Przy przechowywaniu latwo ulatniaja¬ cych sie cieczy, jak nip. benzyny lub po¬ dobnych weglowodorów, w zbiornikach, wystawionych na zmienne dzialanie cie¬ pla, np. w zbiornikach zelaznych, zbudo¬ wanych na ziemi bez oslony i oswietla - nych promieniami slonecznemi, nalezy li¬ czyc sie z bardzo wielkiemi stratami dzie¬ ki temu, ze czesc par, wywiazujacych sie w zbiorniku nad powierzchnia cieczy, z biegiem czasu wylatuje przez miejsca nie¬ szczelne oraz otwory wydechowe zbior¬ nika, W zbiornikach z blachy zelaznej straty nalezy przypisac glównie trzem przyczy¬ nom, a mianowicie: czesciowemu wycieka¬ niu cieczy przez miejsca nieszczelne zbior¬ nika, wylatywaniu par, wydzielajacych sie ponad powierzchnia cieczy w zbiorniku lub uchodzacych przez miejsca nieszczelne i otwory wydechowe w górnej czesci zbior¬ nika, powodowanemu przez, zmiiany tempe¬ ratury, które wywoluja naprzemian to kurczenie sie, to znów rozszerzanie sie mieszaniny par i powietrza ponad po¬ wierzchnia cieczy, czyli wydech, który sprawia, ze bardzo znaczna czesc par, wydzielajacych sie nad zwierciadlem cie¬ czy, zostaje stopniowo wytloczona naze- wnatrz przez otwory wydechowe, a wresz¬ cie wahaniom cisnienia barometrycznego, które dzialaja podobnie, jak wahania tem¬ peratury.Zródlo strat, wymienione na pierwszem miejscu, mozna naogól pominac pod wa¬ runkiem starannego wykonania zbiornika, natomiast nieszczelnosci górnej czesci zbiornika sa nieuniknionem zródlem stralw zwyklych zbiornikach, zbudowanych z blach zelaznych i stojacych bez oslony.Scianki boczne i wierzch*takich zbiorników posiadJfja czesto rózne f- temperatury, co * jest przyczyna nierównomiernego rozsze¬ rzania sie pod dzialaniem ciepla poszcze¬ gólnych czesci zbiornika, a wskutek tego powstawania nieszczelnosci, które znów, zwlaszcza przy wietrznej pogodzie, powo¬ duja przeciagi wewnatrz zbiornika. W ten sposób wieksza czesc par wyllatuje ze zbiornika, a wynikajaca stad roczna stra¬ ta cieczy jest bardzo powazna.Trzecie zródlo strat, czyli oddzialywa¬ nie pogody, jest równiez przyczyna strat bardzo powaznych. Zbiorniki bez oslony sa wystawione na bezposrednie wplywy zmian pogody, wobec czego górna czesc zbiornika musi byc, ze wzgledu na nieunik¬ nione a dosyc znaczne wahania tempera¬ tury, zachodzace miedzy dniem a noca i naodwrót, zaopatrzona w otwory wyde¬ chowe, które maja zapobiegac powstawa¬ niu niekorzystnego sprezania sie lub roz¬ prezania par w zbiorniku wskutek kurcze¬ nia sie i rozszerzania zawartosci zbiornika, zwlaszcza tej, która znajduije sie w stanie pary, pod dzialaniem zmian temperatury.Tak np. zmiana temperatury od 15° do 30° (zmiana taka w ciagu doby w lecie mo¬ ze zdarzyc sie bardzo latwo) ze wzgledu na to, ze temperatura par w górnej czesci zbiornika, oswietlanego bezposrednio pro¬ mieniami slonca, z reguly podnosi sie o 6° do 8° ponad temperature otoczenia, co wywoluje rozszerzenie sie mieszaniny po~ wietrza i par, znajdujacej sie w zbiorniku ponad powierzchnia cieczy, o 20%, a wiec sprawia, ze odpowiednia objetosc tej mie¬ szaniny gazowej wylatuje ze zbiornika przez otwory wydechowe nazewnatrz.Po obnizeniu sie temperatury wspo¬ mniana mieszanina