Rozszczepianie wzglednie destylacje cieklych weglowodorów takich, jak ropa i produkty ropowe lub smoly i oleje smo¬ lowe z wegla brunatnego, kamiennego i t. d., przeprowadza sie zwykle w ten sposób, ze podgrzewa sie oleje w rurach grzejnych pod cisnieniem do temperatury rozszczepia¬ nia albo destylacji, a nastepnie, po wypu¬ szczeniu z pieca, rozpreza sie je do nizsze¬ go cisnienia przy pomocy zaworu, zaopa¬ trzonego w odpowiednio obciazony grzybek.Takie zawory rozprezajace przedstawiaja w uzyciu te niedogodnosc, ze w chwili roz¬ prezenia oleje, ogrzane pod cisnieniem, wy¬ dzielaja osady wegla, które osiadaja w po¬ staci koksu w bezposredniem sasiedztwie otworu gniazda zaworu i zatykaja w ten sposób przewody oraz utrudniaja ruch grzybka zaworu.Wynalazek niniejszy ma na celu usu¬ niecie wspomnianych niedogodnosci. Grzy¬ bek zaworu wedlug wynalazku jest wyko¬ nany tak, ze moze obracac sie dookola swej osi srodkowej. Jest on polaczony z walem obrotowym, którego koniec, przeciwlegly grzybkowi, wystaje z komory rozprezenio- wej i nazewnatrz tej komory jest polaczo¬ ny z mechanizmem napedowym, który wprawia go wraz z grzybkiem w ruch ob¬ rotowy. Na grzybek poprzez wal obroto¬ wy wywierany jest nacisk w celu docisnie¬ cia grzybka do gniazda.Inna odmiana wykonania wynalazku po¬ lega na tern, ze na grzybku zaworowym u-mieszczone sa lioze zeskrobujace, które sie¬ gaja w glab gniazda zaworu i do przewodu tlocznego. " Oslona komory rozprezeniowej wpobli- zu zaworu, a wiec w miejscach, w których najlatwiej powstaja osatdy wegla, jest wy¬ konana jako walec kolowy, wspólsrodkowy z osia zaworu, przyczem na wale, podtrzy¬ mujacym grzybek zaworu, umieszczone sa skrobaczki w ten sposób, ze przy obrocie walu stale zeskrobuja osad z wewnetrz¬ nej scianki oslony, utrzymujac ja w czy¬ stosci.Na fig. 1 przedstawiono przyklad wy¬ konania urzadzenia wedlug wynalazku w przekroju pionowym, na fig. 2 inna odmia¬ ne urzadzenia w zwiekszonej podzialce, równiez w przekroju pionowym, a na fig. 3 — przekrój poziomy wzdluz linji /// —- III na fig. 2.Wedlug fig. 1 stojaca oslona cylin¬ dryczna 1 jest zamknieta u góry pokrywa 2, a zboku posiada otwór wlazowy 4, za¬ mkniety pokrywa 5. W dolnej czesci 3 o- slony znajduje sie otwór 6, zamykany za¬ suwa 7. Króciec 8 sluzy do doprowadza¬ nia weglowodorów cieklych; króciec 9 — do odprowadzania produktów rozszcze¬ piania, przewaznie w postaci pary.Do otworu wlazowego 5 przymocowa¬ ny jest przewód tloczny 10, doprowadza¬ jacy ciekle oleje weglowodorowe pod du- zem cisnieniem z pieca. Przedluzenie 11 rury 10 sluzy do zabezpieczenia i doklad¬ nego przymocowania jej do scianki, prze¬ ciwleglej pokrywie 5, za posrednictwem narzadu 12, wpuszczonego w oslone 1.Przewód tloczny 10 jest wygiety wewnatrz oslony 1 w postaci kolana 13 pionowo wgó- re, a na jego górnym koncu (patrz rów¬ niez fig. 2) osadzona jest tuleja 14, pod¬ trzymujaca gniazdo zaworowe 75. Gniazdo zaworowe 15 jest wspólosiowe z oslona cy¬ lindryczna /. W gniezdzie 15 miesci sie grzybek zaworowy 16, wkrecony w dolny rurkowaty koniec krótkiego walu 17 w spo¬ sób, umozliwiajacy latwa