PL23485B1 - Sposób uszlachetniania welny. - Google Patents

Description

Wynalazek dotyczy sposobu róznorod¬ nego uszlachetniania welny. Mozna np. w zaleznosci od potrzeby zastapic tymi spo¬ sobem chlorowanie, a w innym znów przy¬ padku — bielenie lub tez wreszcie osia¬ gnac uszlachetnienie, które w inny sposób nie byloby mozliwe do uzyskania.Sposób polega na tein, ze welne trak¬ tuje sie kwasami pochodnemi rdzeni kwa¬ sów organicznych o najwyzej osmiu ato¬ mach wegla w czasteczce w srodowisku, praktycznie biorac, bezwodnem, to zna¬ czy tylko takie ilosci wody sa dopuszczal¬ ne, jakie wynikaja np. ze stanu zawartosci wilgoci w swykle stosowanej welnie han¬ dlowej lub tez znajduja sie w stosowanych do jej obróbki odczynnikach chemicznych, okreslanych jako bezwodne.W zasadzie wszelka welna moze byc poddana z dobrym skutkiem takiemu trak¬ towaniu w celu uzyskania zadanego stop¬ nia uszlachetnienia, musi byc jednak za¬ chowany warunek, zeby byla sucha, a przemywanie jej lub eks.trahowanie z niej tluszczu bylo dokonywane zapomoca orga¬ nicznych rozpuszczalników.Mozna zatem stosowac welne przemy¬ ta, wl slanie surowym, bielonym lub wybar- wlonym. Mozna takze stosowac czesanke lub wszelka przedze. Mozna wreszcie pod-dawac dzialaniu sposobem wedlug wyna¬ lazku wszelkie wyroby dziane, plecione lub tkaJ|iny. Przy wykonywaniu sposobu wedlug wynajazkii bierab\sie pod uwage te "zasadnicza okolicziec^l; * ze welna jest cialem zlozonem nietyllko pod wzgledem chemicznym, ale i w odniesieniu do jej bu¬ dowy organicznej, i ze jej wlasciwosci mo¬ ga byc rozmaite, w zaleznosci od jej; jako¬ sci, traktowania wstepnego i czasu lezenia.Przy znanych procesach uszlachetnia¬ nia przekonano sie, ze w zaleznosci od ro¬ dzaju surowców jeden i ten sam sposób postepowania moze prowadzic do rozmai¬ tych wyników. Wobec tego przebieg kaz¬ dego sposobu musi byc dostosowywany do wlasciwosci traktowanego materjalu. W przypadkach zlozonych procesów uszla¬ chetniania, jak np. przy chlorowaniu, nie¬ jednokrotnie przy scislem przestrzeganiu tych samych warunków postepowania, któ¬ re zazwyczaj prowadza do dobrych wyni¬ ków, niekiedy otrzymuje sie welne zni¬ szczona.Od czasu do czasu trafia sie welna, któ¬ rej w zaden sposób nie mozna nadac miek¬ kosci i polysku zapomoca znanych sposo¬ bów apreturowania. Tak samo i wynik spo¬ sobu wedlug wynalazku nie zawsze jest jednakowy, pomimo jednakowego prze¬ prowadzania i uzycia podobnych surow¬ ców; np. przy uzyciu surowej welny otrzy¬ muje sie efekty nieco lnme, niz przy bar¬ wionej. Ogólnie jednak biorac, mozna po¬ wiedziec, ze wynik sposobu wedlug wyna¬ lazku jest tern lepszy, im predzej go sie zastosuje po ostatnio wykonanym zabiegu, np. zaraz po myciu lub zaraz po wyfearwie- niu welny. Okazalo sie równiez korzyst- nem obrabianie welny, która przy myciu nie byla poddawana traktowaniu srodka¬ mi zbyt alkalicznemi, A zatem mycie na¬ lezy celowo przeprowadzac w sposób moz¬ liwie lagodny.W zwiazku z powyzszem nalezy przy wykonywaniu sposobu wedlug wynalazku badac od czasu do czasu, czy kazdy ze stosowanych surowców nadaje sie do da¬ nej intensywnosci traktowania. Poza teiy jest rzecza wazna ze wzgledu na czysta koloLdalno-chemiczny charakter sposobu aby surowice byl poddawany traktowania w mozliwie czystym stanic.Co sie tyczy wyniku stosowania sposo¬ bu wedlug wynalazku do welny surowej, to nalezy stwierdzic, ze w przypadku pra¬ widlowego przeprowadzania sposobu o- trzymuje sie welne o barwie bielszej, wo¬ bec czego w pewnych przypadkach biele¬ nie okazuje sie zupelnie zbedne. Równiez przy przeróbce welny filcowej, otrzymuje sie przedziwo latwiejsze do przerabiania na przedze lub czesanke, a pirzy folowa- niu zaoszczedza sie na czasie. Poza tern surowiec staje sie elastyczniejszy i w do¬ tyku znacznie miekszy.W przypadku uzycia niebarwionej cze¬ sanki mozna osiagnac znaczniejsze po- jasnienie barwy, surowy zas niedoprzed welniany jest zwykle bidlszy i miekszy, a niektóre jego gatunki nabieraja nawet pu- szystosci wlókna, co posiada duze znacze¬ nie przy wyrobie materjalów dzianych.Tkaniny surowe i bielone wykazuja znacz¬ nie wieksza miekkosc.Surowe i bielone wyroby welniane, pod¬ dawane traktowaniu sposobem wedlug wy¬ nalazku daja przy barwieniu bardziej pel¬ ne i czyste tony barw.Jezeli sposób stosuje sie do kwasno barwionych wyrobów welnianych, to prze¬ dewszystkiem osiaga sie jedwabisty polysk, a przy stosowaniu sposobu do czesanki welnianej, do tkanin