Wynalazek niniejszy dotyczy girosko¬ pów, a w szczególnosci napedzanych po¬ wietrzem giroskopów swobodnych, L j. po¬ siadajacych trzy stopnie swobody ruchu.Jako znane przyklady giroskopu tego typu mozna przytoczyc giroskop kierunko¬ wy, uzywany do sterowania torped i samo¬ lotów, oraz giroskopowy wskaznik kierun¬ ku, stosowany niekiedy w samolotach za¬ miast lub obok kompasu i ewentualnie wskaznika zwrotów. Wiadomo, ze os wiro¬ wania takich giroskopów dazy do przyjecia polozenia pochylego wzgledem poziomu tak, iz w krótkim czasie giroskop zatraca swa wartosc jako przyrzad kierunkowy.Wobec tego proponowano) mechaniczne wy¬ prostowywanie giroskopu zapomoca urza¬ dzenia, nastawianego co pewien czas. Urza¬ dzenie takie jest. zwykle obslugiwane- recz¬ nie i wymaga ciaglej uwagi ze strony lot¬ nika.Wynalazek niniejszy ma na celu samo¬ czynne utrzymanie] sie w polozeniu pozio¬ mem osi wirowania giroskopu, mpedzettie- go powietrzem, bez wywierania wplywu aia azymutowe polozenie iej osi.Wedlug wynalazku giroskop, napedza¬ ny powietrzem, jest osadzony tak, ze moze byc obracany wzgledem dwódh wzajeifwiie prostopadlych 4*si, przyczerii urzadzenie,dostarczajace powietrza, posiada jedna lub kilka par dysz, umieszczonych wpoblizu jednej z tych osi tak, ze*w fazie pochylenia wirnika plytka, znajdujaca sie wpoblizu dysz, przyslania strumien powietrza, wy¬ plywajacy z jednej z tych dysz na po¬ wierzchnie obwodowa wirnika, wskutek czego powstaje moment wyrównawczy, przylozony; do drugiej osi.W zastosowaniu do urzadzenia girosko- powego, napedzanego- powietrzem] i dziala¬ jacego jako giroskop kierunkowy lub pion giroskopowy (sztuczny horyzont), wynala¬ zek niniejszy jest znaniienny zastosowa¬ niem szeregu dysz, .powietrznych, umie¬ szczonych osiowo w stosunku do obwodu wirnika z obydwóch stron srodkowej linji obsady ramy lozyskowej wirnika, przyczem stosuje sie plytki, które w chwili pochyle¬ nia tej ramy przerywaja strumien powie¬ trza, dostarczany zapomoca jednej z tych dysz, dzieki czemu na os pionowa girosko- puj wywierany jest moment, podczas gdy nie wywiera sie wcale znaczniejszego mo¬ mentu na os pozioma ramy.Na rysunku fig. 1 przedstawia) przekrój pionowy giroskopu kierunkowego wedlug wynalazku o napedzie powietrznym, fig. 2— przekrój pionowy wzdluz linji 2 — 2 na fig* 1» fig- 3 — szczegól dyszy powietrz¬ nej i zaslony, ustawionych po nachyleniu wirnika, fig. 4 — cewki, regulujace poloze¬ nie giroskopu, oraz zespól kontaktów do samoczynnego sterowania samolotu; fig. 5 — powiekszony przekrój odmiennej po¬ staci dyszy, fig. 6 — widok zprzodu giro¬ skopu wedlug fig. 1, wykonanego w postaci pokladowego wskaznika kierunkowego, fig. 7 — przekrój innej odmiany, w której za¬ miast pierscienia pionowego pionowa pla¬ szczyzne odniesienia! okresla wahadlo, fig. 8 — przekrój pionowy giroskopu, w zasto- sowaniuTdo pionu giroskopowego, czyli ho¬ ryzontu sztucznego, i fig. 9 — szczegól, do¬ tyczacy fig. 1, Wedlug fig. lf|.2 i 3 giroskopj jest umie¬ szczony w oslonie 1, posiadajacej zprzodu okienko 2 oraz otwór 3, zasloniety siatka druciana, przez