Wynalazek dotyczy urzadzenia do usta¬ lania poczatku i konca wiersza w maszy¬ nach do pisania, zapisujacych maszynach do liczenia i maszynach podobnych, w któ- rem klocki do nastawiania marginesu wspóldzialaja z nieruchomym zderzakiem, sa prowadzone na wspólnej szynie lub na oddzielnych szynach i posiadaja trzpienie zapadkowe, uruchomiane zapomoca dzwi¬ gni i wspóldzialajace z uzebieniem szyny prowadnicze}. Celem wynalazku jest umoz¬ liwienie szybszego nastawiania oraz upro¬ szczenie urzadzenia, aby przy nastawianiu potrzeba bylo poruszyc tylko jedna dzwi¬ gnie i przesunac karetke do pozadanego miejsca. Wynalazek ten jest szczególnie wazny w zastosowaniu do maszyn o otwar¬ tej budowie, w których urzadzenie do na¬ stawiania marginesów zazwyczaj umie¬ szczone jest za blacha, podtrzymujaca pa¬ pier, a wiec dla piszacego niewidocznie.W znanych urzadzeniach wspomniane¬ go powyzej rodzaju, uruchomianych zapo¬ moca dzwigni, umieszczonej na karetce, trzeba po pierwsze nacisnac dzwignie, wskutek czego trzpien zapadkowy nasta¬ wiacza marginesowego zostaje wyciagnie¬ ty z pomiedzy zebów zebatki; po drugie, naciskajac nadal dzwignie, trzeba przesu¬ nac karetke calkowicie na lewo, Jezeli sie chce przesunac prawy nastawiacz, (a na prawo, jezeli chce sie przesunac lewy na-stawiacz) a wreszcie, po trzecie, przy naci¬ snietej dzwigni trzeba przesunac karetke do pozadanego polozenia krancowego.Wedlug wynalazku niniejszego nasta¬ wianie zostaje znacznie uproszczone, ponie¬ waz kazdy z marginesowych klocków na- stawczych jest zaopatrzony w urzadzenie napedowe, które po wyciagnieciu trzpienia zapadkowego z uzebienia szyny prowadni- czej samoczynnie przesuwa ten klocek az do srodkowego nieruchomego zderzaka.Wyciaganie trzpieni zapadkowych z po¬ miedzy zebów szyny prowadniczej odby¬ wa sie najkorzystniej zapomoca od¬ dzielnego dla kazdego nastawiacza wahli- wego palaka wylaczajacego, ciagnacego sie przez cala szerokosc karetki.Wedlug wynalazku kazdy margineso¬ wy klocek nastawczy znajduje sie pod dzialaniem sprezyny napedowej, która podczas ruchu klocka w kierunku od nie¬ ruchomego zderzaka jest napinana za po¬ srednictwem kólka zebatego, zazebiajace¬ go sie z zebami szyny prowadniczej, przy- czem zastosowane jest, najlepiej na tej samej szynie, uzebienie, z którem wspól¬ dzialaja trzpienie zapadkowe klocków na¬ stawczych. Nieruchoma os kazdego z tych napedowych kólek zebatych jest otoczona oslona w ksztalcie bebna, w której jest u- mieszczona wspomniana spiralna sprezy¬ na. Mozna zastosowac równiez znajdujace sie pod dzialaniem sprezyny tasmy pocia¬ gowe lub prety naciskowe.Azeby uzgodnic polozenie zderzaków klocków nastawczych z podzialka, widocz¬ na dla piszacego, zderzaki te, wspóldzia¬ lajace z nieruchomym zderzakiem srodko¬ wym, sa wedlug wynalazku osadzone na klockach nastawczych przesuwnie i usta¬ lane zapomoca srub.Opis dotyczy przykladu wykonania wynalazku z szyna prowadnicza, przymo¬ cowana do przesuwnej karetki, podczas gdy nieruchomy zderzak, wspóldzialajacy ze zderzakami, osadzonemi na szynie, umie¬ szczony jest posrodku tylnej scianki ramy maszyny. Obojetne jest jednak, czy szyna prowadnicza marginesowych klocków na¬ stawczych umieszczona jest na przesuwnej karetce czy tez na nieruchomej ramie ma¬ szyny, tylko nieruchomy zderzak musialby sie znajdowac odpowiednio na ramie ma¬ szyny lub na karetce. Mozna tez zamiast jednego wspólnego srodkowego zderzaka dla obydwóch klocków zastosowac dla kaz¬ dego klocka nastawczego oddzielne zde¬ rzaki, umieszczone w miejscach, odpowia¬ dajacych zewnetrznym polozeniom karetki.Tak samo kazdy zderzak móglby miec wla¬ sna szyne prowadnicza.Fig, 1 rysunku przedstawia widok ztylu szyny prowadniczej i marginesowych kloc¬ ków nastawczych, fig, 2 — widok zgóry jednego konca urzadzenia wedlug fig, 1, a fig. 3 — widok urzadzenia zboku.Na szynie prowadnicze] 1 osadzone sa przesuwnie marginesowe klocki nastawcze 2 i 2', przyczem obydwa klocki sa wyko¬ nane symetrycznie wzgledem srodkowej osi maszyny. Ponizej opisano marginesowy nastawiacz 2, znajdujacy sie po lewej stro¬ nie fig, 1; odpowiednie czesci