Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du, rejestrujacego poszczególne polozenia narzadu mechanizmu o ruchu zwrotnym, zwlaszcza raczki telegrafu wewnetrznego na okretach (parostatkach), oraz okresy czasu, podczas których narzad zajmowal te polozenia, przyczem przyrzad jest zao¬ patrzony w piórko, zapisujace te polozenia na tasmie, przesuwanej zapomoca mecha¬ nizmu zegarowego.Przyrzad umozliwia kontrolowanie roz¬ kazów, wysylanych przez telegraf do sali maszyn, i chwili wykonania tych rozkazów.Raczka telegrafu przekazuje swe ruchy narzadowi rejestrujacemu, przyczem racz¬ ka jest sprzezona z mechanizmem zegaro¬ wym w ten sposób, iz kazdy jej obrót w jednym kierunku nakreca sprezyne mecha¬ nizmu zegarowego, uruchomiajac go w przypadku, gdy mechanizm ten nie dziala.Specjalne urzadzenie zapobiega zbytniemu nakrecaniu tej sprezyny.Walek raczki telegrafu przekazuje swe obroty w jednym kierunku jednemu konco¬ wi sprezyny mechanizmu zegarowego, któ¬ rej drugi koniec jest przymocowany do tulejki, osadzonej na tym walku i sprzezo¬ nej z mechanizmem zegarowym za posred¬ nictwem sprzegla ciernego, lecz obrót wzmiankowanego walka w przeciwnym kie-runku nie oddzialywa ani na sprezyne, ani tez na mechanizm zegarowy, uruchomiajac natomiast piórka zapisujace, Rejesfracja powyzsza odbywa sie samo¬ czynnie i niezaleznie od woli czlowieka, po¬ slugujacego sie telegrafem, przyczem nie mozna zmienic wykresu, nakreslanego przez przyrzad na tasmie.Na rysunku uwidoczniono przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia widok zprzodu tarczy telegrafu do sygna¬ lizowania, zaopatrzonego w przyrzad we¬ dlug wynalazku; fig. 2 — widok zprzodu w wiekszej podzialce samego przyrzadu; fig. 3 — widok zboku tegoz przyrzadu; fig. 4 — przekrój pionowy przyrzadu wzdluz linji IV — IV na fig. 2; fig. 5 — widok zprzodu przyrzadu, którego pewne czesci, a wsród nich scianka przednia jego skrzyn¬ ki, zostaly usuniete; fig. 6 — widok odcin¬ ka tasmy rejestracyjnej.Walek raczki telegrafu jest uksztalto¬ wany tak, ze zprzodu tworzy czop 2, któ¬ rego przedluzenie 3 posiada mniejsza sred¬ nice (fig. 3 i 4).Przyrzad jest umieszczony w skrzynce, skladajacej sie ze scianki tylnej 6 i scian¬ ki przedniej 7, zwiazanych ze soba rozpor¬ kami 38, 39, 40. Scianki boczne tej skrzyn¬ ki zostaly na rysunku pominiete, w celu uwidocznienia jej wnetrza. Scianka tylna 6 jest nalozona na czop 2 i umocowana na skrzynce telegrafu zapomoca wspornika 8.Wewnatrz skrzynki, za jej scianka tylna 6, na czopie 2 jest zaklinowany kciuk 4, za¬ opatrzony na koncu w zapadke 5, wspól¬ dzialajaca z zebami kólka zapadkowego 9, osadzonego luzno na zwezonej czesci wal¬ ka 3, lecz zmocowanego zapomoca sprezy¬ ny z pudeleczkiem 10, osadzonem równiez luzno na tej zwezonej czesci walka 3. Za¬ padka 5 moze obracac kólko zapadkowe 9 w sposób wiadomy w jednym tylko kierun¬ ku, przyczem dla zapobiezenia obracaniu sie tego kólka w kierunku przeciwnym do scianki tylnej 6 skrzynki przymocowana jest plaska sprezyna 11, której koniec za¬ czepia o zeby kólka zapadkowego 9. Na wewnetrznej powierzchni obwodowej pu¬ deleczka 10 