Warszawa, 31 pazdziernika 1935 r./ K O PATe/v^ %.J- EWfiBpO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ OPIS PATENTOWY Nr 22032.KI. 68 d, 8.AIexander Otto Fischer (Breraeo, Niemcy).Urzadzenie do zamocowywania drzwi, zarówno przesuwnych jak i skrzydlewyci, Draz zaluzyj, jak równiez do unieruchomiania urzadzen alarmowych i przeciwpozarowych, samoczynnie wylaczajace sie przy wzroscie temperatury w danem pomieszczeniu.Zgloszono 24 czerwca 1933 r.UdzielaiHJ 26 sierpnia 1-935 r.Wynalazek dotyczy urzadzenia do za¬ mocowywania drzwi przesuwnych, skrzy¬ dlowych, zaluzyj, zaslon drzwiowych i o- kiennych, oraz do unieruchomiania urza¬ dzen gaszacych lub alarmowych, samo¬ czynnie wylaczajacego sie przy wzroscie temperatury danego pomieszczenia, W przypadku pozaru osiaga sie zapo- moca wynalazku bezposrednie wylaczenie urzadzenia, zamocowujacego np. drzwi, dzialajacego wskutek rozszerzania sie pew¬ nego ciala, np. preta metalowego lub tez cieklego lub gazowego czynnika, wypelnia¬ jacego dane naczynie, przyczem wylacza¬ nie to odbywa sie w sposób mechaniczny bez stosowania posredniego elektrycznego obwodu pradu lub tez innych elektrycz¬ nych srodków uruchomiajacych.Zapomoca bezposredniego oddzialywa¬ nia na narzad ryglujacy1 np, na zasuwe drzwi przesuwnych, osiaga sie niezawodne zwalnianie drzwi w razie pozaru i to juz przy okreslonem nieznacznem zwiekszeniu temperatury w danem pomieszczeniu.Wynalazek polega na tern, ze cialo, roz¬ szerzajace sie pod wplywem zwiekszenia temperatury, np. pret z materjalu o du¬ zym wspólczynniku rozszerzalnosci, za po-srednictwem narzadów przekazujacych ruch, np. dzwigni, drazków lub podobnych narzadów, dziala mechanicznie na narzad ryglujacy, np, na zasuwe, która jest pola¬ czona nastawnie z narzadami, przekazu- jacemi ruch, w celu umozliwienia nastawia¬ nia urzadzenia na dzialanie przy zadanej temperaturze.Dla wynalazku posia*da duze znaczenie nastawne polaczenie zasuwy z narzadami, przekazujacemi ruch, poniewaz pozwala ono na takie nastawianie urzadzenia, aby nawet w chlodniejszem pomieszczeniu wy¬ laczanie nastepowalo przy nieznacznem juz zwiekszeniu sie temperatury. Zastosowanie elektrycznej sygnalizacji nie stanowi zad¬ nej przeszkody dla sprawnego wylaczania, poniewaz w przypadku pozaru przewód elektryczny zostaje przerwany.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc wykonane w rózny sposób. Moze ono byc zastosowane do samoczynnie zamyka¬ jacych sie drzwi, np. do drzwi przesuw¬ nych, zaopatrzonych w pochylo biegnaca szyne prowadnicza, lub tez do drzwi skrzy¬ dlowych ze sprezynówemi zawiasami albo zawiasami o ukosnych powierzchniach lo¬ zyskowych. Wynalazek nadaje sie w szcze¬ gólnosci do zastosowania do zaluzyj lub podobnych zaslon lub tez do wylaczania urzadzen alarmowych i przeciwpozaro¬ wych.Przedmiot wynalazku jest przedstawio¬ ny tytulem przykladu na rysunku, uwidocz¬ niajacym kilka postaci wykonania.Fig. 1 przedstawia drzwi przesuwne wraz z urzadzeniem do zamocowywania; fig. 2 — w wiekszej skali czesciowy widok urzadzenia do zamocowywania; fig. 3 — przekrój drzwi wzdluz linji III — /// na fig. 1; fig. 4 przedstawia widok drugiej po¬ staci wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku; fig. 5 — urzadzenie wedlug fig. 4 w zastosowaniu do drzwi skrzydlowych; fig. 6 — przekrój poprzeczny innej postaci wy¬ konania urzadzenia wedlug wynalazku; fig. 7 — przekrój podluzny wzdluz linji IV — IV na fig. 6; fig. 8 przedstawia sposób u- mieszczenia urzadzenia wedlug fig. 6 przy drzwiach zamknietych; fig. 9 — drzwi o- twarte, zamocowane zapomoca tegoz urza¬ dzenia; fig. 10 — trzecia postac wykonania urzadzenia wedlug wynalazku w przekro¬ ju; fig. 11 — widok zgóry urzadzenia we¬ dlug fig. 10 po odjeciu pokrywy; fig. 12 — czwarta postac wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku i wreszcie fig. 13 — prze¬ krój wzdluz linji XIII — XIII na fig. 12.Urzadzenie wedlug fig. 1 — 3 zawiera umieszczony ponad listwa biezna wydluzal- ny pret 1, którego lewy koniec dotyka dzwigni katowej 2, prawy zas jest zamoco¬ wany nieruchomo, najkorzystniej na zelaz¬ nej podstawie 3. Dzwignia 2, przy wydlu¬ zeniu sie preta 1, posuwa wdól drazek 4 i przesuwa wdól rygiel 5. Wskutek ruchu ry¬ gla 5 wdól nasadka 6, przedstawiona na fig. 2 a przymocowana do drzwi przesuw¬ nych 7, zostaje zwolniona i drzwi moga sie zamknac. W celu nastawiania wylaczenia zamkniecia na rózne temperatury, drazek lacznikowy 4 jest polaczony z ryglem 5 na¬ stawnie, np. zapomoca sruby 9, osadzonej w szczelinie 8. Wydluzalny pret 1 posiada przekrój, pozwalajacy na mozliwie szybkie jego nagrzewanie sie, np. w ksztalcie krzy¬ za. Azeby zapobiec wyginaniu sie preta /, mozna zastosowac odpowiednie lozyska.Ruch rygla 5 jest obliczony w nastepu¬ jacy sposób.Zaklada sie, ze przy wybuchu pozaru zaryglowanie zostaje usuniete z chwila podniesienia sie temperatury pomieszcze¬ nia o 25°C.Pret aluminjowy dlugosci 2 m posiada przy wzroscie temperatury o 25°C wydlu¬ zenie, wynoszace: 2,4 . 2,0 . 25 Od tego odlicza sie wydluzenie zelaznej — 2 -plyty montazowej, do której jest przymo¬ cowany prawy koniec preta, wynoszace 0,6 mm. Pozostaje zatem wydluzenie równe 0,6 mm, Jezeli przyjac, ze dlugosc krótkiego ra~ mienia dzwigniowego, na które dziala le¬ wy koniec preta /, wynosi 3 cm, zas dlugie¬ go — 30 cm, to otrzymany zostanie ruch rygla, wynoszacy 0,6 . 