jego wymiane; w tym tez celu posiada om w czesci srod¬ kowej przekrój czworokatny, jak widac na fig. 1 lub 2. Krótki wal 17 jest osadzo¬ ny w lozysku 18, polaezonem z tuleja 14 zapomoca ramienia 19, co zapewnia jego dokladnie wspólsrodkowe polozenie.Czesc górna walu 17 jest polaczona za posrednictwem przegubu krzyzowego 21 z walem 20, stanowiacym jego przedluzenie osiowe. Koniec górny walu 20 jest pola¬ czony zapomoca odpowiedniego przegubu krzyzowego 22 z walem 23, stanowiacym dalsze górne przedluzenie walu 20. Wal 23 w dolnej czesci jest osadzony w lozy- _sku 24, które jest przymocowane do oslo¬ ny / zapomoca ramienia 25. Czesc górna walu 23 przechodzi przez kadlub dlawnicy 26, umocowany w pokrywie 2. Dlawik 27 dlawnicy uszczelnia wal 23 zapomoca u- szczelki 28. Koniec górny walu 23, wysta¬ jacy z pokrywy 2 nazewnatrz,, jest zakon¬ czony w postaci lozyska kulkowego 29, którego tarcza górna 30, nieobracajaca sie przy ruchu walu, jest naciskana wystepem 31 dzwigni jednoramienniej 32, której os obrotu 33 jest osadzona we wsporniku 34, umocowanym na pokrywie 2, i która jest obciazona na przeciwleglym wolnym kon¬ cu zapomoca ciezaru nastawnego 35.Ponizej lozyska kulkowego 29 osadzo¬ na jest na Wale 23 slimacznica 36, z która zazebia sie slimak 37, osadzony we wspor¬ niku 38, przymocowanym do pokrywy 2.Do napedu slimaka stasuje sie maly silnik 39, osadzony równiez we wsporniku 38.Silnik 39 napedza slimak 36 za posrednic¬ twem czolowych kól zebatych 40.Wspomniany wyzej wal 20, umieszczo¬ ny pomiedzy przegubami krzyzowemi 21 i 22, posiada kilka ramion 41, na których za posrednictwem przegubów 42 osadzone sa skrobaczki 43. Skrobaczki te opieraja sie o scianke wewnetrzna oslony 1 i pod¬ czas obrotu walu zdrapuja stale osady, przylegajace do scianki wewnetrznej. Po- — 2 —ziom tych skrobaczek 43 obiera sie tak, a- by zdrapywaly one te miejsca scianki oslo¬ ny, na które trafia strumien rozprezonego czynnika, uchodzacego z gniazda zaworo¬ wego 15, poniewaz w tych miejscach prze- dewszystkiem moga wytwarzac sie osady.Odmiana urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku, przedstawiona na fig. 2 i 3, posiada grzybek zaworowy 16, zaopatrzony u do¬ lu w skrobaczke 44 w ksztalcie noza o dwóch ostrzach. Taka skrobaczka nozowa 44, jak widac na fig. 2, siega na pewna gle¬ bokosc do srodkowego kanalu przelotowe¬ go 45 gniazda zaworowego 15 oraz do prze¬ wodu tlocznego' 13 i ma na celu oczyszcza¬ nie tych czesci od nagromadzajacych sie osadów. Sam otwór wylotowy, zamykany grzybkiem zaworowym 16, jest stale oczy¬ szczany od osadów dzieki obrotom grzyb¬ ka.Polaczenie srubowe pomiedzy grzyb¬ kiem zaworowym 16 a odcinkiem walu 17 mozna rozlaczyc i wyjac caly zawór 15, 16 wraz z przewodem tlocznym 10, 13 przez otwór wlazowy 4, np. w celu zastapienia tych narzadów imienni.Podczas pracy stosuje sie takie obcia¬ zenie, wywierane zapomoca dzwigni 32, 35 na wal 23 i na grzybek zaworowy 16, aby pod grzybkiem 16, t, j. w przewodzie tlocz¬ nym 13 i w gniezdzie 15, panowalo cisnie¬ nie, odpowiednie do przeróbki. Przy roz¬ szczepianiu cisnienia moga wynosic np. 50 -=- 