znajduje sie wystep 12, do którego przymocowany jest zewnetrzny koniec sprezyny 13, umieszczonej w tern pudeleczku, a na zewnetrznej powierzchni obwodowej tego pudeleczka znajduja sie dwa zeby 14, odchylone od siebie o kat 120°. Prawa scianka boczna pudeleczka 10 nie obejmuje bezposrednio zwezonej czesci czopa, na który w tern miejscu nalozona jest luzno tulejka 15, mogaca sie swobod¬ nie na nim obracac. Na powierzchni tej tu¬ lejki znajduje sie wystep 16, do którego przymocowany jest wewnetrzny koniec sprezyny srubowej 13. Za tulejka 15 na czopie 3 osadzona jest piasta 17 o sredni¬ cy wiekszej od srednicy tulejki 15. Na piascie tej zamocowany jest kciuk 18, mo¬ gacy obracac sie tylko pomiedzy zebami 14 o kat 240°, Piasta 17 tworzy krazek cierny 19, po jednej stronie którego znaj¬ duje sie tarcza 20, a po drugiej — kólko zebate 21, osadzone luzno na tej piascie i stykajace sie z krazkiem ciernym 19. Tar¬ cza 20 jest sprzezona z kólkiem zebatem 21 zapomoca srubek sprezynowych 22, za¬ opatrzonych w nakretki 23, zapomoca któ¬ rych mozna regulowac nacisk tarczy 20 i kólka zebatego 21 na krazek cierny 19.Kólko zebate 21 zazebia sie z kólkiem 24, osadzonem na walku, dzwigajacym na swym drugim koncu kólko zebate 25, za¬ zebiajace sie ze swej strony z kólkiem 26, osadzonem na walku, którego drugi koniec tworzy slimak 27, wspóldzialajacy ze sli¬ macznica 28, zamocowana na koncu bebna 29, po którym przebiega tasma rejestracyj¬ na 30. Stosunek przekladni tych kólek ze¬ batych jest dobrany tak, iz na % obrotu kólka 21 slimak 27 wykonywa 16 obrotów, a slimacznica 28 — jeden obrót, czyli ze slimacznica ta posiada 32 zeby. Beben 29 jest sprzezony zapomoca kólka zebatego 31 ze zwyklym mechanizmem zegarowym 32, — 2 —zaopatrzonym w wahadlo, w ten sposób, ze gdy sprezyna 13 jest nakrecona, to beben 29 obraca sie i jego obroty sa regulowane zapomoca mechanizmu zegarowego 32.Beben 29 sklada sie z walka i walca, pokrytego kauczukiem. Walec obraca sie wraz ze slimacznica 28, lecz moze byc rów¬ niez obracany recznie, niezaleznie od niej, zapomoca obraczki 33, np. w przypadku, gdy zajdzie potrzeba przesuniecia po tym walcu tasmy rejestracyjnej 30.Do zapisywania ruchów raczki telegra¬ fu sygnalizujacego, a wiec obrotów walka 2, 3 na tasmie 30, przesuwanej zapomoca mechanizmu zegarowego, sluzy mechanizm zapisujacy, dzieki któremu ruchy obrotowe walka zostaja oznaczone na tej tasmie lin- jami prostemi o dlugosci, proporcjonalnej do katów obrotu walka. Na walku 3 zakli¬ nowano w tym celu kólko 34, zaopatrzone zboku w rowek prowadniczy 35 (fig, 5), tworzacy prowadnice guziczka 36 ramienia zapisujacego 37 (fig. 2). Drugi koniec te¬ go ramienia tworzy widelki, obejmujace wystep suwaka 42, mogacego sie suwac zwrotnie po poziomej prowadnicy 43. Na suwaku 42 umocowany jest zbiorniczek 44 atramentu, zaopatrzony w piórko (nieuwi- docznione), które kresli ruchy ramienia 37 na tasmie 30. Zbiorniczek 44 jest przyci¬ skany wraz z piórkiem do tej tasmy zapo¬ moca malej sprezyny plaskiej 45, która moze sie przesuwac wraz ze zbiorniczkiem.Tasma 30 odwija sie ze zwoju 48 i jest skierowywana zapomoca