Zastosowanie ukosnych lozysk walko¬ wych do zestawów kól do wózków kopal¬ nianych i wózków kolejek polowych okaza¬ lo sie korzystne z tego wzgledu, ze w lozy¬ skach zestawów kól tego rodzaju wystepu¬ ja dosc znaczne cisnienia, dzialajace w kie¬ runku osi, które przenoszone sa w sposób bardzo dogodny dzieki wspomnianym u- kosnym lozyskom walkowym. Przy stoso¬ waniu tych lozysk napotyka sie jednak na pewne trudnosci, gdyz wlasciwe ustawienie ukosnego lozyska walkowego jest dosc trudne; nalezy uwazac, aby walki w lozy¬ skach nie posiadaly luzu, a pomimo to nie zacinaly sie. Aby przy ustawianiu lozysk nie polegac calkowicie na wprawie monte¬ ra, skonstruowano wiele skomplikowanych pomocniczych przyrzadów, spelniajacych wprawdzie swe zadanie, lecz nie zapobie¬ gajacych powstawaniu luzu osiowego wsku¬ tek zuzywania sie walków lub powierzchni bieznych pierscieni lozyskowych. Wspo¬ mniany luz oddzialywa ujemnie na dziala¬ nie lozysk. Niezaleznie od tego ukosne lo¬ zyska walkowe posiadaja jeszcze i te wade, ze wstrzasy, powstajace zwlaszcza przy przejezdzaniu luków toru i dzialajace w kierunku osi zestawu kól, przenoszone sa na lozyska i tlumione sa dopiero w samych lozyskach, co powoduje ich zuzycie.W stosowanych dotychczas zestawach kól uszczelnienie lozysk dla zabezpieczeniaód wyciekania smaru niez&wsze bylo od- powiednie. v ^ M ^ynafezek d&tyczy j^?stawu kól o u- C^kosiiycb lezysfach ^|rfkovfych, wykonane¬ go w ten sposób, ze w razie zuzycia sie czesci skladowych lozyska odbywa sie sa¬ moczynne nastawianie tegoz lozyska, przy- czem wszystkie wstrzasy, dzialajace w kie¬ runku osi, sa odbierane w sposób elastycz¬ ny. Zadanie to zostalo rozwiazane w ten sposób, ze znane, przesuwne w kierunku osi zestawu kól, wewnetrzne wzglednie ze¬ wnetrzne pierscienie ukosnego lozyska walkowego znajduja sie pod dzialaniem sprezyny, oddzialywajacej z taka sila na pierscien lozyskowy, iz pierscien ten wy¬ twarza najodpowiedniejsze cisnienie doci¬ skajace miedzy panewkami i walkami.W zestawach kol wedlug wynalazku za¬ stosowane jest ponadto bardzo dogodne metalowe uszczelnienie, wykonane w nie¬ których postaciach wykonania wynalazku jako uszczelnienie grzebieniaste.Na rysunku przedstawiono zestaw kól do wózków kopalnianych i wózków kolejek polowych w kilku postaciach wykonania.Fig. 1 przedstawia w przekroju podluznym zestaw kól, którego os jest nieruchoma.Fig. 2 — 5 przedstawiaja podluzne prze¬ kroje piasty innych postaci wykonania ze¬ stawu kól wedlug wynalazku równiez o nieruchomej osi. Fig. 6 przedstawia prze- króji wzdluz linji A — B na fig. 4, fig. 7 — podluzny przekrój zestawu kól o obracaja¬ cej sie osi, fig. 8 — 11 przedstawiaja inne odmiany wykonania zestawu kól o obraca¬ jacej sie osi.W postaci wykonania wynalazku we¬ dlug fig. 1 nieruchoma wydrazona os / jest osadzona w podporach 2, na których spo¬ czywa skrzynia 3 wózka. Na koncach osi 1 osadzone sa luzno kola 4, do których wy¬ drazonej piasty wtloczone sa zewnetrzne pierscienie lozyskowe 5. Wewnetrzne pier¬ scienie lozyskowe 6 posiadaja pewien prze¬ suw na czppie 7. Miedzy pierscieniami 6 i 5 osadzone sa walki s, natomiast miedzy pierscieniami 6 umieszczono dwie sprezyny srubowe 9, których napiecie jest nieco wieksze od dzialajacej w kierunku osi skladowej normalnego nacisku czopa 7.Te sprezyny rozpieraja obydwa pierscie¬ nie 6, wskutek czego walki zajmuja