80 atmosfer. W cziaisie, gdy oleje, podgrzane np. do 400J -=- 500°C, doprowa¬ dza sie pod wymienionem cisnieniem prze¬ wodem 10, 13 do zaworu 15, 16 w celu roz¬ szczepienia, grzybek zaworowy 16 jest sta¬ le obracany zapomoca silnika 39 za posred¬ nictwem przekladni slimakowej 36, 37 i kól zebatych 40. Przeguby krzyzowe 21 i 22 zabezpieczaja przed niepozadanemi od¬ chyleniami srodkowemi walu 17 i górnego walu 23 oraz umozliwiaja swobodny ruch grzybka zaworowego zarówno w jego ru¬ chu pionowym, jak i obrotowym. Cisnie¬ nie olejów, doprowadzanych pod duzem cisnieniem, zmniejsza sie, podczas ich przechodzenia przez zawór 15, 16, np. do cisnienia atmosferycznego, przyczem wiek¬ sza czesc tych olejów paruje, a reszta cie¬ klych czesci olejowych i stalych czastek weglowych unosi sie w postaci mgly, Stru¬ mienie rozprezanego plynu uderzaja o scianke wewnetrzna oslony 1 w przyblize¬ niu w miejscach, oczyszczanych zapomoca skrobaczek 43. Skrobaczki maja na celu usuwanie osadów, przedewszystkiem we¬ gla albo gestych skladników smolowych.Mieszanina produktów rozszczepiania w postaci pary i mgly zostaje odprowadzona przez króciec 9 do dalszej obróbki, np. do frakcjonowania, Skladniki, które nie wy¬ parowaly, opadaja wewnatrz oslony 1 na dno i zbieraja sie w dolnej komorze 3, skad od czasu do czasu wypuszcza sie je przez otwór 6 po otwarciu zasuwy 7.Dzieki stalemu obrotowi grzybka za¬ worowego 16 w urzadzeniu wedlug wyna¬ lazku niie wytwarzaja sie osady wegla u wylotu gniazda zaworowego 15 i w Lezpo- sredniem sasiedztwie grzybka zaworowego 16, a jezeli nawet osady takie utworzylyby sie, to zostaja one natychmiast usuniete.Jeszcze lepsze wyniki pod tym wzgledem osiaga sie, stosujac urzadzenie wedlug fig. 2 i 3, w któreim skrobaczka 44 oczy¬ szcza z osadów wegla równiez kanal we¬ wnetrzny 45 i przewód doplywowy 13.Gdy ciecz, zbierajaca sie w dolnej komo¬ rze 3, dojdzie do okreslonego poziomu i zaleje zawór 15, dzialanie zasysajace roz¬ prezanego strumienia moze byc wyzyskane do zasysania przez boczny dolny króciec 8 z odpowiedniej komory zapasowej (na r ysunku nieprzedistawione j) dowolnych weglowodorów cieklych, np. swiezej ropy lub produktów wspomnianego frakcjono- wania. Takie postepowanie równiez przy¬ czynia sie do utrzymania zaworu 15, 16 w stanie wolnym od osadów wegla.Gdy oslona 1 jest wewnatrz dostatecz- — 3 -nie duza, dzieki czemu ma miejsce znaczne zmniejszenie sie szybkosci przeplywu stru¬ mienia materjalu przerabianego, to juz wskutek tego samego nie moga powstawac osady wegla i smoly na sciankach oslony /, gdyz czastki maja dosc czasu, aby opasc do dolnej komory 3. W tym przypadku skrobaczki 43, osadzone na wale 20, sa niepotrzebne.Obrót walu z grzybkiem zaworowym moze byc równiez uzyskiwany w inny spo¬ sób, niz podano w opisie. Zamiast prze¬ kladni slimakowej 36, 37 moze byc uzyty np. zapadkowy mechanizm napedowy albo naped zapomoca kól ciernych. Mechanizm napedowy mozna tez umiescic wewnatrz o- slony 1, np. moze go stanowic turbinka, u- mocowana na wale 20, która jest napedza¬ na strumieniem par, rozprezajacych sie po wyjsciu z zaworu 15, 16. PL