10 = 6 mm.Przy wykonaniu preta z twardej gumy ruch ten, rozumie sie, zostanie znacznie zwiekszony.Urzadzenie wedlug wynalazku, przed¬ stawione na fig. 4 i 5, zawiera przyrzad, dzialajacy przy podniesieniu sie tempera¬ tury i umieszczony najlepiej w zamknietej skrzynce 10. Przyrzad ten sklada sie z da¬ jacej sie przesuwac w prowadnicach 11, Ha plyty 12, na której umieszczone jest odporne na cisnienie zamkniete naczynie 13, wykonane np. z blachy miedzianej. Na¬ czynie to jest ze wszystkich stron otoczone powietrzem i zawiera plynny lub gazowy czynnik 14, podlegajacy rozszerzaniu sie, np. rtec, powietrze lub tym podobne cialo.Przestawialna czescia naczynia jest tlok 16, umieszczony przesuwnie w cylindrze 15, utworzonym ewentualnie jedna ze scia¬ nek naczynia 13. Tlok jest zaopatrzony w drazek tlokowy 17, znajdujacy sie pod dzialaniem sprezyny 18, i jest prowadzony np. w lozyskach 19.Przy ochlodzeniu sie czynnika 14 ruch tloka wstecz nastepuje wskutek oddzialy¬ wania sprezyny 18. Plyta 12 moze byc przestawiana zapomoca wrzeciona 20, osa¬ dzonego w lozysku 21 i zaopatrzonego w glowice 23. Po otworzeniu klapy 24 mozna wiec przy pomocy srubokretu przestawic latwo plyte 12, a tern samem i naczynie 13 oraz drazek tlokowy 17.Urzadzenie do zwalniania rygla 5, u- trzymujacego np. drzwi 26 (fig. 5), sklada sie z suwaka 27, zaopatrzonego w wystep 28 i prowadzonego w listwach prowadni¬ czych 29. Zapomoca sprezyny 30 suwak 27 naciska na koniec drazka tlokowego 17.Wystep 28 suwaka 27 utrzymuje w polo¬ zeniu zamkniecia drazek ryglujacy 4 rygla 5, znajdujacego sie pod dzialaniem spre¬ zyny 25.Przy nadmiernem nagrzaniu sie po¬ mieszczenia drazek tlokowy 17, a wiec i suwak 27 przesuwaja sie w prawo az do ze¬ tkniecia sie wystepu 28 z wierzcholkiem 4a drazka 4. Jezeli temperatura pomieszcze¬ nia spada, tlok 16 wraz z drazkiem tloko¬ wym 17 porusza sie w lewo. Drazek ryglu¬ jacy 4, zaopatrzony w uchwyt 4b, mozna wówczas odciagnac ponownie wdól, wsku¬ tek czego drzwi zostana znowu zaryglowa¬ ne. Wskutek dzialania sprezyny 30 suwak 27 przesuwa sie dotad, az dotknie on draz¬ ka 17: Drazek ryglujacy 4 jest wtedy zno¬ wu utrzymywany w swem polozeniu za¬ mkniecia zapomoca wystepu 28, wskutek czego urzadzenie znajduje sie ponownie w polozeniu roboczem. Przy normalnej tem¬ peraturze rygiel 5 jest opuszczony, to zna¬ czy drazek 4 opiera sie o wystep 28. Przy podniesieniu sie natomiast temperatury wy¬ step 28 przesuwa sie w prawo i zwalnia drazek 4, który zostaje podniesiony do gó¬ ry sprezyna 25.Na drzwi moze oddzialywac w znany sposób sprezyna, zamykajaca je w chwili usuniecia zaryglowania.Nastawianie urzadzenia odbywa sie w sposób nastepujacy.Na fig. 4 przedstawiono urzadzenie tak nastawione, ze rygiel zostaje zwolniony przy wzroscie temperatury, wynoszacym okolo 40°C. Poniewaz tlok jest bardzo da¬ leko odsuniety, temperatura pomieszczenia w czasie nastawiania wyniesie plus 5 — 6 stopni. Wskaznik 31, przymocowany do plyty 12, pozwala odczytywac na umie¬ szczonej na koncu tego wskaznika odpo¬ wiednio cechowanej skali 32 temperature, przy której nastepuje zwolnienie rygla. Po¬ niewaz zwalnianie drazka ryglowego 4 mu¬ si sie odbywac przy jednem i tern samem - 3 —polozenia wystepu 28r nastawianie urza¬ dzenia na. moment zwolnienia