prawego na¬ stawiacza sa oznaczone takiemi samemi liczbami, lecz z przecinkiem jako znaczni¬ kiem. Marginesowy klocek nastawczy 2 ma w poprzecznym przekroju ksztalt litery U (fig. 3). Ramiona klocka maja na koncach male prostopadle do nich odgiete brzegi 2a, które obejmuja szyne prowadnicza 1.Poza tern klocek posiada wykrój 3, prosto¬ padly do kierunku przesuwu. Wykrój ten jest tak gleboki, aby miedzy wewnetrzna powierzchnia klocka i zwrócona ku kloc¬ kowi powierzchnia szyny prowadniczej 1 bylo dosc miejsca do umieszczenia prze¬ suwnego trzpienia zapadkowego 4. Ten trzpien zapadkowy posiada na dolnym koncu wystepy 5 w ksztalcie zebów, które zapadaja miedzy zeby 6, wykonane na dol¬ nej powierzchni szyny prowadniczej /.Sprezyna 7 dociska zeby 5 do zebów 6. W — 2 —zlobkach'ff4, t5 klocka 2 jest umieszczony zderzak 13, który moze byc przesuwany równolegle do kierunku ruchu tego klocka 2, a jest zaciskany zapomoca srub 16. Zde¬ rzaki 13 i 13' wspóldzialaja z nierucho¬ mym zderzakiem 17, umieszczonym posrod¬ ku tylnej scianki maszyny na drodze prze¬ suwu zderzaków 13 i. 13' i ograniczajacym w ten sposób droge karetki. Dla kazdego z trzpieni zapadkowych 4 i 4' zastosowany jest palak 18 wzglednie 18'. Kazdy z tych palaków posiada przygieta do niego dzwi¬ gnie 19 wzglednie 19', sluzaca do urucho¬ miania go. Palaki te sa wahliwie osadzone na bocznych sciankach 20, 21, które sluza takze za lozysko walka maszyny i znajduja sie pod dzialaniem sprezyn 22 wzglednie 22', które staraja sie odsunac te palaki 18 i 18' od trzpieni 4 wzglednie 4' ku górze.Wychylanie sie dzwigni 19 wzglednie 19', wywolane dzialaniem sprezyn 22 wzglednie 22', jest ograniczone zderzakami 23, 23', osadzonemi w blasze 24 do pod¬ trzymywania papieru. W polozeniu wyj- sciowem obydwa palaki 18, 18' znajduja sie wprost nad trzpieniami 4, 4'.Kazdy klocek 2 jest zaopatrzony w lo¬ zysko 8 wzglednie 8' osi 9 kólka zebatego 10, na którem umieszczona jest oslona 11 na sprezyne spiralna 25. Jeden koniec spre¬ zyny jest przymocowany do nieruchomej osi 9, a drugi koniec — do oslony 11; kie¬ runek zwiniecia sprezyny jest tak obrany, ze podczas ruchu zderzaka 13 wzglednie 13' w kierunku od nieruchomego zderzaka 17 sprezyna ta jest napinana. Zeby kólka 10 wspóldzialaja z uzebieniem 12 szyny prowadniczej /.Urzadzenie dziala w sposób nastepuja¬ cy. Chcac zmienic wielkosc wiersza naci¬ ska sie dzwignie 19 (19'), nalezaca do od¬ powiedniego klocka nastawczego. Nacisnie¬ ta dzwignia dziala za posrednictwem sztywno z nia polaczonego palaka 18 (18') na powierzchnie 4a (4a ) trzpienia 4 (4'J i przesuwa go wdól. Wskutek tego zeby 5 ^'/wychodza z zazebienia z zebami 6 szyny prowadniczej 1 i klocek 2 (2'J pod dzialaniem sprezyny 25, napietej w oslonie 11, przesuwa sie ku oporkowi 17, do które¬ go zostaje docisniety. Jezeli dzwignia 19 (19') nadal bedzie przyciskana i karetka bedzie przesuwana dalej w kierunku ru¬ chu danego nastawiacza marginesowego, wówczas szyna prowadnicza 1 bedzie sie przesuwala w marginesowym klocku na- stawczym, poniewaz wówczas zderzak 17 zatrzymuje ten klocek. Po ustaniu nacisku dzwignia 19 (19) jest odciagana w poloze¬ nie wyjsciowe zapomoca sprezyny 22 (22').Zeby 5 (5') trzpienia 4 (4') znów zaskaku¬ ja miedzy zeby 6 szyny prowadniczej 1 i nastawiacz marginesowy jest ustalony w tern miejscu, w którem karetka znajduje sie w chwili zwolnienia dzwigni 19 (19'). Je¬ zeli przesuwac karetke w kierunku, prze¬ ciwnym do ruchu nastawiacza margineso¬ wego, to szyna prowadnicza moze rów¬ niez przesuwac sie w marginesowym kloc¬ ku nastawczym, nie zabierajac go, gdyz wtedy sila sprezyny 25 dociska zderzaki 13 (13') i 17. Jezeli wiec chce sie przesu¬ nac prawy nastawiacz marginesowy, to nalezy nacisnac tylko prawa dzwignie, a jezeli chce sie zmienic lewy margines, to nalezy nacisnac lewa dzwignie, przesuwa¬ jac karetke w pozadane polozenie. Poza¬ dane jest, aby przy nacisnieciu jednej dzwigni 19, (19') uruchomiany byl dra¬ zek, zwalniajacy karetke do wolnego ru¬ chu w obydwóch kierunkach; wtedy przy nastawianiu marginesu nie potrzeba naci¬ skac zadnej innej dzwigni. PL