóch rzutach wylotu, odgietego w bok, a fig. 7 — wylot zagiety w tej samej plaszczyznie, co wlot; fig. 8 i 9 przedstawiaja lopatke turbinowa, wykona¬ na w calosci wraz z zeberkami chlodzacemi w dwóch rzutach, fig. 10 — w czesciowem rozwinieciu, a fig. 11 — w perspektywie; fig. 12 i 13 przedstawiaja w dwóch rzutach inna odmiane wykonania chlodzonej lopat¬ ki, a fig. 14 — w rozwinieciu czesc wirnika z takiemi lopatkami; fig. 15 przedstawia lopatke turbinowa, wykonana przez metali¬ zacje natryskowa, a fig. 16 — inna odmia¬ ne wykonania takiej lopatki.W jednostopniowej turbinie, przedsta¬ wionej na fig. 2 i 3, lopatki 2, osadzone na wirniku 1, sa zaopatrzone w kolowe zeber¬ ka 3. Wirnik jest otoczony powietrznym kanalem przeplywowym 4. Przestrzen po¬ wietrzna tegp kanalu jest oddzielona od przestrzeni gazowej turbiny uszczelnieniem labiryntowem 5. Poniewaz róznica cisnien miedzy wnetrzem kanalu powietrznego a wnetrzem turbiny moze byc dowolnie ma¬ la, nie zachodzi wiec obawa strat z powodu uplywu powietrza do wnetrza turbiny. Po¬ przeczny przekrój kanalu powietrznego nie jest staly, lecz stanowi rodzaj nawinietej na kolo dyszy Venturi'ego, wiec straty przeplywowe sa znacznie zmniejszone.Pobieranie powietrza moze sie odbywac bezposrednio z atmosfery, gdy oslona tur¬ biny jest w ruchu, np. w przypadku umie¬ szczenia ukladu na samolocie (jak np. w turbinie wedlug fig. 2), lub tez powietrze chlodzace moze byc wysysane zapomoca dyszy Venturi'ego 6 (w zastosowaniu do pojazdów lub samolotów, gdy kanal prze¬ plywowy posiada postac przedstawiona na fig. 5). Powietrze chlodzace moze byc wreszcie pobierane, badz ze specjalnego wentylatora, badz z odgalezienia 7 prze¬ wodu sprezarki, sprzegnietej z turbina (fig- 7).Lopatka 8 (fig. 8 — 11), wykonana np. ze stali wysokowartosciowej, jest umoco¬ wana w jeden ze znanych sposobów swa stopa 9 w wirniku 10. Zeberka 11 stanowia w tym wypadku wycinki kolowe i stykaja sie z zeberkami sasiedniej lopatki wzdluz plaszczyzn promieniowych. Wszystkie lo¬ patki sa objete pierscieniami ustalajace- mi 12.Wedlug innej odmiany wykonania lo¬ patki chlodzacej zeberka' chlodzace sa wy¬ konane z materjalu o przewodnictwie cieplnem wiekszem od przewodnictwa me¬ talu samej lopatki (np. ze stopów alumi- njum). Lopatka 13 (fig. 12 i 13) w tym przykladzie wykonania stanowi jedna ca¬ losc z wirnikiem 14. Zeberka 15 o przekro- — 2 —ju trapezowym lub o stalej wytrzymalosci sa wykonane badz przez zalanie plynnym metalem, badz tez, jak w wykonaniu we¬ dlug fig. 15, sposobem metalizacji natrysko¬ wej. W tym ostatnim przypadku po wyko¬ naniu zeberek w masie wirnika wzglednie po ich umocowaniu w wirniku przestrzenie puste zalewa sie parafina, masa papierowa lub podobna masa plastyczna. Nastepnie obrabia sie na czysto powierzchnie walco¬ wa ab, formuje sie rowek cabd i, natrysku¬ jac metal warstwa po warstwie, tworzy sie pierscien o przekroju prostokatnym. Z pier¬ scienia tego wytacza sie zeberka o odpo¬ wiednim ksztalcie, poczem usuwa sie mate- rjal plastyczny. Przy takiem wykonaniu uzyskuje sie bardzo dobry styk metaliczny miedzy materjalem lopatki i zeberka, po¬ wierzchnia zas ab w przerwach miedzy lo¬ patkami wychodzi gladka bez obróbki.O ile styk powierzchni walcowej ab z wiencem zeberek jest niedostateczny ze wzgledów wytrzymalosciowych, mozna wierzcholki lopatek zaopatrzyc przed me¬ talizacja lub przed zalewaniem w zaokra¬ glone wystepy 16 w postaci tak zwanych „jaskólczych ogonów" (fig. 16). PL