na po- powierzchni bieznej pierscieni lozysko¬ wych polozenie mniej wiecej srodkowe. Do wytoczenia na czopie 7 wchodzi bez luzu tuleja 10, wykonana z kilku czesci, przy¬ trzymywana zapomoca nasunietych na te czesci sprezyn 9, które koncami swemi opie¬ raja sie o wystep 11 tejze tulei 10. Miedzy tuleja 10 i obu pierscieniami 6 w razie nor¬ malnego obciazenia kola pozostaje pewien nieznaczny luz.Jezeli podczas przejezdzania na torze luku na zestaw kól dzialac bedzie sila np. w kierunku strzalki, to wówczas sila ta przenosi sie poprzez prawy zewnetrzny pierscien 5 i przylegajace do niego walki 8 na prawy wewnetrzny pierscien 6, a na¬ stepnie na prawa sprezyne 9. Po ugieciu sie sprezyny 9 prawy pierscien 6 przylega do prawej czolowej scianki tulei 10, która dzieki osadzeniu jej w wytoczeniu na czo¬ pie 7 osi 1 przenosi wymieniona wyzej si¬ le na nieruchoma os 1.Do szlifowanej zewnetrznej scianki czo¬ lowej prawego pierscienia lozyskowego 5, wtloczonego do wydrazenia w piascie kola 4, przylega (patrz kolo po lewej stronie na fig. 1) pierscien 12, osadzony szczelnie na smar na czopie 7 osi 1. Pierscien ten jest utrzymywany we wlasciwem polozeniu za¬ pomoca pokrywy 14, przymocowanej sru¬ bami 13 do kola 4. W opisanym zestawie kól przedostawanie sie smaru nazewnatrz jest prawie zupelnie wykluczone.Nieco inaczej wykonane uszczelnienie przedstawiono na prawej stronie fig. 1. W tej postaci wykonania wynalazku tarcza 15, przymocowana srubami do piasty kola, przylega do czolowej scianki pierscienia 5/ tarcza 15 jest osadzona z pewnym luzem - 2 -na osi 1. Pomiedzy tylna strona tej tarczy i druga tarcza 16, wbita na os 1, znajduje sie uszczelnienie grzebieniaste 17, które wprawdzie zezwala na pewien ruch tarcz 15 i 16 wzgledem siebie w kierunku promie¬ niowym, lecz uniemozliwia wydostawanie sie smaru nazewnatrz.Smar doprowadza sie do lozysk zapo- moca wydrazonej osi, która zaopatrzona jest w nasrubek zamykajacy 18. Istota po¬ staci wykonania wynalazku, przedstawio¬ nej na fig. 2, jest to, ze do zewnetrznego pierscienia 5 przylega pierscien 19, zaopa¬ trzony w uszczelke grzebieniasta, zabezpie¬ czajaca od wyciekania smaru. Pierscien 19 jest przytrzymywany we wlasciwem polo¬ zeniu zapomoca trzpieni 21, wchodzacych do pierscieniowego zlobka 20 i zabezpie¬ czonych od wypadniecia zapomoca pier¬ scienia 22. Zewnetrzny pierscien 5 lozyska, znajdujacy sie po zewnetrznej czolowej stronie piasty, jest wbity na stale w wydra¬ zenie w piascie kola, natomiast drugi ze¬ wnetrzny pierscien 5, znajdujacy sie po przeciwnej stronie t. j. tuz przy pierscieniu 19, daje sie przesuwac. Wewnetrzne pier¬ scienie 6 lozyska sa równiez przesuwnie osadzone na czopie osiowym. Tuleja 10 jest osadzona na stale w wytoczeniu na czopie osiowym. Pierscien 19 jest luzno osadzony w piascie kola.W postaci wykonania wynalazku, przed¬ stawionej na fig. 3, zamiast trzpieni 21 uzy¬ wa sie pierscienia sprezystego znanej kon¬ strukcji.W kole, przedstawionem na fig. 4 i 6, piasta 4 kola od strony, zwróconej do skrzyni wózka, zamknieta jest scianka 24.W wydrazeniu 25 piasty, otwartem naze¬ wnatrz, umieszczone sa w sposób, opisany w zwiazku z fig. 2, obydwa zewnetrzne pierscienie lozyskowe 5, podczas gdy we¬ wnetrzne pierscienie 6 osadzone sa z pew¬ nym nieznacznym luzem na czopie 7 osi.Pierscienie 6 sa oddzielone od siebie zapo¬ moca dwudzielnej tulei 