uskutecznia sie w ponizej podany sposób.Temperatura powietrza pomieszczenia, w którem umieszczono aparat, jest mie¬ rzona zapomoca termometru, przy pomocy którego okresla sie, przy jakim wzroscie temperatury w stosunku do chwilowej tem¬ peratury moze nastepowac wylaczenie. Je¬ zeli np. temperatura powietrza wynosi -l-5°C, zwolnienie zas zaryglowania drzwi powinno sie odbywac przy temperaturze +45aC, to sworzen 20 nalezy obracac sru¬ bokretem dotad, az wskaznik 31 ustawi sie na skali naprzeciwko wskazania 40®, Zwol¬ nienie odbywac sie zatem bedzie przy tem¬ peraturze +45^.Drazek tlokowy 17 moze byc równiez zaopatrzony we wskaznik 33, wskazujacy na skali 34 normalna temperature pomie¬ szczenia.Zamiast tloka mozna zastosowac ewen¬ tualnie membrane, wykonana np. z gumy.Mozna równiez zastosowac membrane me¬ talowa, na której umieszcza sie wtedy dra¬ zek tlokowy, W postaci wykonania wynalazku, przed¬ stawionej na fig, 6 i 7, urzadzenie jest zao¬ patrzone w dwumetalowy pret 35, zginaja¬ cy sie pod wplywem ciepla. Pret ten dol¬ nym swym koncem 36 jest osadzony rucho¬ mo, np. moze sie obracac naokolo osi 37, przyczem moze byc równiez przechylany w plaszczyznie pionowej zapomoca wrzecio¬ na srubowego 38. Wskutek tego odleglosc dwumetalowego preta 35 od szyny slizgo¬ wej 39 jest zmienna i pret ten moze usku¬ teczniac swym górnym koncem przy na¬ grzaniu sie wiekszy lub mniejszy przesuw, zanim nacisnie na szyne slizgowa 39.Na wrzecionie 38 osadzona jest tarcza 40 z cechowana podzialka, oznaczajaca stopnie. Dwumetalowy pret 35, lacznie ze swem urzadzeniem ruchomem do nastawia¬ nia, jest zabezpieczony od zewnetrznych zaklócen zapomoca oslony 41, wykonanej z materjalu 6 dobrem przewodnictwie cieplnem, np, z blachy miedzianej. Oslona 41 posiada odejmowalna pokrywe 42, po zdjeciu której mozna wrzeciono 38 obra¬ cac zapomoca srubokretu w celu odpowied¬ niego jego nastawienia Temperatura, na jaka nastawione zostalo urzadzenie, fest wtedy widoczna z zewnatrz przez wykrój w oslonie 41.Jezeli szyna slizgowa 39 wskutek naci¬ sku preta dwumetalowego 35, wyginajace¬ go sie przy nagrzaniu sie, przesunie sie w swym kierunku podluznym, to ciezarek 43, osadzony obrotowo na czopie 44, opadnie nieco wdól, nacisnie na dzwignie 45, osa¬ dzona na czopie 46, i zwolni przez podnie¬ sienie rolki 47, osadzonej na drugiem ra¬ mieniu dzwigni 45, dzwignie ryglujaca ^8.Dzwignia 48 jest osadzona obrotowo na osi 49 i je«t wychylana zapomoca wystepu 50 rygla sprezynowego 51. Przy tym ruchu dzwigni 48, której polozenie koncowe ozna¬ czono lingami przerywanemi, jej wystep 52 lezy poza ciezarkiem 43.Po ochlodzeniu pret dwumetalowy 35 zajmuje swe? uprzednie polozenie. Jezeli wtedy pociagnac za koniec 53 rygta 57, to dzwignia ryglujaca 48 obraca sie zpowro- tem do swego uprzedniego polozenia i pod¬ nosi ciezarek 43 wgóre swym wystepem 52.Powoduje to przesuniecie