która moze odplywac po¬ wietrze, wypuszczane z dyszy. Wewnatrz oslony osadzony jest na czopach 4, 5 pier¬ scien pionowy 6, w którym osadzony jest na poziomych czopach 8 i 9 pierscien po¬ ziomy 7. Takie osadzenie giroskopu zapew¬ nia mu trzy stopnie swobody ruchu, które w niniejszym przykladzie oznaczaja swo¬ bode ruchu wzgledem osi pionowej, pozio¬ mej osi wahan i osi poziomej wirnika. Oczy¬ wiscie osie te moglyby byc w razie potrze¬ by miedzy soba zmienione, a jednak wciaz uklad posiadalby trzy stopnie swobody ru¬ chu, wzglednie zamiast powyzszego- mozna zastosowac inny uklad równowazny.Wirnik 10 jest zaopatrzony w lopatki 12, rozmieszczone na obwodzie, zapomoca których wirnik jest obracany sila jednego lub kilku strumieni powietrza, które moze byc doprowadzane pod cisnieniem lub tez usuwane przez ssanie;, w niniejszym przy¬ padku powietrze sprezone jest pobierane z gietkiego przewodu, polaczonego z króccem 13, który laczy sie kanalami 14, znajduja- cemi sie w tulejce 15, z przestrzenia 16, znajdujaca sie w tulei zewnetrznej 17 pier¬ scienia pionowego, a nastepnie przez kanal 18 powietrze plynie do kanalów 19, pola¬ czonych z dyszami 20, 21.Dysze zasilajace 20, 21 sa umieszczone obok siebie w jednej plaszczyznie pozio¬ mej tuz powyzej linji poziomej, przepro¬ wadzonej przez srodki czopów 8, 9, tak, aby strumienie powietrza uderzaly w pod¬ stawy lopatek w przyblizeniu na poziomie tych czopów. Dzieki takiemu umieszczeniu czynna sila napedowa zachowuje dosc znaczna wartosc nawet wtedy, gdy wirnik i pierscien pionowy zostana chwilowo od¬ chylone o dosc duzy kat. Dysze umieszcza sie z obydwóch stron srodkowej pla¬ szczyzny pionowej wirnika, czyli pla¬ szczyzny, przeprowadzonej przez czopy 8, 9, w jednakowych odleglosciach od tej pla* — 2 —szczyzny. Miedzy wirnikiem a dyszami u- mieszczona jest plytka zaslaniajaca 22. Je¬ zeli dysze sa przymocowane do pierscie¬ nia pionowego, to taka plytka jest przy¬ mocowana do pierscienia 7 tak, iz moze wahac sie razem z nim. Plytka 22 posiada otwór 23, któregoi brzeg górny przebiega równolegle tuz przy czesci górnej dyszl lub nieco ponizej, gdy pierscien 7 zajmuje po¬ lozenie poziome (fig. 1 i 2). Jezeli nato¬ miast pierscien ten przechyla sie, albo tez gdy nastapi przechylenie pierscienia piono¬ wego 6, to plytka 22 obróci sie i zasloni jedna z dysz calkowicie lub zasloni wiek¬ sza czesc jej wylotu (fig. 3). Powstaje wówczas reakcja zatrzymywanego' strumie¬ nia powietrza, dzialajaca na plytke 22, a glówna skladowa tej reakcji jest pozioma, poniewaz zas dysza znajduje sie z jednej strony pionowej plaszczyzny czopów, prze¬ to zostaje wytworzony moment skrecajacy dokola pionowej osi pierscienia 6 tak, iz na¬ stepuje precesja osi poziomej giroskopu, dazaca do ustawienia giroskopu zpowro- tem w polozenie poziome. Jezeli nachyle¬ nie nastepuje w kierunku przeciwnym, to i moment bedzie mial kierunek odwrotny.Druga dysza natomiast napedza W dalszym ciagu wirnik i nie wytwarza wiekszego mo¬ mentu dookola osi poziomej, poniewaz (gdy pierscien 7 jest nachylony) odslonieta dy¬ sza wypuszcza strumien