dzianych i watko¬ wych, wystepuje poza tern czesto ten objaw, iz ulegaja one podczas prania mniejszemu kurczeniu sie.Do przeprowadzania sposobu wedlug wynalazku nadaja sie kwasy pochodne or¬ ganicznych rdzeni kwasowych o niezbyt duzej liczbie atomów wegla w czasteczce; granica, jak to wykazala praktyka, lezy przy 8 atomach wegla w czasteczce. Naj¬ lepiej nadaje sie kwas mrówkowy* Pozatern z korzyscia mozria stosowac kwas octo¬ wy i pochodnie jego rdzenia, jak bezwod¬ nik kwasu octowego i chlorek aeety- lowy.Jeszcze lepiej dzialaja chlorowane po¬ chodne pochodnych kwasu octowego, np. kwas jedno- lub trój-chloro-octowy, rów¬ niez bezwodnik kwasu propionowego, kwas benzoesowy, bezwodnik kwasu benzoeso¬ wego i chlorek kwasu benzoesowego; rów¬ niez kwas salicylowy, kwas acetylo-sali- cylowy i ich pochodne. W praktyce stosuje sie najczesciej kwas mrówkowy lub chlo¬ rowany kwas octowy, który dziala nieco slabiej od kwasu mrówkowego, ale za to posiada zalete bezwonnosci, wskutek czego zbedne jest wietrzenie lub zobojetnianie poddawanego traktowaniu materjalu. Moz¬ na równiez stosowac rozmaite mieszaniny wymienionych odczynników lub ich grup.Najlepszy efekt osiaga sie przy prze¬ strzeganiu pewnych granic. W razie zwiek¬ szenia czasu trwania przeróbki, stezenia lub temperatury kwasu juz osiagniety efekt zanika zpowrotem i obrobiony materjal nie moze juz byc dalej uszlachetniony, gdyz jest uszkodzony.Fakt* ze welny, poddawane róznym traktowaniom wstepnym, moga przy wszel¬ kich sposobach uszlachetniania zachowy¬ wac sie bandzo rozmaicie, nakazuje w kaz¬ dym poszczególnym przypadku okreslenie wstepnych warunków, w jakich dany efekt moze byc osiagniety.Ceche charakterystyczna wynalazku stanowi traktowanie welny zapomoca o- mawianych srodków chemicznych usku¬ tecznia sie tylko tak dlugo, aby zdolnosc barwienia sie welny w zadnym razie nie mogla byc naruszona, niezaleznie od tego, czy zamierza sie, czy tez nie zamierza sie traktowana welne poddawac pózniej bar¬ wieniu. Zatem unikanie iimmunizacji sta¬ nowi ceche charakterystyczna sposobu wedlug wynalazku.Wedlug wynalazku nalezy okreslac ja¬ ko lagodna estryfikacje taka estryfikacje, przy jakiej przewazna liczba fizykalno- chemicznych wlasciwosci surowców, a w szczególnosci zdolnosc farbowania sie nie ulega, praktycznie biorac, zadnym zmia¬ nom.Przy przeprowadzaniu sposobu wedlug wynalazku jest rzecza wazna, aby proces odbywal sie mozliwie bez wody. Nie moz¬ na go zatem przeprowadzac, stosujac np. wodne roztwory kwasu octowego lub mrówkowego, zapomoca których mozna o- trzymac wprawdzie lepsze rezultaty apre- turowe, ale nigdy efekty, charakteryzuja¬ ce sposób wedlug wynalazku, lub ulepsze¬ nie jakiejs welny surowej, wyrazajace sie w wiekszej miekkosci, w czystszej barwie i w powiekszeniu zdatnosci do przedzenia, jak równiez nie mozna otrzymac w takim przypadku wlasciwosci, do których osia¬ gniecia dazy sposób wedlug wynalazku, przy przedzach barwionych, oraz efektu chlorowania, a mianowicie jedwabistego po¬ lysku i zmniejszenia kurczenia sie welny.Przy stosowaniu srodków cieklych mozna np. proces przeprowadzac w ten sposób, ze materjal poddawany obróbce zanurza sie w czystych odczynnikach, jak kwasie octowym, bezwodniku kwasu oc¬ towego lub kwasie mrówkowym. W prak¬ tyce jednak nie nalezy tak postepowac.Pirzedewszystkiem ze wzgledu na to, iz w takich warunkach chemiczne dzialanie mo¬ globy z latwoscia pójsc za daleko i poza¬ dane efekty moglyby byc zpowrotem zni¬ szczone. Jako odczynnik ciekly nalezy za¬ tem stosowac roztwory odpowiednich od¬ czynników w rozpuszczalnikach organicz¬ nych, jak np. roztwory 40%-owego lodo¬ watego kwasu octowego w benzynie, roztwory 10%-owego bezwodnika octowe¬ go w czterochlorku wegla lub nasycone roztwory kwasu mrówkowego, 0,2%-owe roztwory kwasu czterochloro-octowego lub jednochloro-octowego, 0,4%-owe roztwory kwasu benzoesowego i t. d. w jednym z wymienionych rozpuszczalników, przyczem najkorzystniej byloby brac kapiel w sto- - 3 -stoiku 1 : 10 lub i :30. Przyfem okazalo sie, ze nalezy unikac rozpuszczalników, zawierajacych tlen, jak np. alkoholu, ace¬ tylu i t d, wzglednie stosowac takie roz¬ puszczalniki w jak najmniejszych ilosciach, Pi\zy stosowaniu wspomnianych wyzej roztworów materjal przesyca sie temi roz¬ tworami najkorzystniej w temperaturach miedzy 20 — 40°C i w szczególnosci przy niebarwionym materjale w ciagu 1 — 4 go¬ dzin; przy barwionymi materjale 4 —-6 go¬ dzin, w zaleznosci