10 i wypychane na- zewnatrz zapomoca sprezyny 9. W celu do¬ brego uszczelnienia piasty od wewnatrz na czopie 7 osi umocowana jest bez luzu tar¬ cza 26. Pomiedzy scianka 24 i tarcza 25 znajduje sie uszczelka grzebieniasta.Do zewnetrznych pierscieni 5 przylega¬ ja narzady 21, uwidocznione na fig. 6. Na¬ rzady te stykaja sie z dosc duza czescia obwodu pierscieni 5. Narzady 21 bez bocz¬ nego luzu wsuniete sa do otworów w pia¬ scie kola. Szczelne zamkniecie od zewnatrz daje pokrywa 27, przez która przechodza narzady 21. Na te narzady nalozony jest w znany sposób pierscien 22.Zestaw kól, przedstawiony na fig. 5, jest podobny do zestawu wedlug fig. 1 (le¬ wa strona). Tuleja 10 nie jest w tym przy¬ padku osadzona w wytoczeniu na czopie o- siowym bez luzu, lecz posiada w kierunku osi pewien luz, przedstawiony na rysunku cokolwiek przesadnie. Cale kolo, dzieki wspomnianemu luzowi, pod dzialaniem si¬ ly, dzialajacej w kierunku osi, moze prze¬ suwac sie na odleglosc tegoz luzu.Pierscien lozyskowy 5, znajdujacy sie po zewnetrznej stronie piasty kola, jest tak samo wtloczony do wydrazenia w piascie kola, jak i odnosny pierscien w zestawie kól wedlug fig. 1. Pierscien lozyskowy, po¬ lozony od strony skrzyni wózka, nie jest bezposrednio polaczony z piasta kola, lecz jest wtloczony do tulei 28, wchodzacej do od^owiedniego wytoczenia w piascie kola i polaczonej z ta piasta zapomoca nitów lub srub 29. Za uszczelke do smaru sluzy w tym przypadku sprezysty pierscien 30, umieszczony w wytoczeniu innego pierscie¬ nia 32, osadzonego szczelnie na smar na czopie osiowym.Pod dzialaniem sily, skierowanej w kie¬ runku osi, kolo wraz z wewnetrznemi cze¬ sciami przesuwa sie najpierw bez oporu do wewnatrz. Wskutek tego przesuwu, odpo¬ wiadajacego luzowi miedzy wewnetrznym pierscieniem 6 i tuleja 10, ta ostatnia styka sie z krawedzia wytoczenia, w którem sie — 3 —oria znajduje i nie moze wskutek tega prze¬ suwac sie dalej. Jezeli natomiast sila dzia¬ la w dalszym ciagu, sprezyna 9 z lewej strony wystepu 11 zostaje mocno scisnieta, a lewy wewnetrzny pierscien 6 lozyska przylega do tulei 10. Jezeli wstrzas pocho¬ dni od srodka wozu, to przesuw czesci lo¬ zyska walkowego i elastyczne tlumienie wstrzasu nastepuje w kierunku odwrotnym.Fig. 7 przedstawia zestaw kól, obracaja¬ cy sie wraz z osia /, Na jednym koncu osi zaklinowane jest kolo zapomoca narzadu 21, aa drugim zas koncu tejze osi kolo osa¬ dzone jest luzno. Kolo to przytrzymywane Jest na koncu osi zapomoca pierscienia 21', wchodzacego do pierscieniowego zlobka 20.Wewnetrzne pierscienie lozyskowe 6, przy¬ legajace do odsadzenia osi, sa umocowane na tej osi na stale, zewnetrzne zas pierscie¬ nie lozyskowe 5 osadzone sa w oslonie 33 osi z pewnym luzem i Wskutek tego moga sie przesuwac w tej oslonie. Do zewnetrz¬ nej plaszczyzny czolowej pierscieni 5 do¬ szlifowana jest tarcza 34, która oprócz tego nasadzona jest szczelnie na nasadke 35 pia¬ sty kola. Miedzy ta nasadka i wewnetrznym pierscieniem 6 jest pewien luz, tak iz sila, dzialajaca w kierunku osi, nie jest prze¬ noszona przez nasadke 35, lecz przez na¬ rzad 21. Na zewnetrzna strone tarczy 34 naciska srubowa sprezyna 9, która opiera sie o pierscien 36, posiadajacy wydluzona czesc 37, skierowana do wewnatrz i odda¬ lona nieco w polozeniu normalnem od tar¬ czy 34.Jezeli w opisanej postaci wykonania wynalazku dziala sila w