sie szyny slizgo¬ wej 39, naciskanej sprezyna 54 i osadzonej w szczelinie ciezarka 43, w swe polozenie pierwotne, przyczem ciezarek 43 pozostaje znowu w polozeniu po 52 dzwigni 48 przechodzi wtedy pod rolka 47 i ustawia sie znowu poza lewym koncem dzwigni 45, wskutek czego rygiel 51 jest znowu utrzymywany w polozeniu wysunie- tem.Zamocowanie urzadzenia uskutecznia sie np, zapomoca katownika 55 i klamry 56 bezposrednio na ramie drzwiowej wzgled¬ nie na zelaznej krawedzi ogniotrwalych drzwi.Fig. 8 i 9 przedstawiaja umieszczenie — 4 —urzadzenia wedlug fig. 6 oraz drzwi w po¬ lozeniu zamkniecia i otwarcia. Drzwi sa zaopatrzone w rygiel 57, który przy otwar¬ tych drzwiach (fig. 9) zaczepia o koniec 53 napietego rygla sprezynowego 51. Drzwi sa zaopatrzone w sprezynowe zawiasy 58, wskutek czego przy wylaczeniu urzadzenia i przy wywolanem przez to odskoczeniu ry¬ gla 51 drzwi zamykaja sie samoczynnie.Jako pret metalowy uzyty jest pret, zlozony z dwóch warstw metali, przylega¬ jacych do siebie i posiadajacych rózny wspólczynnik rozszerzalnosci. Pret moze byc utworzony np. z dwóch pretów metalo¬ wych, polaczonych ze soba na stale, np. przez walcowanie, galwanicznie lub w inny odpowiedni sposób. Oba prety skladowe powinny posiadac rózne wspólczynniki roz¬ szerzalnosci.W postaci wykonania, przedstawionej na fig. 10 i 11, pret dwumetalowy 59 posia¬ da ksztalt sprezyny srubowej i dolnym swym koncem jest przymocowany do kraz¬ ka 60, osadzonego na sworzniu 61. Sworzen 61 jest utrzymywany w swem polozeniu ka- towem, kazdorazowo nastawionem z pew- nem tarciem, zapomoca mocnej sprezyny 62. Krazek 60 posiada wskaznik 63 (fig. 11), uwidoczniajacy polozenie sworznia na skali 64, widocznej zdolu prz«z otwór 65 oslony 66.Sworzen 61 posiada na dole naciecie 67, wskutek czego zapomoca srubokretu mozna sworzen przestawiac pomimo tarcia, wywo¬ lanego naciskiem sprezyny 62. Na górnym koncu rprezyny srubowej 59 umieszczone jest na pierscieniu 68 ramie 69, podtrzymu¬ jace od dolu ramie 70 dzwigni 71, która jest osadzona obrotowo. Dzwignia 71 po¬ siada kciuk 72, za który zaczepia ramie 73 dzwigni 75, obracajacej sie na czopie 74 pod dzialaniem wlasnego ciezaru. Dzwi¬ gnia 75 posiada wykrój 76, w którym u- mieszpzony jest trzpien 77.ramienia 78, o- sadzonego obrotowo na czopie 79. Ramie 78 posiada drugi trzpien 80, który przy ru¬ chu ramienia 78 wdól naciska na dzwignie zapadkowa 82, obracajaca sie naokolo punktu 81, przyczem dzwignia 82 jest rów¬ niez na jednej stronie obciazona tak, ze w polozeniu spoczynku posiada polozenie o- znaczone na fig. 10. W ten polozeniu dzwi¬ gnia 82 przylega do kolka zatrzymowego 83. Zatrzym 84, osadzony obrotowo na czo¬ pie 85, zatrzymuje rygiel zwalniajacy 51, znajdujacy sie pod dzialaniem sprezyny 86.