od stezenia odczynnika, temperatury i zdolnosci reagowania obra¬ bianego materjalu. Po moczeniu usuwa sie glówna ilosc rozpuszczalnika np. przez od¬ sysanie, reszte zas przez przewietrzanie, przyczem np. w razie stosowania kwasu mrówkowego lub bezwodnika kwasu octo¬ wego, trudne do usuniecia ich pozostalosci zobojetnia sie przez dodanie malych ilosci amonjaku do powietrza, sluzacego do prze¬ wietrzania.Mozna sposób wedlug wynalazku prze¬ prowadzac w ten sposób, ze dziala sie na materjal odczynnikami w stanie gotowym np. w ciagu jednej godziny powietrzem, które w temperaturze okolo 50°C bylo na¬ sycone parami kwasu mrówkowego. Okaza¬ lo sie korzystnem nasycanie powietrza, przeznaczonego do oddzialywania na mate¬ rjal, poza parami odczynnika równiez para¬ mi rozpuszczalnika organicznego, jak np, benzyny. Wynik osiaga sie nawet po uply¬ wie wielu dni, jezeli welna jest zamagazy- nowana w zwyklej temperaturze w atmo¬ sferze, zawierajacej male, zaledwie mozli¬ we do okreslenia ilosci pary kwasu mrów¬ kowego.Mozna równiez stosowac polaczenie tych dwóch zasadniczych sposobów. Mate¬ rjal przesyca sie roztworem odczynnika chemicznego w rozpuszczalniku organicz¬ nym o punkcie wrzenia nizszym od punktu wrzenia danego odczynnika.Po wyzeciu lub odessaniu glównej ilo¬ sci roztworu z materjalu i po usunieciu reszty rozpuszczalnika przez przewietrza¬ nie, wyzej wrzacy odczynnik pozostaje na materjale w calosci lub czesciowo, Qdy ogrzeje sie materjal do temperatury wyz¬ szej od temperatury parowania zastoso¬ wanego rozpuszczalnika, to mozna w tem¬ peraturze okolo 130PC osiagnac bardzo szybko pozadane efekty. Te odmiane spo¬ sobu stosuje sie zwlaszcza wtedy, gdy chce sie ten efekt polaczyc z innemi efek¬ tami, osiagalnemi w wyzszych temperatu¬ rach, np. osiagniecie wiekszej odpornosci na dzialanie wody przez oddzialywanie bezwodników wyzszych kwasów tluszczo¬ wych.Przyklad L Welne strzyzona, myta przed dwoma miesiacami, zadaje sie na przeciag czasu 1 godz roztworem 0,8%- owego kwasu mrówkowego w benzynie o punkcie wrzenia 110°C w temperaturze 40 — 42°C. Potem roztwór odsacza sie, a pozostala jego reszte w materjale usuwa sie przez przewietrzanie cieplem powie¬ trzem. Welna staje sie znacznie mieksza i bielsza od materjalu wyjsciowego, a jej zdatnosc do przedzenia jest znacznie lep¬ sza.Przyklad IL Czesanke, swiezo barwio¬ na w kapieli kwasnej, poddaje sie w cia¬ gu 6 godzin w 40°C dzialaniu 30%-owego roztworu lodowatego kwasu octowego w benzynie. Po uplywie tego czasu roztwór sie odsysa, a jego reszte usuwa przez przewietrzanie. Tworzywo staje sie bar¬ dziej polyskliwe i wykazuje zdolnosc znacznie mniejszego kurczenia sie w cza¬ sie prania, niz materjal wyjsciowy.Przyklad III. Czesanke surowa, sta¬ rannie odtluszczona przez odpowiednie mycie, poddaje sie w ciagu 2 godzin dzia¬ laniu roztworu 1,4% -owego kwasu mrów¬ kowego w benzynie. Usuwanie roztworu uskutecznia sie, jak w przykladzie I i II.Traktowany materjal jest znacznie biel¬ szy, ulega w czasie prania znacznie mniej kurczeniu i przewyzsza wobec tego pod wzgledem wartosci znacznie materjal wyj¬ sciowy. — 4 —Przyklad IV, Czesanke surowa traktuje sie tak, jak w przykladzie III, jednak za- pomoca nasyconego roztworu kwasu mrów¬ kowego w czterochlorku wegla. Osiaga sie taki sam wynik.Przyklad V. Postepuje sie, jak w przy¬ kladzie III, stosujac 10%-owy roztwór bezwodnika kwasu octowego w benzynie.Osiaga sie wynik taki sam, jak w przy¬ kladzie III.Przyklad VI. Postepuje sie tak, jak w przykladzie III, stosujac 0,2%-owy roz¬ twór kwasu trójchlorooctowego w benzy¬ nie. Wynik jest podobny, jak w przykla¬ dzie III, dotyczy jednak glównie polep¬ szenia barwy, podczas gdy sam materjal nie staje sie w tym samym stopniu miekki i puszysty, jak przy postepowaniu wedlug przykladu III.Przyklad VII. Czesanke barwiona pod¬ daje sie w ciagu 6 godzin w temperaturze SO^C dzialaniu par kwasu mrówkowego, poczem usuwa sie je przez silne przewie¬ trzanie i zobojetnianie amonjakiem. Wy¬ nik osiaga sie zupelnie taki sam, jak we¬ dlug przykladu II.Przyklad VIII. Sukno, barwione w ka- pfeli kwasnej, nasyca sie 0,5%-owym roz¬ tworem bezwodnika kwasu octowego w benzynie w temperaturze 80 — 90°, nastep¬ nie wyzyma i usuwa nadmiar benzyny przewietrzaniem. Nastepnie ogrzewa sie sukno w ciagu 20 minut w temperaturze 135 — 145°C, dzieki czemu ono uzyskuje znaczny polysk.We wszystkich przykladach zastoso¬ wano stosunek materjalu do kapieli 1 :20. PL PL