kierownicy 46 na beben 29, do którego zostaje przycisnieta zapomoca rolek 47, umieszczonych pod dolnym koncem tej kierownicy. Kierowni¬ ca 46 jest zaopatrzona w okienko, w któ- rem moze suwac sie podluznie piórko zapi¬ sujace.Tasma rejestracyjna 30 (fig. 6) jest za¬ opatrzona w podzialke pozioma, oznacza¬ jaca minuty i nakreslona w ten sposób, iz mechanizm zegarowy przesuwa te tasme o jedna podzialke w przeciagu kazdej minu¬ ty. Tasma ta jest poliniowana w kierunku prostopadlym do podzialki minutowej+ od¬ powiednio do sygnalów, podawanych przez telegraf, a mianowicie z jednego boku yest polinjowana odpowiednio do ruchu „na¬ przód", z drugiego boku—do ruchu „wtyl", a posrodku — odpowiednio do sygnalu „stop". Ta podzialka odpowiada poszcze¬ gólnym polozeniom raczki telegrafu, a wiec i jej walka 2, 3. Gdy raczka znajduje sie w polozeniu, odpowiadajacem ruchowi „na¬ przód cala szybkoscia", to ramie 37 jest odchylone w skrajne polozenie boczne; wówczas piórko zapisujace znajduje sie nawprost podzialki pionowej, odpowiada¬ jacej ruchowi „cala szybkoscia" po stronie tasmy, oznaczonej napisem „naprzód11.Gdy mechanizm zegarowy dziala, to wszystkie ruchy raczki telegrafu zostaja scisle zapisane na tasmie 30, przyczem okres czasu, przez który raczka telegrafu pozostawala w pewnem okreslonem poloze¬ niu, moze byc bezposrednio odczytany na wykresie, otrzymanym na tasmie. Z wykre¬ su, uwidocznionego na fig. 6, widac, ze racz¬ ka telegrafu pozostawala w polozeniu, od¬ powiada jacem jezdzie cala szybkoscia wtyl, w przeciagu jednej minuty.Przyrzad dziala w sposób nastepujacy.Jezeli, naprzyklad, raczke telegrafu do sy¬ gnalizowania obrócic z polozenia „stop*V w polozenie „wtyl", wówczas kciuk obraca zapomoca swej zapadki 5 kólko zapadko¬ we 9 wraz z pudeleczkiem 10, wskutek czego sprezyna 13 mechanizmu zegarowe¬ go zostaje nakrecona, poniewaz jej koniec zewnetrzny jest przymocowany do wyste¬ pu 12 wewnatrz pudeleczka 10, które; o- bracajac sie, ciagnie ten koniec sprezyny, gdy tymczasem jej koniec zewnetrzny jest nieruchomy, poniewaz jest przymocowany do wystepu nieruchomego 16 tulejki 15, sprzezonej z mechanizmem zegarowym 32 za posrednictwem piasty 17 i kólka zeba¬ tego 21. Dzieki nakreceniu sprezyny 13, mechanizm zegarowy zaczyna dzialac, — 3 —przesuwajac tasme 39 z szybkoscia jednej podzialki poziomej na minute wpoprzek okienka kierownicy 46. Pudeleczko 10 nie moze obrócic sie wtyl, poniewaz zapobiega temu plaska sprezyna 11 (fig. 5), zaczepia¬ jaca o kólko zapadkowe 9. Jeden z ze¬ bów 14, umieszczonych na boku tego pude¬ leczka, zaczepia o kciuk 18, gdy raczka telegrafu znajduje sie w stanie spoczynku, lecz odsuwa sie od tego kciuka podczas obrotu pudeleczka 10, gdyz kciuk pozo¬ staje bez ruchu, bedac sprzezony z kólkami mechanizmu zegarowego 32 za posrednic¬ twem piasty 17 i kólka zebatego 21. Dru¬ gi zab 14 pudeleczka 10 zbliza sie nato¬ miast do kciuka 18 na pewna odleglosc.Wówczas obraca sie ramie zapisujace 37, wskutek czego piórko zapisujace przesuwa sie w polozenie, przypadajace nawprost tego boku tasmy 30, który odpowiada ru¬ chowi „wtyl", odpowiednio do