powietrza, który trafia w podstawe lopatek prawie posrod¬ ku podstawy; O ile równolegle dysze nie beda dzialaly dostatecznie zadowalajaco, mozna ich czesciom 20', 2V (fig. 5) nadac niewielkie nachylenie, aby dysze zawsze wypuszczaly strumien powietrza na srodek podstawy lopatek, wobec czego moment skrecajacy dokola osi poziomej nie moze nigdy wytworzyc sie, gdy strumien powie¬ trza jednej z dysz zostanie przerwany.Niniejszy giroskop kierunkowy moze byc uzywany jako wskaznik kierunku, je¬ zeli na pierscieniu pionowym zostanie umie¬ szczona odpowiednia podzialka 30, widocz¬ na w okienku 2 (fig. 6), lub tez moze Tyc uzywany jako zespól kierowniczy samo¬ czynnej lub pólsamoczynnej przekladni sterujacej. Do celów sterowania kontakty rozrzadcze 31, 32, umieszczone w podsta? wie giroskopu, wspólpracuja z kontaktów poslizgowym lub szczotka 34, doprowadza* jac prad do odpowiednich urzadzen steru* jacych. ! ' ' W celu zmiany kierunku lub wyprosto* wywania giroskopu, gdy ten zaczyna wahac sie, przewidziane sa cewki 37, 38, umoco¬ wane na pierscieniu pionowym (fig. 1» 2 i 9). Rdzenie 37', 38' tych cewek, posiadaja¬ ce ksztalt luków, sa przymocowane do ra¬ mienia 60, wystajacego z pierscienia T (fig. 9). Wzbudzajac jedna lub druga cew¬ ke, wytwarza sie moment skrecajacy w tym lub innym kierunku dokola osi poziomej giroskopu, powodujac precesje osi girosko¬ pu tak, iz kierunek jego) odchylenia zostaje zmieniony, czyli zostaje uskutecznione wy¬ prostowanie giroskopu. W ten sposób dzia¬ laja przyrzady do wyprostowywania giro¬ skopu zarówno wzgledem osi pionowej, jak i poziomej.Giroskop, przedstawiony na fig. 1 — 6, nadaje sie glównie jako przyrzad kierun¬ kowy do samolotów, które z reguly lataja w prostej linji z szybkoscia stala. O ile jednak uzywa sie giroskopu kierunkowego, jako przyrzadu wskaznikowego, dzialajace¬ go w plaszczyznie, która podlega szybkim odchyleniom, pierscien pionowy moze nie byc dobra podstawa odnoszenia wzgledne¬ go nachylenia giroskopu, poniewaz samo¬ lot ulega skokom, rzucaniu i kolysaniu.Oczywiscie w tych warunkach osadzenie dysz1 i plytki zaslaniajacej moze byc wyko¬ nane w odwrotny do poprzedniego sposób, t. j. dysze moga byc osadzone na pierscie¬ niu poziomym 7, a plytka zaslaniajaca — na pierscieniu pionowym. Odmiana ta jest przedstawiona na fig. 7, przyczem w celu utrzymywania kierunku pionowego stosuje sie w niej wahadlo niezalezne 42. Wahadlo — 3 —b jest ceadwae wahHwie w pierscieniu pionowym i moze obracac sie dokola osi 4% równolegj*j Wahadlo to' zachowuje wiec swój; kierunek póm©wy podczas odcbyten pierscieoia 7\ jedbak nie moze obracac sie na osi pioao- wef samodzielnie, tece tylko lacznie z pier¬ scieniem 6'. Wahadte- ix stanowi zaelwe 22 (fig. i), poniewaz zas jest ono zawieszo¬ ne swobodnie tak, aby zachowrywalo kieru¬ nek pionowy* to trzeba w tym przypadku pare- dysz 20" uniieicic na pierscieniu po¬ ziomym^ T. W tym; celi* w pierscieniu pio¬ nowym wykonany Jest kanalik /&', który prowadzi; do wydrazonego czopa % i do dyss 2#fc. Dysze te sa umieszczone tak, jak w poprzednim przykladzie, z