Jak wiadomo, drganiom dzwiekowym, zapisywanym sposobem amplitudowym na drodze fotograficznej, towarzyszy przy ich odtwarzaniu tak zwany szmer podloza, powodowany mikrofonem, a zwlaszcza ry¬ sami i innemi niedokladnosciami przezro¬ czystej czesci swiatloczulej warstwy filmu.W celu zmniejszenia szmeru podloza pro¬ ponowano juz takie przesuwanie linji ze¬ rowej amplitud zapisu dzwiekowego pod¬ czas zapisywania, aby wierzcholki zapisu dzwiekowego, zwrócone ku nienaswietlonej czesci filmu fotograficznego, znajdowaly sie na jednej prostej, lezacej wpoblizu krawedzi przezroczystej czesci filmu.Przy odtwarzaniu drgan dzwiekowych, w ten sposób zapisanych, powstaje niebez¬ pieczenstwo, ze wierzcholki amplitud beda pokrywane jedna z krawedzi okienka dzwiekowego, wskutek czego zostana od¬ ciete przy odtwarzaniu, co powodowaloby znaczne skazenia odtwarzanych dzwieków, zwlaszcza tonów cichych.W celu unikniecia tej niedogodnosci proponowano stosowanie zapisu dzwieko¬ wego, umieszczanego w znany sposób mie¬ dzy dwiema obok siebie przebiegajacemi krzywemi sinusoidalnemi, w którym od¬ wrócone od siebie wierzcholki amplitud obu linij zapisu dzwiekowego leza na dwóchprostych, równoleglych do osi zapisu dzwiekowego. Taki zapis amplitudowy jest niczem innem, jak podwojeniem zwyklego zapisu amplitudowego powyzej wspomnia¬ nego rodzaju z przesunieta linja zerowa, i posiada te zalete, ze odciecie wierzchol¬ ków amplitud po jednej stronie zapisu dzwiekowego wplywa znacznie mniej u- jemnie, niz odciecie wierzcholków ampli¬ tud w pierwszym z wyzej wymienionych zapisów dzwiekowych, poniewaz wierzchol¬ ki amplitud, odpowiadajace odcietym wierzcholkom amplitud, znajduja sie co raz na innej stronie zapisu dzwiekowego i wskutek tego moga byc odtwarzane. Wsku¬ tek przesuwania okienka dzwiekowego wzgledem filmu nie moze nigdy nastapic odciecie wierzcholków amplitud obu stron zapisu jednoczesnie.Skazenie przy zastosowaniu ostatnio wspomnianej postaci zapisu dzwiekowego zostaje znacznie zmniejszone, pomimo to odciecie wierzcholków amplitud, np, wtedy, gdy odtwarzane tony sa ciche, jest znacz¬ ne i moze wywolac skazenia, które calko¬ wicie znieksztalca odtwarzane tony. Wada tego rodzaju zapisu dzwiekowego jest to, ze wszystkie wierzcholki amplitud linji skrajnej, zwrócone nazewnatrz, leza na jednej prostej, odciecie bowiem wierzchol¬ ków amplitud odbywa sie wtedy na jedna¬ kowym odcinku niezaleznie od tego, czy amplituda jest duza, czy mala, to jest nie¬ zaleznie od natezenia dzwieku. Wskutek tego skazenie podczas odtwarzania jest tern wieksze, im tony sa cichsze.Azeby usunac te niedogodnosc, drgania dzwiekowe sa zapisywane wedlug wyna¬ lazku w postaci podwójnego zapisu ampli¬ tudowego w taki sposób, ze linje zerowe obu linij skrajnych zostaja tern bardziej przesuniete ku srodkowi calego zapisu dzwiekowego, im cichszy jest ton, najko¬ rzystniej zas w taki sposób, by zwrócone do siebie wierzcholki amplitud obu linij skraj¬ nych lezaly na dwóch linjach prostych równoleglych do zapisu dzwiekowego. W zapisie dzwiekowym naswietlana jest czesc filmu, lezaca miedzy dwiema linjami skraj- nemi, wskutek czego odpowiednia czesc pierwowzoru filmu, kopjowanego z filmu z zapisem dzwiekowym, jest przezroczy¬ sta, natomiast pozostala czesc pierwowzo¬ ru filmu jest czarna. Okienko dzwiekowe nie moze zatem podczas odtwarzania odci¬ nac wierzcholków amplitud zapisów, odpo¬ wiadajacych tonom cichym.Do zapisywania stosuje sie wiazke pro¬ mieni swietlnych, przechodzaca w znany sposób przez otwór trójkatny, a nastepnie przez otwór prostokatny i skupiona na fil¬ mie w postaci waskiego paska swietlnego, lezacego poprzecznie do kierunku ruchu filmu. Dlugosc paska swietlnego jest zmie¬ niana, po pierwsze, zgodnie z drganiami dzwiekowemi, a mianowicie w ten sposób, ze wiazka swietlna jest wprawiana w drga¬ nia w kierunku podluznym filmu zgodnie z drganiami dzwiekowemi, a po drugie w za¬ leznosci od zmian natezenia dzwieku, a mianowicie wskutek tego, ze badz wiazka swietlna, badz tez otwór trójkatny porusza sie tam i zpowrotem w kierunku podluznym filmu zgodnie z wahaniami natezenia dzwieku.Duze i najwieksze amplitudy zapisu dzwiekowego moga byc przy dokonywaniu zapisów podzielone na dwie lub wieksza liczbe czesci, z których kazda posiada swa wlasna linje srodkowa, równolegla do kra¬ wedzi filmu. Przez ten podzial wiekszych amplitud osiaga sie te zalete, ze nawet w przypadku, gdy czesc tych amplitud przy odtwarzaniu zostanie odcieta wskutek nie- dokladnego ustawienia naswietlajacego o- tworu urzadzenia odtwarzajacego, w pozo¬ stalej czesci zapisu dzwiekowego bedzie istniala zawsze czesc, odpowiadajaca od¬ cietej czesci amplitud, co jest blizej wyja¬ snione ponizej.Przy ostatnio wymienionym sposobie zapisywania dzwieków rózne amplitudyrozposcieraja sie po obu stronach srodko¬ wej linji zapisu dzwiekowego az do pewnej zgóry ustalonej najwiekszej odleglosci od tej linji srodkowej. Jezeli niektóre z am¬ plitud zapisu dzwiekowego sa wieksze od tej najwiekszej odleglosci, to amplitudy te przy zapisywaniu sa dzielone na kilka cze¬ sci, z których niektóre tworza przedluzenie wlasciwego zapisu dzwiekowego, natomiast pozostale czesci amplitud tworza uzupel¬ niajacy zapis po obu stronach wlasciwego zapisu dzwiekowego, posiadajacy osobna Iinje srodkowa, równolegla do linji srod¬ kowej glównego zapisu dzwiekowego. Aze¬ by to osiagnac, otwór trójkatny jednej z zaslon, umieszczonych na drodze promie¬ ni swietlnych, zostaje podzielony na dwa lub wieksza liczbe otworków trójkatnych lub tez zastapiony takiemi otworkami, u- mieszczonemi obok siebie, przyczem ogól¬ na ich powierzchnia jest równa powierzch¬ ni otworu trójkatnego, gdyby byl stosowa¬ ny tylko jeden taki otwór.Kilka przykladów wykonania przedmio¬ tu wynalazku uwidoczniono na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycz¬ nie urzadzenie do zapisywania dzwieków; fig. 2 przedstawia w skali zwiekszonej po¬ lozenie szczeliny, przez która naswietla¬ ny jest film, wzgledem trójkatnego obra¬ zu otworu zaslony, zastosowanej w urza¬ dzeniu wedlug fig. 1; fig. 3 — odcinek zapi¬ su dzwiekowego, wytworzonego zapomoca urzadzenia, przedstawionego na fig. 1; fig. 4 — czesc zapisu dzwiekowego o odmien¬ nym ksztalcie; fig. 5 i 6 — przedstawiaja obrazy dwóch odmiennych postaci wyko¬ nania trójkatnego lub czesciowo trójkat¬ nego otworu w zaslonach, zastosowanych w urzadzeniu wedlug fig. 1; fig. 7 — czesc zapisu dzwiekowego, otrzymanego przy zastosowaniu zaslony, zawierajacej otwór o ksztalcie, uwidocznionym na fig. 6; fig. 8 przedstawia odmienna postac wykonania trójkatnego otworu zaslony i wreszcie fig. 9 — czesc zapisu dzwiekowego, wykonane¬ go przy zastosowaniu zaslony wedlug fig. 8.W ukladzie, przedstawionym na fig. 1, litera S oznaczono zródlo swiatla dowol¬ nego