powietrza i par kurczy sie i rozpoczyna sie wsysanie powietrza do zbiornika, które trwa az do wyrówna¬ nia sie preznosci par w zbiorniku z cisnie¬ niem zewnetrzneni; przy nowej zwyzce temperatury znowu wytloczona zostaje pewna ilosc mieszaniny powietrza i par i t. d, Poniewaz wahania temperatury za¬ chodza nietylko w czasie miedzy dniem a noca i odwrotnie, lecz takze, np. podczas pogody zmiennej, gdy zbiornik to jest bez¬ posrednio oswietlony promieniami slonca, to znowu znajduje sie w cieniu, przeto ta¬ kie straty moga byc bardzo powazne. Wa¬ hania cisnienia barometrycznego wywiera¬ ja podobne dzialanie, jak wahania tempe¬ ratury i moga niekiedy stac sie przyczyna bardzo duzych strat.W celu unikniecia strat, wynikajacych z wahan temperatury powietrza zewnetrz¬ nego, proponowano juz powlekanie wierz¬ chu zbiornika i przyleglej czesci piono¬ wych scianek bocznych warstwa, izolujaca pod wzgledem cieplnym, co znacznie ogra¬ nicza zmiany temperatury w tychze cze¬ sciach zbiornika, a wskutek tego usuwa przyczyny powstawania nieszczelnosci.Jednakze pokrycie zbiornika warstwa izo¬ lacyjna nie moze ochronic pozostalej je¬ go czesci przed bezposredniem dzialaniem promieni slonecznych, to tez w tego rodza¬ ju zbiornikach mimo izolowania ich gór¬ nej czesci moga powstawac bardzo duze wahania temperatury w czesci, wypelnio¬ nej parami, jezeli powierzchnia cieczy w zbiorniku opadnie ponizej lub znacznie ni¬ zej plaszczyzny, od której na zewnetrznej stronie zbiornika niema warstwy izolacyj¬ nej.Jezeli zbiornik zelazny jest pokryty warstwa izolacyjna calkowicie, przyczem jest rzecza obojetna, czy warstwa ta po¬ krywa tylko wierzch, czy tez cala po¬ wierzchnie zbiornika, to jednak, np. wsku¬ tek oddzialywania slonca podczas dnia, wiele ciepla bedzie przenikalo warstwe izolacyjna, poniewaz zas pary weglowodo¬ rów lzejszych maja male cieplo wlasciwe, przeto cieplo, które moze przeniknac warstwe izolacyjna, wystarcza z reguly,aby wywolac w parze te same wahania temperatury, co i w powietrzu zewmetrz- nem nazewnatrz zbiornika, wobec czego taka warstwa izolacyjna niewiele przyno¬ si pozytku.Aby calkowicie uniknac oddzialywania wahan temperatury, caly zbiornik mozna opuscic w ziemie, co nieraz sie praktyjku- je. W wielu przypadkach z róznych powo¬ dów nie mozna jednak wpuscic zbiornika w ziemie z powodu zbyt wielkich kosztów lub tez warunki miejscowe, jakosc gruntu lub inne okolicznosci nie pozwalaja na u- mieszczenie zbiornika w ziemi.Wynalazdk niniejszy dotyczy zbiorni¬ ków, stojacych bez oslony i wystawionych na bezposrednie dzialanie zmiennej pogo¬ dy, i ma za zadanie zmniejszyc wahania temperatury nad ciecza wewnatrz takich zbiorników w czasie miedzy dniem i noca i naodwrót oraz znacznie ograniczyc stra¬ ty, wywolywane parowaniem stosunkowo latwo ulatniajacego sie weglowodoru w zbiorniku.W tym celu wedlug wynalazku pokry¬ wa sie zarówno wierzch, jak i scianki bocz¬ ne zbiornika, wykonanego, np. z blach ze¬ laznych, zewnetrzna powloka lub warstwa odpowiedniego materjalu o duzem cieple wlasciwem (bedacego zasobnikiem ciepla), jak np. betonu, zaprawy cementowej, pu¬ staków betonowych, gliny, zaprawy wa¬ piennej, a grubosc tej warstwy dobiera sie w ten sposób, aby wahania temperatury, które w najniekorzystniejszych warunkach w ciagu doby moga wystapic w parach, znajdujacych sie w zbiorniku, byly mozli¬ wie zmniejszone.Mozna przytoczyc, jako przyklad, ze temperature pary w zbiorniku z blachy ze¬ laznej o grubosci 5 mm zapomoca warstwy 75 — 125 mm zwyklego betonu, bedacej zasobnikiem ciepla, mozna obnizyc o 5° do 10° wtenczas, gdy temperatura otoczenia wykazuje wahania, np. o 25°.Ze wzgledu na koniecznosc utrzymania grubosci warstwy o duzem cieple wlasci¬ wem w obrebie odpowiednich granic moze byc rzecza korzystna otoczenie takiej warstwy warstwa materjalu izolujacego dowolnej, byle odpowiedniej jakosci; jak plytami slomianemi lub plytami, otrzyma- nemi przez sprasowanie trocin drzewnych lub innych podobnych tworzyw, nadaja¬ cych sie do izolacji cieplnej.Jako przyklad mozna przytoczyc, ze temperatura par w zbiorniku o pojemnosci , okolo 300,000 litrów, wykonanym z 5 min¬ owej blachy zelaznej i powleczonym od zewnatrz 12,5 nun-owa warstwa betonu, bedacego zasobnikiem ciepla, jak równiez 50 nun-owa warstwa izolacyjna z plyt slo¬ mianych, otaczajaca te warstwe betonu, wahala sie mniej niz o 1° w czasie od go¬ dziny 6 do 16 pewnego dnia, w którym temperatura powietrza zewnetrznego w tej samej porze wahala sie o 5°, gdy tym¬ czasem temperatura par w odpowiednim zbiorniku bez takiej warstwy wykazywala w tymze czasie i w tych samych zewnetrz¬ nych warunkach atmosferycznych waha¬ nia nie mniejsze od .11°.Moznosc ograniczenia wahan tempera¬ tury par w zbiorniku przez otoczenie go powloka, bedaca zasobnikiem ciepla, po¬ zwala równiez na calkowicie szczelne za¬ mkniecie zbiornika, przyczem wahania preznosci par, wywolywane malemu zmia¬ nami temperatury, nie przybieraja war¬ tosci, którym zbiornik inie móglby z latwo¬ scia /sprostac, zwlaszcza wtedy, gdy ze¬ wnetrzna warstwa o duzem cieple wlasci* wem jest wykonana z zelazo-betonu, slt*- zacego jednoczesnie do wzmocnieni* zbiot- nika. Jezeli taki zbiornik bedzie zamknie¬ ty szczelnie, to zmiany warunków atmosfe¬ rycznych w ciagu doby, wynikajace z wa¬ han temperatury i cisnienia barometrycz- nego, nie spowoduja straty par, które nie moga wydostac sie ze zbiornika. W tym przypadku zaleca sie jednak zaopatrzyc zbiornik w zawór bezpieczenstwa, otwiera- — 3 —j$ey ^ clo wewnatrz lub nazewttatrz, po- tn&WAz fóznica pomiedzy cisnieniem po- Wieteza fcewnetrzliego a preznoscia par w zftfoHiiiku moze znacznie sie zmienic po u- plywfe dluzszego czasu. Zawór talki jest po*rz«&ny poza tern w czasie calkowitego Wb czesciowego oprózniania zbiornika i ma za zadanie niedopuscic do tego, zeby w zbiorniku powstalo rozprezenie gazów, fffzeclWidzialajace odplywowi cieczy.Szczelnie zamkniety zbiornik, zaopa¬ trzony w z&wfrietrzna warstwe z; zelazo- ItetoiMf, bedacego zasobnikiem ciepla, i w crta&z&jaca go Warstwe izolacyjna, powi- fiteft fryc chroniony — zaleznie od okolicz¬ nosci — przed mechaniczftem lub ciie- riikfcttem niszczeniem tych powlok, W tym cdln na zewnetrznej stronie warstwy izo¬ lacyjnej mozna umiescic wodoszczelna Warstwe wyprawy ldb okladzie, zlozona z 0cyiiik<*wanych