Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wytwarzania klisz drukarskich do zadruko- wywania papierów lub innych materjalów.Fig, 1 przedstawia w powiekszeniu prze¬ krój plyty, sluzacej do wykonywania spo¬ sobu wedlug wynalazku; fig, 2 — powiek¬ szenie przekroju formowanej kliszy przez wydzielanie sie gazu z plyty, uwidocznionej na fig. 1, a fig. 3 — w powiekszeniu prze¬ krój kliszy po mechanicznem rozciagnieciu metalu odlewniczego.Sklad liter zestawia sie w dowolny zna¬ ny sposób, a nastepnie przenosi sie na wspornik, najkorzystniej na plyte metalo¬ wa, na której obraz skladu liter zostaje od¬ bity wten sposób, ze plaszczyzna liter ^naj - duje sie w plaszczyznie plyty, 0© osiaga sie wtedy, gdy plyta jest pokryta powloka, na która przenoszony fest obraz. Pozostaja wskutek tego miedzy odbitemi literami przestrzenie wypukle, które nastepnie zwieksza sie do pozadanej glebokosci pod¬ czas sporzadzania odlewu, sluzacego jako klisza drukarska z reljefem wypuklym.Przestrzen na plycie miedzy odcisniete- mi literami jest wypelniona mater jalem, za¬ wierajacym czynnik, izolujacy cieplnie i wydzielajacy gaz pod dzialaniem ciepla.Wydzielanie sie gazu moze byc wynikiem zmian chemicznych, odbywajacych sie w substancji powloki, albo tez moze byc wy¬ nikiem rozkladu chemicznego, wywolanego przez dzialanie ciepla po doprowadzeniu odpowiedniego odczynnika stalego lub plynnego tta pwwtoke. Matej"jalem, izoluja¬ cym cieplnie, moze byc sproszkowane szklo(np. z osadnika systemu Cottrell'a), piasek, tlenki metali (np. tlenek zelaza), sole me¬ tali (np. arsenian miedzi, szczawian kad¬ mu), z których wszystkie posiadaja wysoka temperature topliwosci, przynajmniej znacznie wyzsza od temperatury topliwosci stopu, z jakiego jest wykonana klisza dru¬ karska.Wzór moze byc odtworzony fotograficz¬ nie na dwuchromianowej powloce miedzia¬ nej plyty 1. Plyte pokrywa sie nastepnie warstwa 2 pokostu lub inna substancja lep¬ ka i jeszcze w stanie lepkim opyla sie ja jednym z wyzej wspomnianych materjalów, izolujacych cieplnie, przyczem rozpylony materjal przenika w glab lepkiej powloki, nadmiar zas jego zostaje usuniety; wresz¬ cie tak przygotowana plyte fotograficzna wywoluje sie. Materjal, uzyty do opylania, nie zatrzymuje sie na zewnetrznej po¬ wierzchni warstwy lepkiego pokostu, lecz wnika równo w lepka warstwe na plycie, stwarzajac przez to droge dla przeplywu plynnego wywolywacza/ Wskutek wywola¬ nia czesci materjalu, tworzace litery obra¬ zu, zostaja zmyte, dzieki czemu w tych miejscach zostaje odslonieta sama plyta.Korzystne okazalo sie pokrycie powierzch¬ ni plyty wywolanej cienka warstwa 4 wia¬ zacego lub elastycznego materjalu, np. skladajacego sie z 60—180 g gumy para, rozpuszczonej w 4,5 litra rozpuszczalnika, np. w nafcie lub benzolu, przyczem ta war¬ stwa nietylko sluzy do zwiekszenia przyle¬ gania metalu kliszy drukarskiej do metalu plyty wspornikowej, lecz równiez do pod¬ trzymywania nastepnie tworzacego sie re¬ ljefu.Podczas tworzenia sie reljefu wywiazu¬ je sie gaz 6 z warstwy 3 miedzy roztopio¬ nym metalem