rodzaju i ksztaltu. Przy pomocy ukla¬ du optycznego L± wytwarzany jest na zwierciadle m obraz tego zródla swiatla.Pod dzialaniem pradu mikrofonowego, od¬ powiadajacego dzwiekom zapisywanym, zwierciadlo m zostaje wprawione w znany sposób w drgania naokolo osi poziomej o.Litera B oznaczono zaslone z odpowiednim równobocznym otworem trójkatnym 6, u- mieszczonym na drodze promieni swietl¬ nych, które zapomoca ukladu optycznego Lx sa zesrodkowywane na zwierciadle m.Przed zwierciadlem m umieszczony jest uklad optyczny /. Uklad ten wywoluje o- braz fe' trójkatnego otworu b na ekranie lub zaslonie D, umieszczonej miedzy ukla¬ dem optycznym / i filmem F, poruszaja¬ cym sie w kierunku, wskazanym strzalka.W zaslonie D wykonana jest szczelina pro¬ stokatna d, ustawiona poprzecznie wzgle¬ dem filmu F. Wiazka promieni swietlnych, przechodzacych przez szczeline c/, posiada w przekroju ksztalt trapezu, przyczem zapomoca ukladu optycznego L2, L3 zosta¬ je ona skupiona na filmie F w taki sposób, ze tworzy na nim bardzo waski poprzecz¬ ny pasek swietlny.Jezeli przyjac, ze zwierciadlo m drga zgodnie z zapisywanemi drganiami dzwie- kowemi, to obraz b* porusza sie w pla¬ szczyznie zaslony D, równoleglej do kie¬ runku ruchu filmu. Ten ruch do góry i wdól obrazu b* powoduje zmiane dlugosci na¬ swietlanej czesci szczeliny d, to jest dlugo¬ sci tej czesci szczeliny, która jest pokry¬ wana obrazem &', zgodnie z amplitudami zapisywanych dzwieków. Zapis dzwiekowy powstajacy na filmie F, otrzymuje zatem postac, przedstawiona na fig. 3.Jezeli zwierciadlo m zostaje wprawio¬ ne w drgania nietylko zapomoca pradu mi¬ krofonowego, odpowiadajacego falom dzwiekowym, lecz takze zapomoca wypro- — 3 —stowanej czesci tego pradu, wtedy odle¬ glosc miedzy szczelina d i wierzcholkiem p obrazu b' zmienia sie w zaleznosci od najwiekszej amplitudy zapisywanych drgan dzwiekowych. Zapis dzwiekowy otrzymuje w tym przypadku postac, przedstawiona na fig. 4.Rodzaj i sposób, w jaki wytwarzany jest wspomniany prad wyprostowany, sa ogólnie znane i wobec tego nie zostaly tu blizej opisane. Jezeli prad wyprostowany jest obliczony tak, ze szczelina d znajduje sie nazewnatrz wierzcholka p w obrazie b' wtedy, gdy zadnego dzwieku niema, to film nie bedzie naswietlany w okresach ci¬ szy, a wskutek tego film pozytywowy, o- trzymywany przez stykowe kopjowanie z filmu, na którym zapisany jest dzwiek, be¬ dzie posiadal zapis dzwiekowy calkowicie nieprzezroczysty w okresach, odpowiada jacych okresom ciszy. Jezeli rozlega sie pewien dzwiek, podlegajacy zapisaniu, to prad wyprostowany zmienia sie, wskutek czego polozenie szczeliny d wzgledem o- brazu b' zostaje zmienione tak, ze wierzcho¬ lek p, znajdujacy sie ponad szczelina, zo¬ stanie doprowadzony do tej szczeliny na odleglosc, wystarczajaca do zapewnienia naswietlania filmu poprzez te szczeline w ciagu calego okresu czasu, w którym roz¬ lega sie odnosny dzwiek, to jest ruch wierzcholka p z ponad szczeliny w kierun¬ ku szczeliny winien przynajmniej byc rów¬ ny najwiekszej amplitudzie tej czesci za¬ pisu dzwiekowego, która odpowiada od¬ nosnemu dzwiekowi.Azeby podczas odtwarzania dzwieków zapobiec odcinaniu dzwieków o malych amplitudach lub tez uniknac powstawania zmian intensywnosci podczas naswietlania, w praktyce jest rzecza pozadana, aby obraz V poruszal sie wzgledem szczeliny d nieco dalej, anizeli to opisano powyzej, lub tez nalezy