Budowa dwurzedowych lozysk walko¬ wych nasuwa szereg trudnych zagadnien, które nalezy rozwiazac, chcac otrzymac lo¬ zysko o dobrem prowadzeniu walków, a wiec malem tarciu i jednoczesnie o mozli¬ wie duzej wytrzymalosci oraz niekosztownej fabrykacji. W wielu przypadkach, zwla¬ szcza w lozyskach malych wymiarów i ma¬ lej szerokosci, wykonanie kolnierzy, pola¬ czonych na stale z jednym z pierscieni lo¬ zyskowych, jest tak kosztowne, ze taka bu¬ dowe lozyska nalezy uwazac za nieekono¬ miczna. Wobec tego proponowano stosowac luzne kolnierze lub luzne pierscienie pro¬ wadnicze wszelkiego rodzaju i to zarówno w lozyskach kulkowych, jak i lozyskach walkowych róznych ksztaltów.W dwurzedowych lozyskach z walkami stozkowemi stosowano pomiedzy rzedami walków pierscien dociskowy lub prowadni- czy, sluzacy ewentualnie równiez jako klatka na walki. Pomysl ten jednak okazal sie niepraktyczny, poniewaz pierscien doci¬ skowy tylko wtedy moze byc w równowa¬ dze, gdy nacisk na ten pierscien w kierunku osiowym jest jednakowy z obydwóch stron.Warunek ten moze byc spelniony tytko wte¬ dy, gdy obydwa rzedy walków sa obciazo¬ ne dokladnie jednakowo, co jednak nie mo¬ ze miec miejsca wtedy, gdy lozysko jest ob¬ ciazone z jednej strony w kierunku osio¬ wym. Poniewaz pierscien dociskowy nie jest ustalony w kierunku osiowym zadnym pierscieniem lozyskowym, przeto cisnieniena walki wzrasta w miare obciazania lozy¬ ska w kierunku osiowym. Stwierdzono do¬ swiadczalnie, ze lozyska takie nagrzewaja sie nawet przy malem obciazeniu.W dwurzedowych lozyskach z walkami o krzywym profilu, np. w sferycznych lo¬ zyskach walkowych, proponowano umie¬ szczac pomiedzy rzedami walków kolnie¬ rze prowadnicze, na które zupelnie nie dzia¬ la nacisk walków. Walki musza wówczas zajmowac polozenie równowagi, poniewaz dzialaja na nie tylko sily pomiedzy walka¬ mi i pierscieniami lozyskowemi, t. j. walki musza w tym przypadku dzialac przewaz¬ nie, jako zwykle walki cylindryczne. Ponie¬ waz jednak jest praktycznie niemozliwoscia wykonanie pierscienia prowadniczego z taka dokladnoscia, aby nie bylo wcale luzu po¬ miedzy koncami walków i tym pierscieniem, przeto lozysko takie nie dziala zadowala¬ jaco. Stosujac lozyska, w których walki ma¬ ja zasadniczo ksztalt stozkowy, rozklad ob¬ ciazenia wzdluz walków jest mniej lub wie¬ cej nierównomierny, co zmniejsza w znacz¬ nym stopniu wytrzymalosc lozyska.Wynalazek niniejszy usuwa wszystkie niedogodnosci przez polaczenie szczególów konstrukcyjnych o waznem znaczeniu. Przez wzglad na koszty wyrobu lozyska nie sto¬ suje sie wcale nieruchomych kolnierzy na pierscieniach lozyskowych, lecz tylko luzny pierscien dociskowy. Pierscien ten jest wlo¬ zony miedzy dwa rzedy walków i jest przy¬ trzymywany przez nie w kierunku osiowym.Pierscien ten posiada takie wymiary, ze na konce walków wywiera sile, która odpo¬ wiednio do warunków równowagi walka po¬ woduje utworzenie kata pomiedzy wypad- kowemi sil, dzialajacych na walki i pierscie¬ nie lozyskowe. Uklad taki, nie nadajacy sie zupelnie do lozysk o walkach stozkowych, okazal sie nietylko mozliwy, ale nawet bar¬ dzo dogodny, jezeli walki maja krzywy pro¬ fil. Jezeli lozysko jest narazone na obciaze¬ nie osiowe, czego nie mozna w praktyce u- niknac calkowicie, walki przesuwaja sie w kierunku osiowym wzgledem pierscieni lo¬ zyskowych. Linje dzialania sil, przylozo¬ nych do pierscieni lozyskowych, przesuwaja sie przytem bardzo szybko tak, iz juz po bardzo malem osiowem przesunieciu pier¬ scienia dociskowego linje sil wypadaja w tej plaszczyznie, w której znajduje sie naj¬ wieksza srednica walka. Walek dziala wiec jak walec, który nie wymaga dla zachowa¬ nia równowagi zadnej sily, dzialajacej na powierzchnie koncowe. Przesuniecia osiowe walków i pierscienia dociskowego zanikaja automatycznie, a pierscien dociskowy opie¬ ra sie w dalszym ciagu o konce walków i prowadzi je, nie wywierajac na nie zadnego cisnienia.Wynalazek dotyczy wiec zasadniczo dwurzedowego lozyska walkowego z wal¬ kami o krzywym profilu i pierscieniem do¬ ciskowym pomiedzy dwoma rzedami wal¬ ków, którego polozenie osiowe w lozysku jest okreslone dwoma rzedami walków, przyczem pierscien dociskowy posiada wieksza szerokoscy