odlewu a plyta wspornikowa.Nalezy zatem wybierac takie materjaly opylajace, które w temperaturze odlewania Wydzielaja gaz. Temperatury te sa róz¬ ne zaleznie od poszczególnych rodza¬ jów metali; tak np. przy stopie, któ¬ rego punkt topliwosci wynosi w przy¬ blizeniu 70°C, mozna uzyc wyzej wspo¬ mniany osad CottreH'a. Przy stosowa¬ niu innych materjalów temperatura pod¬ czas odlewania moze sie wahac w granicach 100° do 400°C. Pokrycie wywolanej plyty warstwa ochronna 4 jest bardzo korzystne, poniewaz ta warstwa ogranicza wywiazy¬ wanie sie gazu, a reljef wytwarza sie w tych tylko miejscach, w których gaz sie wy¬ wiazuje. Gdyby to wydzielanie gazu nie bylo ograniczone miejscowo, to wytworzyl¬ by sie jednostajny reljef w odlewie miedzy wszystkiemi literami, bez wzgledu na odle¬ glosc miedzy niemi, a wskutek tego odlana powierzchnia drukarska moglaby byc latwo zanieczyszczona farba drukarska.Odlewanie moze byc wykonane w do¬ wolny sposób; wspomniana plyta stanowi jedna scianke skrzynki odlewniczej. Nale¬ zy zapewnic oziebianie plyty, aby przy wle¬ waniu do formy roztopionego metalu dru¬ karskiego (np. stopu z 50% bizmutu, 25% olowiu, 121/2% cyny i 12y2% kadmu) metal ten zostal oziebiony natychmiast po ze¬ tknieciu sie z plyta. Plyte odlewnicza pod¬ daje sie wiec dzialaniu srodka oziebiajace¬ go, mogacego udzielic wspomnianej plycie poczatkowa temperature 5°C, podczas gdy temperatura wlewanego metalu wynosi przeszlo 190°C. Wyzej wspomniany izolu¬ jacy cieplnie materjal sluzy do opózniania oziebiania roztopionego metalu w prze¬ strzeniach miedzy literami. Przechodzenie ciepla z metalu odlewniczego na plyte zo¬ staje wskutek tego opóznione, a w tym cza¬ sie wspomniany metal odlewniczy dziala na materjal reljefu na plycie i powoduje wy¬ dzielanie sie z niej gazu, którego cisnienie odpycha stopiony metal od plaszczyzny plyty i uwypukla w ten sposób reljef. Oka¬ zalo sie przytem, ze przez wydzielanie sie gazu reljef w odlewie staje sie glebszy lub wiekszy w tych czesciach, które odpowia¬ daja wiekszym odstepom miedzy literami wzoru. Po dostatecznem oziebieniu odlew — 2 —5, wyjety z formy, jest gotowy do bezpo¬ sredniego drukowania albo tez moze byc uzyty do przyrzadzania innych plyt.Stwierdzono równiez, ze w razie istnie¬ nia wiekszej róznicy temperatur otrzymuje sie reljef wyzszy. Innemi slowy, wywiazuje sie wiecej gazu, jezeli plyte podgrzewa sie od zewnatrz wtedy, gdy metal odlewniczy wlewa sie do formy, nastepnie jednak na¬ lezy plyte oziebiac.Jezeli konieczne jest dalsze uwypukle¬ nie reljefu, to nalezy zastosowac sproszko¬ wany weglan wapnia albo mniej dokladnie rozdrobnione materjaly, wydzielajace mniej gazu, przyczem grubosc powloki 3 tego ma- terjalu na plycie musi byc ciensza. Mozna sie wówczas obejsc bez powloki gumowej.Skoro plyta zostanie w ten sposób przyrza¬ dzona, umieszcza sie ja jako sciane formy odlewniczej, najlepiej sciane górna, która powinna byc przesuwna wzgledem formy.Do przytrzymywania plyty w prawidlowem polozeniu moze byc zastosowana rama 7, a w celu odsuwania od formy plyta moze byc