W patencie Nr 18778 opisano sposób i u- rzadzenie do wprowadzania poprawek na odchylenia dzwieku oraz na czas stracony podczas manipulacyj z przyrzadami podslu- chowemi i na wyznaczanie polozenia samo¬ lotów zapomoca reflektorów, posiadajacych pierscien o srednicy, regulowanej zapomoca przepony, zawieszony na sprzegle Cardan'a tak, iz moze sie poruszac zgodnie z przesu¬ waniem sie ruchomego wózka, zachowujac przytem polozenie poziome, oraz zródlo swiatla nieruchome lub poruszajace sie zgod¬ nie z przesuwaniem sie wózka i rzucajace cien lub obraz skrzyzowanych nitek, znaj¬ dujacych sie na pierscieniu, na wykres ko- tangensowy.Sposób ten polega zasadniczo na stalem przesuwaniu podczas sledzenia samolotu zapomoca przyrzadu podsluchowego osi drgan regulowanego pierscienia wzgledem osi drgan ruchomego wózka przyrzadu w ten sposób, aby opisywala jedna z elips siatki elips, z których kazda odpowiada innemu wzniesieniu sie samolotu i które daja sie okreslic z wzoru: / = l -j- e sin S w którym/ jest odlegloscia pomiedzy osiami drgan pierscienia i ruchomego wózka, a S — ka¬ tem polozenia samolotu, przyczem 1000 v r - . . ' . p = —=— X -yr-, gdzie r jest promie¬ niem pierscienia, V — szybkoscia samolotu, 1000 e , . . L L a e = —=— —=—, gdzie 0 jest to czas, stracony podczas manipulowania przyrza¬ dem, a h — wzniesienie samolotu.W patencie Nr 18778 wspomniano poza tern, ze os drgan pierscienia zamiast roz¬ maitych rzeczywistych elips wspomnianej siatki elips moze opisac elipse posrednia, która przesuwa sie w zaleznosci od wznie¬ sienia samolotu dookola zgóry obranego srodka obrotu w ten sposób, aby pokryla sie z mozliwie najwiekszem przyblizeniem z rozmaitemi rzeczywistemi elipsami wspo¬ mnianej siatki elips.Wkoncu w powyzszym patencie opisano urzadzenie, w którem os drgan pierscienia opisuje elipse posrednia, niezaleznie od jej polozenia w stosunku do srodka obrotu, ale w zaleznosci od danego wzniesienia samolo¬ tu, przyczem to urzadzenie posiada dajacy sie obracac zab, którego polozenie reguluje sie w zaleznosci od wzniesienia samolotu i którego profilowi odpowiada konchoida e- lipsy posredniej. Ruchome ramie, obracaja¬ ce sie dookola osi drgan ruchomego wózka przyrzadu podsluchowego, opiera sie stale na tym zebie, przyczem na jego drugim kon¬ cu jest przegubowo umocowany pierscien, którego os opisuje elipse.Ruchome ramie moze sie poruszac w tulei, znajdujacej sie na osi drgan ruchome¬ go wózka, i moze byc w tym wózku unieru¬ chomione.Sposób i urzadzenie, opisane w paten¬ cie Nr 18778, mtozna równiez wedlug niniej¬ szego wynalazku zastosowac do okreslania miejsca przyszlego polozenia celu zapomo- ca przyrzadów podsluchowych podczas noc- nycji walk przeciwlotniczych, przyczem to okreslanie polega na poszukiwaniu samolo¬ tu zapomoca reflektorów, to znaczy na prze¬ suwaniu sie osi drgan pierscienia przyrzadu podsluchowego wzgledem osi drgan rucho¬ mego wózka w ten sposób, aby ta ostatnia opisywala elipse wedlug wzoru: , /= E 1 + esinS ' w którym p i e sa to stale, zmieniajace sie w zaleznosci od broni, z której sie strzela.Jezeli chodzi o samolot, np. znajdujacy sie w odleglosci D od przyrzadu podslucho¬ wego i lecacy z szybkoscia V (przyjmuje sie, ze szybkosc ta jest znana wedlug szumu mo¬ toru) na stalej wysokosci h, to czas, który uplywa pomiedzy chwila, gdy wyslany przez ten samolot dzwiek dojdzie do