blach zelaznych wzgled¬ nie podobnego tworzywa, odpornego na wplywy atmosferyczne.Wynalazek daje sie zastosowac zarów¬ no W istniejacych juz zbiornikach, jak i przy budowie nowych -zbiorników. W ostat¬ nio wymienionym przypadku na scianki zbiornika mozna zamiast blach grubych uzyc Mach zelaznych o grubosci 3 — 4 mm, w takim zas razie szczelne uzbrojenie za¬ mknietego zbiornika wykonywa sie takiej grubosci, aby moglo sprostac naprezeniom sciskajacym i rozciagajacym, na które zbiornik jest nara&cyly z powodu spreza¬ nia sie lub rozprezania par, wywolywane¬ go wahaniami temperatury, zmianami ci- sflfcnnia powietrza zewnetrznego i cisnie¬ niem cieczy w zbiorniku.Zamiast warstwy zeiazo-betonu, jako zasobnika ciepla, mozna uzyc specjalnej o- kladzfay, niezaleznej od uzbrojenia; war¬ stwe, bedaca zasobnikiem ciepla, moga w takim razie stanowic materjaly o duzem cieple wlasciwem, np. glina lub zaprawa wapienna.Na rysunku rprzedistawkwiy jest sche* matycznie przekrój zamknietego zbiornica wedlug wynalazku. Cyfra 1 oznacza we- wwetrzma sciane zbiornika, sporzadzona z blach zelaznych, a 2 — otaczajaca zbiornik warstwe zeiazo-betonu, którym pokryte sa calkowicie zarówno scianki boczne, ak i wierzch zbiornika. Cyfra 3 oznaczona jost warstwa, izolujaca przed cieplem i otacza¬ jaca warstwe betonu, Na zewnetrznej stronie warstwy izola¬ cyjnej 3 w razie potrzeby mozna umiescic warstwe ochronna 4 z wyprawy wodo¬ szczelne}, blach zelaznych lub innego two¬ rzywa, odpornego na wplywy atmosfe¬ ryczne. Jezeli zbiornik jest zamkniety szczelnie, to grubosc warstwy zeiazo-be¬ tonu dobiera sie tak, aby zdolnosc tej warstwy do gromadzenia ciepla byla do- statecznie wielka i dawala pewwosc, ze najwieksza ilosc ciepla, która w najmiepo- myslnie}&zyeh warunkach zdola przeniknac przeiz warstwy 2 i 3 w ciagtt doby, nie wy¬ wola tak wielkiej zmiany temperatury par, znajdujacych sie w zbiorniku ponad po- wierzdinia cieczy, zeby w szczelnie za- rriknletym zbiorniku moglo powstac nie¬ bezpieczne sprezenie sie par lub ich roz¬ prezenie sie. Te wahania temperatury nie powfcrfciy przekraczac 9° do 10°, a z regu¬ ly wypadaja one miedzy 1° a 3°, Nalezy jednak zauwazyc, ze nie moz¬ na ograniczyc sie do utrzymania wahaii temperatury w obrebie tych nizszych gra¬ nic. Istotne znaczenie ma zadanie, aby uzbrojenie zbiornika bylo wykonane zgod¬ nie z doborem dopuszczalnych wahan tem¬ peratury, wskutek czego wzmocnienie be¬ dzie moglo w kazdej chwili sprostac wy¬ stepujacym naprezeniom rozciagajacym i sciskajacym. Grubosc scianki zbiornika 1 moze wahac sie od 3 mm do 10 mm i wy¬ zej, Zbiornik nie posiada otworów wyde¬ chowych, przez które powietrze mogloby byc wsysane, a pary moglyby wyplywac.Zato zbiornik zaopatruje sie w odpowied¬ nie aawory bezpieczenstwa, które otwie- — 4 —raja sie wówczas, gdy dopuszczalna naj¬ wyzsza lub najnizsza preznosc par w zbior¬ niku zostanie z jakiegokolwiek powodu przekroczona w te lub Lnna strone, Poza tern moze zajsc potrzeba zalozenia zasuw ogniowych, otwierajacych sie 'Samoczynnie w razie wybuchu.Dno 5 zbiornika jest wykonane z zelaza i jest ulozone na odpowiednim fundamen¬ cie betonowym, który