obydwóch stron pionowej plasECfcyzny srodkowej czo¬ pów &\ 9', a szczelina 23* w plytce wahli- wej fest ujnieszczooa podobnie, jak w pierwszym przykladzie, aby jej brzeg prze¬ rywa! sfnsmieit powietrza jednej z dysz z chwila przechylenia sie plytki wahli- wej wzgledem pierscienia. Oczywiscie na os pionowa giroskopu wywierany bedzie wówczas moment, który bedzie dzialal tak samo, jak w przykladzie wedlug % 1.W swyelt zarysach ogólnych wynalazek nadaje sie równiez do innych typów giro- akopów swobodnych, które nalezy utrzy¬ mywac w plaszczyznie pionowej lub pozio¬ mej, nie zawieszajac calego urzadzenia, jak wahadla. Na fig. 8 przedstawiony jest pion giroskopowy, czyli tak zwany „hory¬ zont sztuczny" do wskazywania poziomu sztucznego. Taki giroskop jest zazwyczaj osadzony na, pionowym wale wirujacym 50 w ramie lozyskowej 5t, która jest osadzo¬ na, wahliwie na poziomej osi 52 w pierscie¬ niu 53, który zkoiei moze obracac sie na in¬ nej osi poziomej* prostopadlej do pierw¬ szej, w nieruchomej obsadzie) 54. Dwie: pa¬ ry^ dysz i2ft 121 i't2ff, 12? napedzaja wirnik* przyczem dysze kazdej pary sa roz¬ mieszczane nadsoha w jednakowej odleglo¬ sci z obydwóch stron osi 52 oraz osi pier¬ scienia 53. Dysze wypuszczaja strumienie powietrza na lopatki giroskopu. Uklad, co¬ fajacy w polozenie pionowe, stanowia plyt¬ ki pionowe 55r 55', osadzone na osiach 5&, 56? czopów giroskopu nazewnatrz linji pkr ilowej, laczacej srodki dysz. Brzeg 57 ze¬ spolu tych dysz przebiega stycznie do prze¬ kroju poprzecznego obwodu dysz, a plytki moga sie wahac pod dzialaniem ciezarków 58. Brzeg 57 moze byc umieszczony tuz przy kazdej dyszy, jak np. w miejscu 60, w celu ustawienia dysz tak, aby podczas przesuwania, sie kolo nich plytki, tuz na Knji srodkowej giroskopu, strumienie po- wietrza, wychodzace z tych dysz, dzialaly na lopatki wzdluz, tej linji. W razie prze¬ chylenia obsady giroskopu w kierunku wskazówek zegara (fig. 8) strumien powie¬ trza górnej dyszy 720 natrafi na plytke, wywierajac na nia moment skrecajacy na¬ okolo osi, prostopadlej do osi plytki, t. j, naokolo osi pierscienia oprawy (nieprzed- stawionegof na rysunku), przyczem moment ten zostaje przeniesiony zapomoca czopa 56. Jezeli natomiast giroskop zostanie od¬ chylony w kierunku przeciwnym, to stru¬ mien powietrza górnej dyszy wywola mo¬ ment skrecajacy w kierunku przeciwnym, dzialajacy na rame giroskopu na tej samej osL W ten sposób na giroskop dziala, sila na osiach prostopadlych wzgledem nachy¬ lenia; sila ta wywola precesje giroskopu odrazu w kierunku pionowym. Dzialanie plytki 55* na osi 52 giroskopu jest podobne, tak iz w razie odchylenia giroskopu, zjawia sie zawsze moment poprawiajacy wzgle¬ dem jednej lub drugiej osi poziomej.Zamiast „pary dysz" mozna oczywiscie stosowac wszelki zespól dwóch lub kilku dysz, umieszczonych tuz obok siebie.Wyrównawcze urzadzenie giroskopowe moze byc zastosowane w giroskopie waha¬ dlowym, posiadajacym wlasny okres drgan, przyczem w giroskopie tego rodzaju.ucza? dzemie to bedzie dzialalo jako tlwimik, — 4 —zmniejszajacy bezposrednio rozpietosc wa¬ han. PL