obslugujace¬ go przyrzad podsluchowy, a chwila, gdy pierwszy wystrzelony pocisk dosiegnie sa¬ molotu, bedzie sie skladal z natepujacych okresów: 3D 1) czasu T = , odpowiadajacego czasowi trwania przebiegu dzwieku od sa¬ molotu do przyrzadu podsluchowego, 2) czasu 6, straconego na odpowiednie nastawienie dziala, znajdujacego sie przy¬ puszczalnie wpoblizu przyrzadu podslucho¬ wego (w razie ostrego strzelania dodaje sie jeszcze czas stracony na wystrzal, który wynosi zazwyczaj polowe tego czasu), 3) czasu /, odpowiadajacego czasowi lo¬ tu pierwszego pocisku az do samolotu.W chwili, gdy pierwszy pocisk dosiegnie samolotu, ten ostatni zajmuje w przestrzeni nowe polozenie, tak zwany punkt przyszly, oddalony od punktu, w którym znajdo¬ wal sie samolot w chwili nasluchiwania o V(T + a + t).Cel, jaki ma byc osiagniety, stanowi wla¬ snie ów przyszly punkt, którego wzniesienie jest przypuszczalnie stale i równe wzniesie¬ niu samolotu w chwili podsluchiwania, jedy¬ nie jego kat polozenia i azymut ulegly zmia¬ nie. — 2 —Okreslanie tego przyszlego punktu, w którym pocisk ma dosiegnac samolotu, moz¬ na uskuteczniac zapomoca przyrzadu pod¬ sluchowego, uzywanego podczas ostrzeliwa¬ nia samolotu, oraz zapomoca sposobu i przy¬ rzadu, opisanych w patencie Nr 18778.Jezeli (fig. 1) O stanowi srodek rzutu przyrzadu podsluchowego, zlewajacy sie z osia drgan jego ruchomego wózka, G — wy¬ kres spólrzednych, B — pierscien z przepo¬ na o promieniu MC = r, OC = I odpowia¬ da dlugosci drgajacego ramienia ruchomego wózka, a A odpowiada samolotowi, który leci na stalej wysokosci w kierunku od A do A', i szybkosc jest przypuszczalnie zna¬ na, wówczas polozenie przyszlego punktu A', jak wynika z poprzedniego, da sie okre¬ slic z równania: AA = V(T + h + t) albo AA'=v(-^-+e +A (1) \ 1000 I Jezeli sie przyjmie, ze -™- + 9+l =, 1000 wówczas AA' = Vx; z fig. 1 wynika, ze: A4L = 0A MC OC ' lub r l ' skad l=±X±- (2) V X Uprzednio przyjeto, ze: * =-— + » +/, (3) 1000 w którem A ma wartosc stala, dajaca sie zgóry okreslic. W razie ostrzeliwania samo¬ lotu zapomoca np. karabina maszynowego mozna przyjac, ze e = 6 sek. (z tego 4 sek. stanowi czas stracony na celowanie, a 2 sek. — czas stracony na wystrzal).Czas t lotu pocisku do przyszlego punktu A zalezy od wlasnosci balistycznych poci¬ sków i lufy i zmienia sie wraz ze zmiana ka¬ ta polozenia S' i odleglosci D' do celu.Czas / da sie okreslic z równania: t = t(D' S().Do okreslenia tej funkcji / (U S') sluzy wykres torów pocisków, to znaczy siatka, odtwarzajaca tory tych pocisków przy ka¬ tach podniesienia dziala, zmieniajacych sie np. co 5°, w kierunku od poziomu do polo¬ zenia pionowego. Te tory sa zawarte we¬ wnatrz paraboli bezpieczenstwa, zawieraja¬ cej jedynie czesc kazdego toru pomiedzy jego poczatkiem i wiercholkiem.Taka siatka krzywych jest okreslona dla kazdej poszczególnej lufy, gdyz zalezy od wlasnosci balistycznych danej lufy i danych pocisków.Oprócz tych torów kresli sie równiez krzywe jednakowego czasu lotu pocisku, któremi w prózni sa kola o srodku, znajdu¬ jacym sie w srodku wylotu lufy. Wskutek o- poru powietrza krzywe rzeczywiste mniej lub wiecej róznia sie od tych kól.Na kazdym torze, odpowiadajacym stale¬ mu katowi podniesienia dziala, oznacza sie odleglosci, odmierzone na linji, nachylonej pod katem polozenia dla kazdej z krzywych jednakowego czasu lotu pocisku, i