kierunku strzalki, to przenosi sie ona z piasty kola 4 poprzez narzad 21 na os 1 i na lewy wewnetrzny pierscien 6. Pierscien ten przenosi te sile dalej poprzez walki 8, zewnetrzny pierscien 5 i tarcze 34 na sprezyne 9, która wspo¬ mniana sile tlumi. Pierscien 34 przylega do wystepu 37 dopiero wtedy, jezeli wymie¬ niona wyzej sila przekracza pewna okre¬ slona granice.W postaci wykonania wynalazku, przed¬ stawionej na fig. 8, w oslonie 33 osi* w któ¬ rej spoczywa ukosne lozysko walkowe 5, 6, 8, jest umieszczony pierscien 38, wykonany z hartowanego materjalu. Pierscien ten swym szerokim plaszczem zewnetrznym przylega do wewnetrznej strony scianki o- slony 33, natomiast pierscieniowa nasadka 39 tego pierscienia wchodzi z luzem do wy¬ toczenia w piascie 4 kola. Wystep 40, ptze- ciwlegly do nasadki 39, styka sie z pier¬ scieniem 6 lozyska walkowego.Jezeli pierscien 38 zostanie wtloczony do oslony 33 osi, to pierscien ten podczas ruchu kól pozostaje nieruchomy, nato¬ miast pierscien 6, obracajacy sie wraz z osia /, oraz piasta 4 beda sie obracaly wzgledem pierscienia 38. W tym przypadku nalezy wewnetrzna czolowa strone piasty 4 zaopatrzyc w nieruchomy pierscien 41, wykonany z hartowanego materjalu.Jezeli natomiast pierscien 38 zostanie wsuniety do oslony 33 osi w ten sposób, ze jest on wprawdzie szczelny na smar, lecz moze obracac sie we wspomnianej oslonie, wówczas pierscien ten jest zabierany przez pierscien 6 i piaste 4 i obraca sie wzgledem oslony 33 osi. W tym przypadku nalezy umiescic w oslonie cienka tuleje z hartowa¬ nego materjalu.Zestaw kól, przedstawiony na fig. 9, rózni sie od zestawu kól wedlug fig. 8 tyl¬ ko tern, ze pierscien 42 swym wystepem 43 zachodzi w zlobek, utworzony miedzy we¬ wnetrzna czolowa strona piasty 4 i pierscie¬ niem 44, polaczonym na stale z piasta kola.W tym przypadku najbardziej odpowiednia bedzie taka konstrukcja, przy której pier¬ scien 42 nie bedzie obracal sie w stosunku do oslony 33 osi.W dwóch ostatnich postaciach wykona¬ nia zestawu kól wedlug wynalazku przedo¬ stawanie sie smaru nazewnatrz, nawet po utworzeniu sie wskutek dlugiego ruchu luzu miedzy stykajacemi sie ze soba czesciami, jest niemozliwe dlatego, ze smar, chcac — 4 —wydostac sie nazewnatrz, musialby przebyc stosunkowo dluga droge. Zachodzi wiec tu¬ ta} to samo dzialanie, co i przy uszczelnie¬ niu grzebieniastemu W zestawie kól, przedstawionym na fig. 10, pierscien 6 lozyska walkowego jest na stale osadzony na czopie 7 osi. Drugi nato^ miast pierscien 5 osadzony jest z pewnym luzem w oslonie 33 osi, wskutek czego mo¬ ze sie on w tej oslonie przesuwac. Do czo¬ lowej scianki tego pierscienia przylega szczelnie pierscien 45, który dzieki nacie¬ ciom 46 posiada odpowiednia sprezystosc.Pierscien 45 nasuniety jest bez luzu na pierscieniowy wystep piasty 4 kola. Na¬ gwintowany pierscien 47 przytrzymuje pierscien 45 we wlasciwem polozeniu.Odmiana wykonania zestawu kól we¬ dlug fig. 11 rózni sie od zestawu kól, uwi¬ docznionego na fig. 10, tylko tern, ze pier¬ scien 45 nie jest sprezysty.Jezeli wózek, w którym zastosowano zestaw kól wedlug wynalazku, jest obciazo¬ ny, wówczas wskutek ukosnego polozenia walków powstaja dzialajace w kierunku osi sily skladowe, które wysuwaja pierscien 5 nazewnatrz, wytwarzajac szczelne polacze¬ nie miedzy pierscieniami 5 i 45 nawet wte¬ dy, jezeli walki 8 zuzyly sie juz nieco. PL