W cukrownictwie bardzo wazna ope¬ racja jest przemiana zgeszczonego syropu cukrowego na krysztal. Przemiana ta od¬ bywa sie przez doprowadzenie syropu do pewnego zgeszczenia, przy którem wytwarza sie krysztal, a nastepnie kry¬ sztal ten, przy utrzymywaniu miedzykry- stalicznego syropu w pewnej gestosci narasta, powiekszajac sie. Zgeszczenie, syropu otrzymuje sie przez gotowanie pod próznia, zapomoca pary w specjalnych aparatach zwanych warnikami. Masa go¬ tujaca sie w warniku w polowie krysta¬ liczna, w polowie skladajaca sie z syropu nosi nazwe cukrzycy. Zgotowanie dobrej cukrzycy, to jest takiej masy, któraby zawierala najwieksza ilosc krysztalu, jest zadaniem dobrego gotowacza obsluguja¬ cego warnik. Dobre gotowanie w warni¬ kach zalezne jest od utrzymywania mie- dzykrystalicznego syropu w dostatecznem przesyceniu dla wytwarzania krysztalu.Dotychczas gotowacz, dla okreslenia stanu miedzykrystalicznego syropu, poslugiwal sie wlasna obserwacja i nabyta praktyka, osiagajac rezultat zalezny od swych zdol¬ nosci. Przy gotowaniu usilowano poma¬ gac sobie suwakami szybrowemi (pod nazwa brasmoskopów), przy pomocy któ¬ rych, obserwujac temperature i próznie, mozna bylo manipulujac suwakiem, znalezc gestosc miedzykrystalicznego s5^ropu.Przyrzady te nie ulatwialy prowa¬ dzenia pracy gotowaczowi, wymagaly dodatkowych i bardzo . czestych manipu- lacyj mechanicznych, zabierajac czas goto¬ waczowi, nie dajac mu wcale ciaglego obrazu przemian, odbywajacych sie w sy¬ ropie, z powodu czego przyrzady te w praktyce sie nie rozpowszechnily.,,¦¦ Opisany ponizej przyrzad, nazwany brasmometrem, bez przerwy wskazuje stan miedzykrystalicznego syropu. Zasada okreslenia gestosci miedzykrystalicznego syropu na opisywanym tu aparacie oparta jest na wlasnosci fizycznej gotujacego sie syropu wykazywania pewnej prze- wyzki temperatury wrzenia, zaleznej od gestosci syropu, nad temperatura gotuja¬ cej sie wody pod temze cisnieniem (mniej- szem od atmosferycznego).Na zalaczonym rysunku (Fig. I i Fig. II) uwidoczniona jest budowa tegoz aparatu.Aparat sklada sie z polaczenia w jedna calosc metalicznego termometru (A) i me¬ talicznego wakummetru (B). Termometr (A) i wakummetr (B) zestawione sa ze soba tak, zeby strzalki ich mogly byc umieszczone na jednej tarczy (C). Dla osiagniecia powyzszego celu os osadze¬ nia strzalki wakummetrycznej (z/), prze¬ chodzi przez otwór w osi strzalki termo- metrycznej (7), co daje moznosc umiesz¬ czenia obydwóch strzalek na wspólnej tarczy. Majac strzalki na jednej tar¬ czy (C. Fig. II), rozmieszczamy skale termometryczna nazewnatrz (wyrazona w stopniach Cels.), i koncentrycznie do niej rozmieszczamy skale wakummetrycz- na (wyrazona w centymetrach slupa rteci).Skale te winny byc tak do siebie usta¬ wione, zeby stopniom temperatury odpo¬ wiadaly stopnie prózni gotujacej sie wody pod zmniejszonem cisnieniem. Dla prak¬ tycznego wypelnienia powyzszego zada¬ nia wystarczy uzgodnienie dwóch punk¬ tów odcinka skal, który ma sluzyc do obserwacji; — naprzyklad temperaturze 71.6° C winna odpowiadac próznia 51 cm., i temperaturze 57.2° C próz¬ nia 63.0 cm. Do strzalki termometryczhej (/) dobudowany jest luk (s), na którym oznaczona jest podzialka, odpowiadajaca stopniom temperatury.Luk (s) jednoczesnie ze strzalka (/) odbywa ruch, zaleznie od temperatury gotujacego sie syropu. Jezeli tak zbudo¬ wany aparat pomiescimy na naczyniu zamknietem, w którem miescic sie bedzie gotujaca sie woda pod zmniejszonem * cisnieniem, to strzalka (f) i strzalka (v) stale beda pokrywaly jedna druga, nie¬ zaleznie od wielkosci cisnienia w naczyniu.Jezeli zamiast wody w tern naczyniu bedziemy gotowac syrop, to strzalka (/) bedzie wyprzedzac strzalke (v) na taka ilosc stopni oznaczonych na skali (5), która równa jest przewyzce temperatury gotujacego sie syropu pod temze cisnie¬ niem. Po wykazanej na aparacie prze- wyzce temperaturybedziemy sadzic ostanie gestosci gotujacego sie syropu, to jest osiagamy zamierzony rezultat. Na skali lukowej (5) umieszczony jest ruchomy znak (k), przesuwany po skali (5), który sluzy dla oznaczenia krancowego punktu dla gestosci danego syropu. Ustawienie aparatu na warniku polega na ustawieniu termometru i wakummetru, to jest rurke rteciowa (M) termometru nalezy zanu¬ rzyc w gotujaca sie mase, a wylot wa¬ kummetru (TV) nalezy polaczyc z prze¬ strzenia nad gotujaca sie masa. PL