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace.Jezeli urzadzenie znajduje sie w polo¬ zeniu, przedstawionem na fig. 10, to rygiel zwalniajacy 51 zajmuje polozenie zamknie¬ cia. Jezeli natomiast sprezyna srubowa 59 zostanie nagrzana, to ramie 69 odchyla sie wbok tak, ze zwolniona dzwignia 71 moze opasc wdól. Wskutek tego kciuk 72 zwal¬ nia ramie 73, dzieki czemu dzwignia 75 o- pada i czop 77 przesuwa sie w wykroju 76 ku dolowi, powodujac opuszczanie sie ra¬ mienia 78. Wskutek tego trzpien 80 uderza o dzwignie zapadkowa 82, dzialajac na nia ciezarem obu dzwigni 75 i 78. Dzwignia 82 zwalnia zatrzym 84, wskutek czego rygiel zwalniajacy 51 przesuwa sie wstecz pod dzialaniem sprezyny 86 i drzwi zostaja zwolnione.Przez obracanie sworznia 61 mozna zmieniac napiecie sprezyny 59 i mozna przestawiac wskaznik 63, a tern samem dzialanie sprezyny srubowej 59 mozna na¬ stawiac na rózna temperature.Przy zwalnianiu drzwi, czyli przy prze* suwaniu rygla 51 zapomoca sprezyny 86 w lewo, rygiel 84 jest przekrecany na sworzniu 85. W miedzyczasie mlotek 78 o- pada jednak na tyle wdól, ze górny swo¬ bodny koniec rygla 84 slizga sie wzdluz krzywego toru 87 tego mlotka. Wskutek te¬ go mlotek 78 obraca sie do góry na swym sworzniu 79, dzwignia zas 75 podnosi sie jednoczesnie tak, ze zajmuje polozenie, w którem zostaje ona znowu zaryglowana po cofnieciu sie dzwigni 71 do swego poczat- — 5 —kowego polozenia zaryglowania. Po zwol¬ nieniu trzeba zapomoca pociagniecia rygla sprezynowego 51 nastawic urzadzenie po¬ nownie na. zaryglowane polozenie drzwi.Fig. 10 uwidocznia, ze urzadzenie we¬ dlug wynalazku moze byc równiez polaczo¬ ne z elektrycznem urzadzeniem alarmo- wem. W tym celu zastosowana jest sprezy¬ na kontaktowa 88, która zatrzym 84 przy zwolnieniu dociska do kontaktu 89, zamy¬ kajac w ten sposób obwód pradu 90.Na fig. 12 i 13 przedstawiono inna po¬ stac wykonania wynalazku, w której rygiel zwalniajacy dziala w kierunku pionowym.Do utrzymywania drzwi sluzy sprezyna 91, wykonana w postaci otwartych widelek. W sprezyne te wchodzi trzpien 92, osadzony na drzwiach. Dzieki takiemu wykonaniu zamykanie drzwi jest umozliwione wsku¬ tek tego, ze przy szarpnieciu drzwi trzpien 92, utrzymujacy drzwi, wychodzi ze spre¬ zyny 91. Z drugie] strony drzwi moga byc, rozumie sie, zwolnione zapomoca rygla 51.Dla zamkniecia drzwi nalezy zatem uzyc nieco sily, jezeli nie jest uruchomione u- rzadzenie zamocowujace, reagujace na wzrost temperatury. Mozna równiez drzwi po otworzeniu ustawic tak, aby trzymane one byly ponownie przez urzadzenie za¬ mocowujace. W tym celu nalezy trzpien 92 wprowadzic do widelkowatej sprezyny 91.Nastawianie na rózne temperatury, przy których powinno nastepowac zwolnienie, mozna osiagnac takze i przez osadzenie ra¬ mienia 70 dzwigni 71, wzglednie suwaka 39, nastawnie w stosunku do preta dwumeta- lowego.Ewentualnie mozna zapomoca elek¬ trycznego obwodu pradu uruchomiac takze i inne urzadzenia, np. urzadzenie do gasze¬ nia ognia. PL