Wynalazek ma na celu wykonanie uzwojenia wirnika lub statora maszyn elektrycznych z otwartemi zlobkami, u- mozliwiajace. pewne zabezpieczenie zwoj¬ nic przeciwko dzialaniu sily odsrodkowej przy równoczesnem uniknieciu magne¬ tycznych i elektrycznych braków otwar¬ tych zlobków. Zwykle do przytrzymania zwojnic w statorach lub wirnikach z otwar¬ temi zlobkami stosuje sie kliny o ksztalcie ogona jaskólczego z izolacyjnego materja- lu, np. drzewa lub fibry, przytrzymywane w wycieciach, umieszczonych z obu stron górnej krawedzi zlobków. Lecz wskutek tego zwojnica staje sie znacznie oddalo¬ na od szczeliny powietrznej, poniewaz klin musi byc dosc gruby dla pokonania dzia¬ lania odsrodkowej sily w wirniku, wzgled¬ nie przyciagania magnetycznego w stato- rze. Nastepnie kliny z materjalu izolacyj¬ nego latwo ulegaja zmianom ksztaltów, wskutek nastepujacego naprzemian ogrze¬ wania i ochladzania, i W taki sposób otrzy¬ muja one luz. Przy klinach pozostaja rów¬ niez wady magnetyczne otwartych zlob¬ ków, polegajace na tern, ze nastepuja na¬ gle zmiany strumienia magnetycznego, na skutek kolejnego nastepowania po sobie z^ba i zlobka. Z tych wszystkich przyczyn sa zwykle stosowane zlobki zamkniete od polowy lub calkowicie, przyczem natural¬ nie odpada zaleta, wlasciwa otwartym zlobkom, polegajaca na tern, ze uzwojenie moze byc przygotowane na szablonachprzed umieszczeniem w maszynie, dzieki czemu moze byc zwiekszona prostota wy¬ konania i trwalosc urzadzenia.Proponowano równiez zabezpieczenie zwojnic przy statorach lub wirnikach z o- twartemi zlobkami przy pomocy plyt bla¬ szanych, wprowadzanych w stanie zgie¬ tym do zaglebien, znajdujacych sie wpo- blizu górnych krawedzi zlobków i potem naciskanych na zwojnice, tak ze blachy be¬ dac zacisniete w zaglebieniach, przytrzy¬ muja zwojnice, przeciwdzialajac sile od¬ srodkowej* i Jednakze ten rodzaj umoco- «"'\ waiiia posiada bardzo nieznaczna odpor¬ nosc mechaniczna. Oprócz tego plyty bla¬ szane maja te powazna wade,; ze w nich powstaja prady wirowe, które je silnie na¬ grzewaja i bardzo obnizaja sprawnosc ma¬ szyny. Stosowanie tego rodzaju plyt bla¬ szanych nie moze byc przeto uwazane za praktyczne.Podlug wynalazku, urzeczywistnienie bez zarzutu rozwazanego zagadnienia zo¬ staje osiagniete w taki sposób, ze do przy¬ trzymywania uzwojenia w otwartych zlob¬ kach sa przewidziane druty metalowe, przystosowane do ksztaltui zlobka, wciska¬ ne czescia zwrócona ku szczelinie po¬ wietrznej w zaglebienia, polozone z obu stron krawedzi zlobków i doprowadzane do stanu przylegania do zwojnicy.Rysunek wykazuje na fig. 1 do 8 roz¬ maite mozliwosci urzeczywistnienia wyna¬ lazku. Przy wszystkich przedstawionych odmianach nowego uzwojenia, zlobek 1 stójnika lub wirnika jest uksztaltowany, jako otwarty zlobek, przeznaczony do wprowadzania klinu z drzewa lub z fibry, przyczem jednakze zaglebienia 2, 2' sa mniejsze, dzieki czemu nie daje sie zauwa¬ zyc znacznego zdlawienia w zebie stru¬ mienia magnetycznego. Zwojnica 3 do u- mieszczenia w zlobku /, jest sporzadzona przy pomocy szablonów przed wprowa¬ dzeniem do maszyny i otoczona odpowied¬ niej grubosci pochwa 4 z izolacyjnego ma- terjalu. Zlobek 1 posiada wymiary takie, ze pomiedzy zwojnica 3, 4 i scianka zlob¬ ków moga byc urzadzone czesci 5, sluzace do zabezpieczenia zwojnic.Wedlug fig. 1 do 4 organy te zabezpie¬ czajace 5 skladaja sie z drutów o okra¬ glym lub czworokatnym przekroju po¬ przecznym posiadajacych pierwotnie for¬ me ,,U", celowo polakierowanych lub ema- ljowanych. Te druty 5 zostaja ulozone o- bok siebie w zlobku / przed umieszcze¬ niem