moze byc izolowa¬ ny cieplnie po stronie zewnetrznej, podob¬ nie jak warstwa betonowa 2. Zelazne dno mozna jednak ulozyc równiez bezposred¬ nio na ziemi.Przy budowie nowych zbiorników izo¬ lujaca cieplnie, powloka 3 moze podczas wykonywania warstwy betonowej 2 slu¬ zyc z powodzeniem jako opierzenie ze- winetrzne.Jezeli istniejacy juz zbiornik ma byc ósloniony wedlug wynalazku, to najpierw ustawia sie zelazne prety uzbrojenia wo¬ kolo pionowych scianek zbiornika, nastep¬ nie zas plytki izolacyjne 3, które zapomo- ca zelaznych obreczy sa utrzymywane na¬ okolo- calego zbiornika. Nastepnie wlewa sie beton pomiedzy scianke zelazna 1 a plytki izolacyjne, które laczy sie z beto¬ nem zapomoca np. haków, wbitych juz po¬ przednio ido' plytek j3 i (przenikajacych przestrzen miedzy temi plytkami 3 a scian¬ ka zbiornika 1. Gdy beton zostanie juz do¬ prowadzony az do górnej krawedzi zbior¬ nika, zamyka sie szczelnie otwory, które moglyby znajdowac sie w pulapie zbior¬ nika, i ustawia na nim uzbrojenie zelazne.Z tym pulapem laczy sie przez spawanie haki, które nastepnie zalewa sie warstwa betonu, umieszczona na pulapie zbiornika, podpartym uprzednio od iwewnatrz odpo- Wiedniemi podporami, które po zwiazaniu betonu mozna usunac. Wkonou umieszcza sie plytki izolacyjne, pokrywajace zbiornik od góry. Plytki te laczy sie podobnie, jak plytki izolacyjne, z booznemi sciankami zbiornika, zapomoca np, haków, siegaja¬ cych w glab betonu. Nastepnie plytki izo¬ lacyjnie nalezy oblozyc plecionka drucia¬ na i zaopatrzyc w warstwe zewnetrzna wy¬ prawy, choc nie jest to bezwzglednie ko¬ nieczne.W podobny sposób postepuje sie przy budowie nowego zbiornika, którego scian¬ ke zelazna mozna jednak wykonac z re¬ guly z cienszych blach zelaznych niz w zbiornikach juz istniejacych, a blachy po¬ laczyc przez spawanie tzamiast przez ni* towanie.Nalezy zauwazyc, ze wynalazek nie o- granicza sie do szczelnie zamknietych zbiorników. Jak juz wspomniano, ochrone zbiornika przed zmianami temperatury mozna uczynic tak skuteczna, ze wahania te zmniejsza sie do kilku stopni wzgled¬ nie nawet spadna ponizej 1°, a w| takim ra¬ zie nawet w zbiornikach, zaopatrzonych w zwykle otwory wydechowe, bardlzo wy¬ datnie mozna zmniejszyc straty, wynika¬ jace z ulatniania sie zawartosci zbiornika.Jezeli zbiornik posiada otwory wydecho¬ we, to uzyta warstwa betonu nie musi byc uzbrojona, lecz moze byc zwykla warstwa betonu grubosci okolo 50 — 150 mm wzglednie warstwa betonu pustakowego.Wtenczas odpada, zaleznie od istnieja¬ cych warunków, wszelka potrzeba zasto¬ sowania okladziny, izolujacej pod wzgle¬ dem cieplnym, poniewaz dostatecznie gru¬ ba warstwa betonu pustakowego dziala czesciowo jako warstwa izolacyjna, a cze¬ sciowo jako zly przewodnik ciepla. W zbiorniku z otworami wydechowemi warst¬ wa, bedaca zasobnikiem ciepla, moze byc utworzona z gliny, z zaprawy Wapiennej lub z innych tworzyw, których cieplo wla¬ sciwe jest równe lub wieksze od ciepla wlasciwego betonu zwyklego, a uzyta wzglednie izolujaca okladzina moze byc sporzadzona równiez z drzewa, z plytek ze sprasowanych trocin drzewnych, z plyt slomianych lub z innych plyt izolacyjnych, — 5 — PL