polozenia raczki telegrafu. Polozenia piórka podczas przesuwania raczki telegrafu do nowego polozenia zostaja odrazu zaznaczone na tasmie 30. Jezeli obrócic raczke w kierunku przeciwnym, to mechanizm zegarowy dzia¬ la nadal, poniewaz pudeleczko sprezynowe 10 pozostaje nieruchome w polozeniu po- przedniem, lecz podczas ruchu tego mecha¬ nizmu koniec wewnetrzny sprezyny 13 przesuwa sie, natomiast jej koniec ze¬ wnetrzny jest nieruchomy, a wiec sprezyna ta odwija sie w tym samym kierunku, w ja¬ kim poprzednio byla nakrecona. Podczas tego rozkrecania sprezyny 13, kciuk 18 po¬ suwa sie ku pierwszemu zebowi 14 i jezeli nic nie staje na przeszkodzie, zaczepia po- pownie o ten zab, przyczem mechanizm ze¬ garowy zatrzymuje sie. Jezeli w tym okresie czasu obróci sie raczke telegrafu, to przy kazdym jej obrocie w kierunku „naprzód", pudeleczko sprezynowe 10 zontaje obrócone naprzód, nakrecajac silniej sprezyne 13, wskutek czego pierwszy zab 14 oddala sie coraz bardziej od kciuka 18, a drugi zab 14 zbliza sie coraz bardziej do tego kciuka. Gdy pudeleczko 10 obrócilo sie juz na kat 240° (co odpowiada obróceniu raczki telegrafu z polozenia, odpowiadajacego „cala szybko¬ scia naprzód", w polozenie, odpowiadajace „cala szybkoscia wtyl"), drugi zab 14 za¬ czepia o kciuk 18. Sprezyna 13 nie moze byc nakrecana silniej, bo gdyby pudelecz¬ ko 10 bylo obracane znowu w kierunku, od¬ powiadajacym jej nakrecaniu, to drugi zab 14 cisnalby jedynie bezposrednio na kciuk 18. Tarcie pomiedzy krazkiem ciernym 19 oraz tarcza 20 i kólkiem zebatem 21 jest zbyt male, aby wytwarzalo pewien opór, wobec czego krazek 19 moze obracac sie pomiedzy tarcza 20 i kólkiem 21. Kciuk 18, osadzony na piascie 17, podobnie jak i tulejka 15, obraca sie wiec, z taka sama szybkoscia, jak pudeleczko 10. Poniewaz jednak koniec zewnetrzny sprezyny 13 jest przymocowany do wystepu 12, znaj¬ dujacego sie wewnatrz tego pudeleczka, wiec sprezyna 13 nie moze byc nakrecona silniej, gdyz w tych warunkach koniec we¬ wnetrzny i koniec zewnetrzny tej sprezyny obracaja sie w jednym kierunku i z jedna¬ kowa szybkoscia.Gdy sprezyna 13 jest nakrecona calko wicie, to mechanizm zegarowy przyrzadu moze dzialac w przeciagu 20 minut. Jezeli zas obracac raczke telegrafu, to sprezyna, jezeli nie jest nakrecona calkowicie, nakre¬ ca sie coraz bardziej przy kazdem obró¬ ceniu raczki telegrafu z polozenia „wtyl" ku polozeniu „naprzód". Rozumie sie sa¬ mo przez sie, ze uklad przyrzadu moze byc odwrotny, a mianowicie, ze sprezyna 13 bedzie nakrecana przy kazdym obrocie raczki telegrafu z polozenia „naprzód" ku polozeniu „wtyl".Najlepiej jest, jak juz bylo powiedzia¬ ne, gdy dwa zeby 14 sa odchylone od sie¬ bie o kat 240°, gdyz wtedy sprezyna 13 w ciagu pelnego obrotu raczki telegrafu zo¬ staje nakrecona calkowicie.Kazdy obrót raczki telegrafu wywoluje, za posrednictwem narzadów 2, 3, 34, 35, 36, — 4 —37, 41, 42, 43 i 44, odpowiedni ruch prosto¬ linijny piórka zapisujacego, które zajmuje zawsze polozenie, odpowiadajace chwilo¬ wym polozeniom tej raczki, znaczac je w sposób trwaly na tasmie 30, przesuwanej zapomoca mechanizmu zegarowego. PL