zapomoca tych danych kresli sie szereg krzywych, ta¬ kich, jakie przedstawiono dla przykladu na fig. 2 (odpowiadajacej okreslonemu typowi karabina maszynowego), przyczem na od¬ cietych odlozono czas w sekundach, a na rzednych odleglosci, odmierzone na linji wykreslonej pod katem polozenia.Kazda z tych krzywych odpowiada to¬ rowi danego nachylenia. — 3 -Rozpatrujac siatke krzywych, widac, ze dla malych odleglosci wszystkie nakreslone krzywe posiadaja czesc wspólna, niezaleznie od kata podniesienia, i ze w przykladzie, przedstawionym na fig. 2, zaczynaja sie one od siebie róznic dopiero dla odleglosci po¬ wyzej okolo 1600 m.Naogól przy ostrzeliwaniu samolotów, zwlaszcza zapomoca karabinów maszyno¬ wych, usiluje sie zazwyczaj dosiegnac samo¬ loty, latajace na wysokosciach, zawartych pomiedzy 500 i 3000 m.Z krzywych nakreslonych (np. fig. 2) wybiera sie taka, która daje najmniejsze od¬ chylenia dla odleglosci mniejszych od 3000 m. Z wykresu na fig. 2 widac, ze krzywa, odpowiadajaca torowi pocisku przy kacie podniesienia 45°, jest najbardziej odpowied¬ nia. Te krzywa przyjmuje sie za posrednia krzywa dla wszystkich katów polozenia ce¬ lu i funkcje / = f (D* . S') zastepuje sie funkcja / = / {D'J, w której brak kata po¬ lozenia S'.Poniewaz jednak U = OA (fig. 1) jest nieznane, wiec w przyblizeniu mozna D' za¬ stapic przez D = OA, które jest juz znane.Stad: x = l^ + & +f(D), (4) przyczem f(DJ odpowiada krzywej dla ka¬ ta podniesienia 45°, wybranej za posrednia na fig. 2. Nalezy jednak wyrazic te krzywa analitycznie. W tym celu kresli sie punkty, odpowiadajace tej krzywej na podwójnie lo¬ garytmicznym papierze, przyczem na od¬ cietych odklada sie logarytmy czasu: log. /, a na rzednych — logarytmy odleglosci: log, D. Uzyskuje sie w danym przykladzie krzy¬ wa, przedstawiona na fig. 3, przyczem da sie z latwoscia stwierdzic, ze nakreslone punkty ukladaja sie wzdluz prawie linji pro¬ stej. One nie ukladaja sie dokladnie wzdluz prostej, gdyz ich wartosci (obliczone z wy¬ kresu toru) odpowiadaja pomiarom, które posiadaja bezwzglednie pewne bledy. Kresli sie wiec prosta, wyposrodkowana mozliwie najdokladniej, która odtwarza nastepujace równanie: Log D = A log l + B.Nalezy zaznaczyc, ze w celu ulatwienia rysunku odlozono na papierze logarytmicz¬ nym punkty, odpowiadajace wartosciom , a nie wartosciom D.W rzeczywistosci wiec otrzymuje sie: log = A log / + B. 100 Z prostej, nakreslonej na papierze (fig. 3), latwo jest okreslic w znany sposób war¬ tosc spólczynników A i B, które w przykla¬ dzie z karabinem maszynowym równaja sie: A = 0,682 B = log 6,8.Z powyzszego mozna w znany sposób wy¬ prowadzic wzór na odleglosc w zaleznosci od czasu lotu pocisku: D=t0Y (5) przyczem ta odleglosc w danym przykladzie wynosi: D = 680t°'68.Rozwiazujac równanie (5) w sposób odmien¬ ny, otrzymuje sie czas lotu pocisku: a w danym przykladzie: t = 6,858 X10~SXD147-A wiec do okreslenia * mozna napisac za¬ miast równania (4) wyrazenie nastepujace; 3D + IWO lub w danym przykladzie •+£) —A X = - 3D + 6 + 6,858X10^X0^. 1000 Jezeli na arkusz papieru nakresli sie zmiany funkcji x, wówczas danemu przy¬ kladowi odpowiada krzywa, przedstawiona na fig. 4, przyczem stwierdza sie, ze dla wartosci D, zawartych pomiedzy 500 i 3000 m, ta krzywa rózni sie bardzo malo od pro¬ stej, która da sie wykreslic zapomoca wypo- srodkowania na papierze (linja przerywana na fig. 4) i która odpowiada wyrazowi: x = A D + B\ 16) w którym latwo mozna okreslic spólczynniki A' i W.W danym przykladzie: x = —— (8 D + 6300) . 