zwojnicy 3, 4, która, jak widac z fig. 1 i 2, wprowadza sie pózniej. Swobodne ramiona drutów 5 ulegaja nastepnie wtlo¬ czeniu w zaglebienia 2, 2' zlobków, w spo¬ sób widoczny z fig. 3 przy pomocy odpo¬ wiedniego narzedzia 6, tak ze tworza sie zapelniajace te zaglebienia wypuklosci 8, 8\ Wreszcie oba konce drutów 5 zostaja zagiete na zwojnicy 3, 4, na skutek czego te druty otrzymuja ksztalt przedstawiony na fig. 4, przyczem, w razie potrzeby, po¬ miedzy zwojnice i drut moze byc wlaczo¬ ny uszczelniajacy klin 7 z materjalu izola¬ cyjnego. Dlugosc drutu 5 jest obrana ta¬ ka, ze pomiedzy obu zgietemi koncami po¬ zostaje maly odstep, co jest korzystne z elektrycznego punktu widzenia, poniewaz przez to zostaje wytworzony pólotwarty zlobek. W celu wyjecia z maszyny uszko¬ dzonej zwojnicy, wystarcza uniesc konce drutu 5 przy pomocy odpowiedniego na¬ rzedzia, poczem zwojnica 3, 4 daje sie wyciagnac z zlobka bez dalszych trudno¬ sci.Celem uproszczenia wykonania kazdy z drutów 5 moze byc zawczasu zaopatrzo¬ ny w dwie wypuklosci 8, 8', odpowiadaja¬ ce wglebieniom 2, 2* w zlobkach, dzieki czemu druty te przed wprowadzeniem do zlobka juz otrzymuja ksztalt pokazany na fig. 2. Tak uksztaltowane druty 5, dzieki ich wlasciwosci sprezynowania, moga byc latwo osadzone w zlobki i nalezy je tylko wygiac w koncach na wprowadzona zwoj¬ nice. — 2 —W celu osiagniecia mozliwie równo¬ miernej zmiany linji sil strumienia magne¬ tycznego w szczelinie powietrznej drutom 5 moze byc nadany ksztalt widoczny z fig. 5, przy którym zagiete na zwojnice j, 4 konce drutu otrzymuja przekrój po¬ przeczny, zmniejszajacy sie w kierunku ku srodkowi zlobka. Przy tej formie wy¬ konania wypuklosci 8, 8' moga byc takze zawczasu urzadzone na drutach 5. Druty w ksztalcie ,,U" moga byc tez zaopatrzo¬ ne w ramiona nierównej dlugosci, z któ¬ rych tylko dluzsze ulega nalozeniu swoim koncem na zwojnice. Oprócz tego mozna przypuscic, ze zlobek otrzymuje zaglebie¬ nie tylko z jedne} strony.Zamiast stosowania oddzielnych dru¬ tów w ksztalcie ,,U", wynalazek moze byc tez urzeczywistniony w taki sposób, ze dla calej zwojnicy zostaje stosowany, jako or¬ gan zabezpieczajacy, jeden tylko drut me¬ talowy, w sposób wskazany na fig. 6—8, W tym przypadku zwojnica, przed wpro¬ wadzeniem jej do maszyny, zostaje za¬ opatrzona w owiniecia z metalowego dru¬ tu, który w razie potrzeby moze byc izolo¬ wany i polakierowany, przyczem pomiedzy drut i zwojnice, ze strony zwróconej ku szczelinie powietrznej, wsuwa sie klin 9, skladajacy sie z dwóch czesci stozkowych.Zwojnica 3, 4, 5 urzadzona w taki sposób zostaje osadzona w zlobku, poczem klin 9 zostaje usuniety, a odstajaca od zwojnicy czesc owiniecia 5 z drutu, przy pomocy stosownego narzedzia zostaje nacisnieta na zwojnice i wtloczona do zaglebien 2, 2\ W taki sposób powstaje urzadzenie podlug fig. 7. Klin 9 moze tez w danym razie byc wyciagniety z owiniecia z drutu przed u- mieszczeniem zwojnicy w maszynie.Dla bezpieczenstwa, aby przy wprowa¬ dzeniu zwojnicy do zlobka nie zostala uszkodzona pochwa izolacyjna owiniecia z drutu, wykonanego podlug fig. 5 do 8, po¬ miedzy nia i scianka zlobka moze byc u- mieszczona cienka wkladka z papieru. Dla maszyn o^ bardzo wysokiem -napieciu jest korzystne otaczac dodatkowa izolacja zwojnice owinieta drutem i nasycona w zwykly sposób tak, aby ona dokladnie przybierala ksztalt zlobków. Oprócz tego owiniecie z drutu moze byc uziemione. W ten sposób zostaje zupelnie usunieta obec-' nosc powietrza pomiedzy drutami zwojnic i otaczajaca masa, wzglednie wytwarzanie szkodliwego dla izolacji ozonu.Jak widac z