Claims (5)

1.Zastrzezenia patentowe, 1. Sposób uszlachetniania welny, zna¬ mienny tern, ze welne traktuje sie kwaso- wemi pochodnemi rdzeni kwasów organicz¬ nych, zawierajacych co najwyzej osiem atomów wegla w czasteczce, w srodowi¬ sku, praktycznie biorac, bezwodnem.

2. sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tern, ze welne traktuje sie tylko kwa¬ sami tluszczowemi, zawierajacemi co naj¬ wyzej piec atomów wegla w czasteczce.

3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tern, ze welne traktuje sie bezwodinika- mi lub chlorkami rdzeni kwasów organicz¬ nych, zawierajacych co najwyzej osiem atomów wegla w czasteczce, lub kwasów tluszczowych zawierajacych co najwyzej piec atomów wegla w czasteczce.

4. Sposób wedlug zastrz. 1 — 3, zna¬ mienny tern, ze stosuje sie najkorzystniej kwas mrówkowy,

5. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienaiy tern, ze przy stosowaniu bezwodnika kwa¬ su octowego lub chlorku kwasu octowego stosuje sie go co najwyzej w postaci 15%- owego roztworu w obojetnym rozpuszczal¬ niku organicznym. Deutsche Kunstseiden- Studiengesellschaft m. b. H. Zastepca: Inz. J. Wyganowski, rzecznik patentowy. Druk L. Boguslawskiego i Ski, Warszawa. PL PL