poddawana dzialaniu prózni. W razie uzy¬ cia plyty zelaznej lub stalowej mozna uzyc magnesy. W oprawie plyty jest przewidzia¬ ne urzadzenie do doprowadzania czynnika oziebiajacego na tylna strone plyty.Po umieszczeniu plyty w formie wle¬ wa sie metal odlewniczy. Oziebienie naste¬ puje przedewszystkiem tam, gdzie metal odlewniczy styka sie bezposrednio z meta¬ lem plyty, wskutek czego metal odlewniczy w tych miejscach krzepnie i przylega do plyty. Plyte odsuwa sie nastepnie od rozto¬ pionego jeszczu metalu, powodujac pewne wyciagniecie sie materjalu odlanych liter, natomiast pozostala czesc metalu odlewni¬ czego nie przylega jeszcze do plyty na przestrzeni miedzy literami, wskutek czego nie zostaje wyciagnieta. W praktyce dobry reljef otrzymano przy wyciagnieciu na o- kolo 6,5 mm, przyczem temperatura plyty nie powinna byc wyzsza od 20°C, a tempe¬ ratura metalu odlewniczego nie powinna byc nizsza od 100°C, np. otrzymano zado¬ walajacy odlew reljefu przy poczatkowej temperaturze plyty odlewniczej —15°C i temperaturze metalu 200°C.Odsuniecie plyty mozna tak uskutecz¬ nic, aby otrzymac podciecie liter w odlewie.Podciecie uzyskuje sie, jezeli plyte wycia¬ gnie sie szybciej od szybkosci oziebiania. W praktyce jednak do zwyklego drukowania podciecie to nie jest potrzebne, z tego po¬ wodu odsuwanie plyty odbywa sie wolniej, niz oziebianie, przez co tworza sie litery z zadanem pochyleniem po bokach. Plyty nie odlamuje sie od odlewu, dopóki caly metal dostatecznie nie skrzepnie. Odlamanie to mozna przyspieszyc przez powtórne ozie¬ bienie formy, lecz najkorzystniej jest, gdy metalu drukarskiego nie oziebia sie, dopóki nie otrzyma sie prawidlowego reljefu wsku¬ tek przesuniecia plyty.Zasady te maja równiez zastosowanie przy czynnosci odwrotnej, to znaczy po wy¬ pelnieniu formy roztopionym metalem nie odsuwa sie plyty od odlewu, lecz odlew od plyty.Poniewaz cieplo odprowadza sie z roz¬ topionego metalu dzieki przewodnictwu od¬ lanych liter, wiec zachodzi samoczynna re¬ gulacja wielkosci utworzonego reljefu. Tam bowiem, gdzie litery znajduja sie blisko sie¬ bie, cieplo jest odprowadzane stosunkowo znacznie szybciej, niz tam, gdzie litery sa oddalone do siebie. Wskutek tego rozciaga¬ nie roztopionego metalu odlewniczego be¬ dzie wieksze w przypadku, gdy litery sa bardziej od siebie oddalone, niz gdy znaj¬ duja sie obok siebie. Sposób zatem wedlug niniejszego wynalazku umozliwia otrzymy¬ wanie w razie potrzeby bardzo wysokiego reljefu. Plyta moze byc jedna z pionowych scianek formy, gdy metal odlewniczy wply¬ wa tak, ze gaz nie moze sie gromadzic na powierzchni plyty. Po napelnieniu formy mozna ja obrócic tak, aby plyta stanowila górna sciane formy, a nastepnie plyte moz¬ na oziebic. Jezeli metal odlewniczy jest od- — 3 —suwany od plyty, to moze zajsc potrzeba umieszczenia w górnej czesci formy prze- wietrznika, aby metal mógl oddzielic sie od plyty (z wyjatkiem liter), przyczem prze- wietrznik taki bylby sterowany w celu o- twierania go we wlasciwym czasie, miano¬ wicie po poczatkowem oziebieniu odlanych liter. PL