szczeline d podczas okresów ciszy przesunac nieco do wewnatrz krawedzi, ograniczajacych szczeline. W ostatnim przypadku film jest naswietlany na pewnej bardzo nieznacznej szerokosci takze i pod¬ czas ciszy; w tych warunkach zapis dzwie¬ kowy w okresach ciszy jest przezroczysty nie na calej swej szerokosci, gdyz w jego srodku powstaje cienki naswietlony pasek o stalej szerokosci.Fig. 5 przedstawia odmienny ksztalt otworu, wykonanego w zaslonie E. Rysu¬ nek ten wyjasnia, ze wskutek wzglednego ruchu szczeliny d i obrazu b* wierzcholek porusza sie ponad szczelina b, gdy nateze¬ nie dzwieku jest niewielkie. Wówczas ilosc swiatla, przechodzacego przez szczeline d, nie zmienia sie scisle proporcjonalnie wraz z ruchem obrazu b' w stosunku do szczeli¬ ny d, lecz ulega zmianom zaklócajacym.Azeby tego uniknac, górna czesc trójkat¬ nego otworu, zastosowanego w zaslonie D wedlug przykladu wykonania, przedsta¬ wionego na fig. 5, wykonywa sie w ksztal¬ cie prostokata, którego wysokosc h najko¬ rzystniej jest równa szerokosci szczeliny d. Jezeli obraz najwyzszej krawedzi pro¬ stokatnej czesci otworu (o wysokosci h) zaslony B porusza sie w granicach krawe¬ dzi szczeliny d i drga ponad szczelina, to zmiany szerokosci naswietlonej czesci fil¬ mu zostaja przeistoczone na zmiany inten¬ sywnosci naswietlania filmu bez zmiany wspomnianej szerokosci. Poniewaz wspo¬ mniana prostokatna czesc otworu b zaslo¬ ny znajduje sie ponad szczelina i wchodzi do tej szczeliny tylko, gdy nadchodza dzwieki slabe, przeto zapisywanie odbywa sie sposobem natezeniowym dotad, dopóki rozlegaja sie jedynie dzwieki slabe, które nie moga wspomnianej prostokatnej czesci otworu b wyprowadzic poza ograniczajaca krawedz szczeliny d, natomiast podczas innych okresów, to jest gdy powstaja sil¬ ne dzwieki, zapisywanie ich uskutecznia sie sposobem amplitudowym.Dolna, prostokatna czesc obrazu b\ przedstawionego na fig. 5, której wysokosc jest oznaczona litera r, odpowiada prosto- * - 4 —katnej czesci szczeliny b i przylega do cze¬ sci otworu trójkatnego zaslony, którego krawedz ograniczajaca jest równolegla do szczeliny d. Prostokatna czesc szczeliny b winna posiadac dostateczna wysokosc r, aby nie dopuscic do przerwy w naswietla¬ niu filmu, gdy nadchodza dzwieki o nad¬ miernie duzych amplitudach.Zasada wynalazku nie zmieni sie, jeze¬ li zostanie stosowane inne urzadzenie do zapisywania dzwieków, jak równiez inne uklady optyczne. Zródlu swietlnemu s moz¬ na nadac np. ksztalt prostokatny, jeden zas z ukladów optycznych L2 i L3, wyko¬ nanych w postaci soczewek sferycznych, mozna zastapic soczewka cylindryczna. W tym przypadku nadzwyczaj waskie paski swietlne mozna wytwarzac na filmie nawet wtedy, gdy szczelina d posiada stosunko¬ wo duza szerokosc.Otwór trójkatny b moze byc wykonany w zaslonie D, w prostokatna zas szczeline d moze byc zaopatrzona zaslona B. Powy¬ zej opisane uklady sa jednak najkorzyst¬ niejsze, poniewaz uklad optyczny L2, L3 posiada daleko mniejsza rozwartosc, ani¬ zeli soczewka Llf wskutek czego przed u- kladem optycznym L2, L3 nalezy umie¬ szczac najmniejszy otwór zaslonowy.Zamiast stosowania jednego tylko zwier¬ ciadla m, drgajacego zarówno w zalezno¬ sci od ksztaltu fal dzwiekowych, jak i od natezenia tych fal, mozna uzyc takze dwóch oddzielnych zwierciadel, które u- mieszcza sie jedno za drugiem na drodze promieni swietlnych i z których jedno jest poruszane