przedstawionych przykla¬ dów wykonania wynalazku, nowe uzwoje¬ nie statora i wirnika stanowi znaczny po¬ step w stosunku do znanych, sluzacych te¬ mu samemu celowi urzadzen. Wykazuje ono nietylko wszelkie zalety otwartych zlobków, lecz pozbawia sie takze ich wad.Uzwojenie takie czyni ,zbednem stosowa¬ nie nakladanych z zewnatrz na maszyne bandazy, jak równiez klinów z materjalu izolacyjnego, osadzonych w formief jaskól¬ czego ogona i pomimo tego zezwala na znaczne zblizenie zwojnicy do szczeliny powietrznej. Zaglebienia w zlobkach mo¬ ga byc utrzymane mniejsze, dzieki czemu bywa znacznie mniejsze sciaganie magne¬ tycznych linji sil, niz przy urzadzeniu uzwojenia z zamknieciem zlobka przez klin izolacyjny. Równiez moga byc-z la¬ twoscia unikniete w sposób taki nagle zmiany linji sil strumienia magnetycznego, powstajace wskutek nastepowania po so¬ bie zlobków i zebów, wzglednie biegunów, jezeli przekrojowi poprzecznemu drutu, dzialajacego jako organ zabezpieczajacy, zostaja nadane odpowiednie wymiary.Nacisnieta na zwojnice czesc drutu, wzglednie owiniecia z drutu, tworzy po¬ most przerzucony przez krawedzie zlob¬ ków, w rodzaju pólotwartych lub zupelnie zamknietych zlobków i urzeczywistnia w ten sposób zalety zlobków o takim ksztalcie. Przytem zwiekszenie poprzecz¬ nego przekroju drutu zelaznego i zmniej¬ szenie szerokosci zebów nie wywiera zmniejszajacego wplywu na przekrój po- — 3 —grzeczny zeba^ poniewaz odpadajaca ozesc poprzecznego* przekroju zeba zostaje zastapiona przez poprzeczny .przekrój dru¬ tu ze&znego* Nastepnie owiniecie, wedlug wynalazku, nie przyczynia takze zadnych sirat dodatkowych. Kierunek zwojowi owi¬ niecia z drutu, wzglednie.-dciftów, jest pro¬ stopadly do kierunku pradu w zwojni¬ cach tak(t ze prady szkodliwe powstac nie moga. Równiez nie moze sie rozwinac w drucie powodujacy prady wirowe stru¬ mien magnetyczny przy drutach wykona¬ nych z materjala magnetycznego, o ile zo¬ stala zwrócona uwaga na umiarkowana Wzajemna izolacje oddzielnych zwojów drutn przy pomocy pokrycia lakiem, ema- lja lub jedwabiem.Robota nawijania uklada sie wedlug wynalazku bardzo prosto przez przygoto¬ wanie na szablonach oddzielnych zwojnic z owinieciem z drutu, dzialajacem j ako czesci zabezpieczajace lub bez niego i przfer nasycenie tych zwojnic w znany spo¬ sób w celu zupelnego usuniecia zawarte¬ go w nich powietrza- Równiez zostaje o- siagmete bardzo dobre mechaniczne za¬ bezpieczenie zwojnic przeciwko dzialaniu sily odsrodkowej, poniewaz druty, wzgled¬ nie owiniecia z drutu, przez nadanie im odpowiedniego ksztaltu, zostaja przytrzy¬ mywane w, zaglebieniach w zlobkach.Fig, 9 przedstawia forme wykonania wywiaaku, przy której jest przewidziane zaglebienie tylko po jednej stronie zlob¬ ka* Zlobek / wykazuje tutaj jednostronne zaglebienie 2 w dolnej czesci. Stosownie detego drut 5 o ksztalcie ,,U" jest zaopa¬ trzony^ w wystep 8 i skosna czesc srodko¬ wa^ jak jest widoczne z fig. 9. Drut ten u- lega w zlobku / nacisnieciu do dna zlobka przy pomocy odpowiedniego narzedzia lub samej zwojnicy i wtloczeniu wystepem 8 w zglebienie 2. Wreszcie wystajace kon¬ ce- ramion drutu 5 zostaja nalozone na zwojnice. Zlobeki moze posiadac u dna, zamiast jednego, takze dwa zaglebienia 2, 2', przyczem drutowi ksztaltu „U^thusi byc nadany ksztalt widoczny z figi 1Q, przy którym on jest zaopatrzony w srodkowej czesci w dwa wystepy 8, 8', jak równiez w zgiecie 10. Przez przyciskanie wdól tej czesci srodkowej drut 5 (por. fig, 11) ule¬ ga wtloczeniu w zaglebienia 8, 8', poczem, po wprowadzeniu zwojnicy konce ramion zostaja nakladane na zwojnice. PL