1300 Poniewaz jednakze: AA' = Vx, a w przyrzadzie nasluchowym: D l ¦¦-x: v x wiec, zastepujac x przez x , otrzymuje sie: 1 /=v< A' + ^ oraz / = -bx A / + B' AD Poniewaz D = sinS a r jest funkcja tylko V (patent Nr 14282J, wiec, podstawiajac r B' = p oraz = e, VXA' A'Xh otrzymuje sie: / = 1 ~\- e sin S , gdzie p i e sa to stale, które z latwoscia mozna obliczyc, znajac szybkosc V samolotu i jego wzniesienie.W celu okreslenia polozenia, a tern sa¬ mem kata polozenia i azymutu przyszlego punktu samolotu, postepuje sie w nastepuja¬ cy sposób.Po okresleniu polozenia tego samolotu zapomoca przyrzadu podsluchowego, stoso¬ wanego podczas nocnego ostrzeliwania sa¬ molotów, zaopatrzonego np. w urzadzenie wskazujace takie, jak mp. sluzace do kontro¬ lowania poszukiwan, opisane w patencie Nr 14282 lub w patencie Nr 21655, wystarczy stale przesuwac os drgan regulowanego pierscienia wzgledem osi drgan ruchomego wózka tak, aby pierwsza z tych osi opisala pozadana elipse siatki elips, z których kaz¬ da odpowiada innemu wzniesieniu samolotu i które mozna okreslic z równania: 1 = 1 -\- 2 sin S w którem p i e sa to dwie stale, które oblicza sie, jak podano powyzej, a S jest to kat po¬ lozenia samolotu podczas podsluchiwania.W kazdej wiec chwili uzyskuje sie na wy¬ kresie spólrzednych siad przyszlego miejsca samolotu, z którego latwo da sie okreslic kat polozenia i azymut tego przyszlego punktu badz przez odczytywanie na wykre¬ sie spólrzednych, badz np. zapomoca urza¬ dzenia, opisanego w patencie Nr 18939. Te — 5 —wartosci kata polozenia i azymutu przy¬ szlego miejsca samolotu sluza do okresla¬ nia elementów niezbednych do ostrzeliwa¬ nia.Os drgan pierscienia zamiast opisywania rozmaitych rzeczywistych elips wspomnia¬ nej siatki elips moze opisac elipse posrednia, która nastepnie przesuwa sie w zaleznosci od wzniesienia samolotu, jak to opisano w patencie Nr 18778.Wreszcie, aby os drgan pierscienia opi¬ sala elipse posrednia, przyrzad podslucho¬ wy zaopatruje sie w urzadzenie do wprowa¬ dzania poprawek, opisane we wspomnianym patencie. Kablak stosuje sie tego samego ty¬ pu, jedynie zmienia sie jego stale, przyczem oblicza sie je tak, jak wyzej wspomniano.Jednakze usuwa sie sposób zaryglowywa- nia, podany we wspomnianym patencie.Powyzej wspomniano, ze stala e zalezy od wysokosci h, na jakiej samolot leci. Te wysokosc h oblicza sie w nastepujacy sposób.Przyjmuje sie, ze samolot leci na jednej wysokosci. Przyjmuje on okreslona ilosc polozen A — At ... An, odpowiadajacych czasom / . / .... t . o' i i) Podsluchujacy sledzi samolot w jego roz¬ maitych kolejnych polozeniach, przyczem na wykresie spólrzednych oznacza sie punk¬ ty a, a,.,., aM, odpowiadajace miejscom A, A1 ... A n samolotu.Jezeli m odpowiada wysokosci OP wy¬ kresu na fig. 1, to podczas przelotu samolo¬ tu pomiedzy punktami Ax i A2 uplywa czas t2 — t1\ otrzymuje sie (fig. 5): poniewaz samolot posiada szybkosc V, któ¬ ra jest przypuszczalnie znana, wiec: A, A2 = V (U - tj, skad: ax a2 przyczem h jest wyrazone w metrach, V — w metrach na sekunde, at a2 — w milime¬ trach, a m = Ow, 10.Poniewaz kat polozenia samolotu okre¬ sla sie zapomoca przyrzadu podsluchowego, wiec tern samem zna sie jego odleglosc stn S PL