wylacznie pradem mikrofono¬ wym, odpowiadajacym ksztaltowi fal dzwiekowych, drugie zas pradem wypro¬ stowanym, zmieniajacym sie odpowiednio do zmian natezenia swiatla. Dobrze jest u- miescic oba zwierciadla tak, aby ich osie drgan lezaly równolegle do siebie, a pod katem prostym do kierunku ruchu filmu.Poniewaz drugie zwierciadlo wykonywa ruchy stosunkowo powolniejsze, przeto zwierciadlo to mozna wykonac na tyle du- zem, aby nie powstawala jakakolwiek stra¬ ta swiatla.Dzwiek moze byc zapisywany takze i w ten sposób, ze zwierciadlo m wprawia sie w drgania, zgodne z drganiami dzwie- kowemi, natomiast zaslone B, a tern samem i otwór trójkatny b, porusza sie jednocze¬ snie do góry i wdól równolegle do kierun¬ ku ruchu filmu, wskutek czego otwór ten wykonywa ruch wgóre i wdól, przyczem ruch ten zmienia sie zgodnie ze zmianami natezenia dzwieku. Przy tym sposobie za¬ pisywania dzwieków zwierciadlo m jest poruszane zapomoca pradu mikrofonowe¬ go, natomiast wyprostowana czesc tego pradu sluzy do oddzialywania na uklad elektromagnetyczny, przy pomocy które¬ go wprawiana jest w ruch zaslona B.Powyzej przyjeto, ze otwór b posiada ksztalt trójkata równobocznego. Otwór trójkatny moze byc jednak dowolny i róz¬ nic sie swym ksztaltem od trójkata równo¬ bocznego, gdyz przez to zasada wynalaz¬ ku nie ulegnie zmianie. Otwór ten moze po¬ siadac ksztalt, przedstawiony na fig. 5.Otwór b posiada tu w zasadzie równiez ksztalt trójkatny, którego wierzcholek p wedlug fig. 2 jest wykonany w postaci ma¬ lego prostokata o wysokosci h.Przy zapisywaniu dzwieków w sposób, przy którym amplitudy zapisu dzwiekowe¬ go nie sa proporcjonalne do amplitud dzwieku, proponowano juz stosowanie jed¬ nej zaslony z otworem, którego krawedzie boczne nie sa prostolinijne. Jest rzecza zro¬ zumiala, ze wynalazek moze byc takze wykonywany i przy zastosowaniu jednej takiej zaslony.Przy odtwarzaniu dzwieków, zapisa¬ nych w powyzej opisany sposób, otwór, przez który film jest naswietlany w urza¬ dzeniu odtwarzajacem, musi byc bardzo dokladnie nastawiony w stosunku do zapi¬ su dzwiekowego, inaczej bowiem wierzchol¬ ki duzych amplitud zapisu dzwiekowe- — 5 —go bylyby odciete. W celu uniknie¬ cia dajacego sie przytern zauwazyc ska¬ zenia odtwarzanych dzwieków, mozna trójkatny otwór b zaslony B zastapic dwo¬ ma lub kilkoma trójkatnemi lub czesciowo trójkatnemi otworami lub tez podzielic go na dwa lub kilka takich otworów, umie¬ szczajac je jeden obok drugiego, jak to przedstawiono na fig. 6 i 8. Odnosne otwo¬ ry sa na tych figurach przedstawione, jak to ponizej wyjasniono, jako ich obrazy, le¬ zace w plaszczyznie zaslony D. Otwór trój¬ katny b, uwidoczniony na fig. 1, jest na fig. 6 przedstawiony w postaci trójkata AFE, który jednak w tym przypadku nie jest równoboczny, lecz równoramienny.Ten otwór trójkatny jest w przykladzie wykonania wedlug fig. 6 podzielony na dwa mniejsze otwory trójkatne AMC i CNE, których ogólna powierzchnia jest równa powierzchni trójkata AFE. Otwory trójkatne sa w tej postaci wykonania uzu¬ pelnione prostokatnym otworem o wysoko¬ sci r, jak to opisano blizej przy omawianiu fig. 5. Zapis dzwiekowy, wytworzony przy pomocy ukladu, przedstawionego na fig. 1, przy jednoczesnem zastosowaniu zaslony wedlug fig. ó, otrzymuje postac, uwidocz¬ niona na fig. 7, to jest zapis dzwiekowy be¬ dzie sie skladal z dwóch jednakowych za¬ pisów symetrycznych, lezacych na filmie o- bok siebie, przyczem oba te zapisy posia¬ daja osie, równolegle do siebie i równole¬ gle do kierunku ruchu filmu.Kazde drganie dzwiekowe przy zapisie wedlug fig. 7 jest zapisywane w czterech róznych miejscach, mianowicie na kazdej stronie obu wspomnianych osi równole¬ glych. Przez zastosowanie zapisu tego ro¬ dzaju osiaga sie to, ze jezeli nawet niektó¬ re wierzcholki wiekszych amplitud zostana podczas odtwarzania odciete wskutek nie¬ dokladnego nastawienia naswietlaj acego otworu urzadzenia odtwarzajacego w sto¬ sunku do zapisu dzwiekowego, to w pozo¬ stalej czesci zapisu beda zawsze istnialy czesci, odpowiadajace odcietym wierzchol¬ kom, mianowicie w tych czesciach obu za¬ pisów, które leza miedzy obiema osiami.Fig. 8 przedstawia odmienny przyklad wykonania otworu zaslonowego 6. Otwór ten jest podzielony na trzy mniejsze otwo¬ ry lub tez zastapiony trzema otworami, przyczem umieszczone sa one obok siebie.Otwór ten sklada sie z dwóch mniejszych otworów trójkatnych AMC i ENG oraz z jednego otworu wiekszego CHFIE, lezace¬ go miedzy tamtemi dwoma. Otwór CHFIE sklada sie z czesci trójkatnej HFI oraz z czesci prostokatnej HIEC. Otwór srodko¬ wy posiada zatem ksztalt pieciokata. Ogól¬ na powierzchnia trzech tych otworów jest równa powierzchni trójkata AFG, odpo¬ wiadajacego otworowi zaslonowemu b we¬ dlug fig. 1.Zapis dzwiekowy, wytworzony przy za¬ stosowaniu zaslony wedlug fig. 8, jest przedstawiony na fig. 9. Zapis ten sklada sie z trzech obok siebie lezacych czesci, z których srodkowa odpowiada w zasadzie zapisowi, przedstawionemu na fig. 4, na¬ tomiast dwie pozostale stanowia zapisy boczne, które powstaja tylko wtedy, gdy amplitudy dzwieku przekraczaja pewna zgóry ustalona wielkosc X, równa polowie szerokosci prostokatnej czesci otworu CHFIE, czyli liczba obok siebie lezacych równoleglych pasków zapisu dzwiekowego jest przy wiekszych amplitudach wieksza, anizeli przy normalnych.Jezeli amplitudy przekraczaja te wiel¬ kosc, to wierzcholki M i N trójkatów AMC i ENC, które dotad lezaly nazewnatrz szczeliny d, wchodza do tej ostatniej, przez co powstaja dwa zapisy boczne. Te zapisy boczne sa symetryczne wzgledem dwóch osi, równoleglych do kierunku ruchu filmu i do osi wlasciwego, to jest srodkowego za¬ pisu. Odciecie wierzcholków amplitud, za¬ chodzace wskutek niedokladnego nastawie¬ nia naswietlajacego otworu urzadzenia do odtwarzania, wywiera na odtwarzanie *znacznie mniejsze dzialanie, jezeli zastosu¬ je sie otwór zaslonowy, wykonany wedlug fig. 8, Przy zastosowaniu w zaslonie B o- tworów wedlug fig. 6 i 8 czesci trójkatne otworu moga miec ksztalt inny, niz równo¬ boczny lub równoramienny. Otwór b moz¬ na tez podzielic na pewna liczbe otworów trójkatnych albo nadac mu ksztalt pily o pewnej liczbie wykrojów trójkatnych. Za¬ zwyczaj jednak wystarcza podzielic trój¬ katna czesc otworu zaslonowego na dwie lub trzy czesci, jak to uwidoczniono na fig. 6 — 8. Zarówno w tych postaciach wyko¬ nania, jak i w postaciach wykonania we¬ dlug fig. 2 i 5, mozna, jezeli jest to pozada¬ ne, nadac krawedziom ograniczajacym ksztalt krzywy zamiast prostolinijnego, wskutek czego amplitudy zapisu nie beda dokladnie proporcjonalne do amplitud dzwieku. Zapomoca odpowiedniego doboru krzywizny krawedzi ograniczajacych osia¬ ga sie przy zapisywaniu polepszenie np. dzwieków slabych lub tez, co na jedno wy¬ chodzi, pewne tlumienie dzwieków silnych. PL