anizeli odstep w kierun¬ ku osiowym pomiedzy obciazonemi czescia¬ mi rzedów walków przy obciazeniach wy¬ lacznie w kierunkach promieni lozyska, nie- zaopatrzonego w pierscien dociskowy.Na rysunku przedstawiono dla przykla¬ du trzy postacie wykonania wynalazku, a mianowicie fig. 1 przedstawia przekrój lo¬ zyska wzdluz osi, fig. 2 — taki sam prze¬ krój innej odmiany lozyska, a fig. 3— prze¬ krój trzeciej odmiany.Lozysko wedlug fig. 1 sklada sie z pier¬ scienia wewnetrznego 1 i pierscienia ze- wnetrznego 2, pomiedzy któremi umieszczo¬ ne sa dwa rzedy walków 3 i 4. Walki te po¬ siadaja wypukly zewnetrzny profil i tocza sie w rowkach 5, 6, 7, 8 pierscieni, przy¬ czem rowki maja równiez odpowiedni pro¬ fil. Osie obrotu walków sa równolegle do osi obrotu lozyska, a pomiedzy dwoma rze¬ dami walków jest umieszczony luzny pier¬ scien dociskowy 9. Ten pierscien dociskowy, osadzony na pierscieniu wewnetrznym /, — 2 —jest przytrzymany w kierunku osiowym tyl¬ ko obydwoma rzedami walków. Powierzch¬ nie boczne 10 — 11 pierscienia sa plaskie i opieraja sie o równiez plaskie powierzchnie boczne walków. Pierscien posiada tak duza szerokosc, ze walki sa wypychane na boki lozyska, wskutek czego wypadkowe sil 12 wzglednie 13 pomiedzy walkami 4 i pier¬ scieniami 1 i 2 tworza pewien kat. Wypad¬ kowe te sa zrównowazone w kierunku bocz¬ nym sila 14, dzialajaca miedzy koncami walków a pierscieniem dociskowym.Sila 14 ma zasadnicze znaczenie dla do¬ brego prowadzenia walków. Pod wplywem tej sily walek jest zmuszony przyjac na¬ chylone polozenie wzgledem osi lozyska, o- kreslone przez plaska powierzchnie boczna // pierscienia dociskowego.Fig. 2 przedstawia sferyczne lozysko walkowe. Walki 3, 4 sa zupelnie symetrycz¬ ne i najwieksze srednice walków wypadaja dokladnie posrodku pomiedzy plaszczyzna¬ mi koncowemi walków. Pomiedzy rzedami walków znajduje sie pierscien dociskowy 9, który jest dostatecznie szeroki, by cisnac na walki w kierunku odpowiednich plaszczyzn bocznych z odpowiednia sila 14. Obydwie sily 12, 13 pomiedzy walkiem i pierscieniem dzialaja na walek w punktach, znajduja¬ cych sie z jednej strony srodkowej pla¬ szczyzny walka, i tworza ze soba kat. Aby tarcie w lozysku bylo jak najmniejsze, styczne do powierzchni walków w punktach przylozenia sil 12 i 13 do walka powinny miec takie polozenie, aby przecinaly sie wpo- blizu punktu przeciecia osi obrotu walka z osia obrotu lozyska. Takie polozenie punk¬ tów nacisku, wzglednie stycznych w tych punktach, osiaga sie przez odpowiedni dobór szerokosci pierscienia dociskowego 9. Moz¬ na to najlepiej osiagnac i skontrolowac wte¬ dy* gdy stykanie sie pomiedzy walkiem i przynajmniej jednym z pierscieni lozyska jest niezupelne, tak zwane punktowe.Fig. 3 przedstawia odmiane lozyska bar¬ dzo dogodna pod wielu wzgledami. Walki 3, 4 posiadaja równiez w tym przypadku wy¬ pukly profil, najlepiej kolowy. Srodek krzy¬ wizny lezy jednak poza plaszczyzna osio¬ wa, polozona posrodku miedzy czolowemi powierzchniami walków. Dzieki temu walki maja ksztalt niesymetryczny, nieco stozko¬ waty. Pomiedzy rzedami walków znajduje sie pierscien dociskowy 9 wpoblizu sferycz¬ nego toru 18 w zewnetrznym pierscieniu 2.Pierscien ten nie jest sztywno polaczony z pierscieniem zewnetrznym, lecz moze wa¬ hac sie dokola srodka sferycznej powierzch¬ ni lozyska i do pewnego stopnia moze prze¬ suwac sie wbok, gdy rzedy walków przesu¬ waja sie w kierunku osiowym. Pierscien dociskowy jest tak szeroki, ze wypycha wal¬ ki nazewnatrz ku plaszczyznom bocznym lozyska, wskutek czego wypadkowe sil 12, 13, dzialajace na pierscienie lozyskowe, przechodza nie przez konce najwiekszych srednic tych walków, lecz znajduja sie wpo¬ blizu ich srodka. Jak i w poprzednich przy¬ kladach wykonania, sily 12 i 13 tworza wiec miedzy soba pewien kat. W przykla¬ dzie, przedstawionym na fig. 3, punkt przy¬ lozenia sily 13 znajduje sie przy srodku 19 walka, który jest uksztaltowany i zalozony w ten sposób, ze styczne w tym punkcie przechodza przez punkt przeciecia 20 osi obrotu walków z osia obrotu lozyska. Po¬ niewaz jednak sila 14 dziala na walek wpo¬ blizu powierzchni zewnetrznej, punkt przy¬ lozenia 22 sily 12 do walka wypada nieco blizej mniejszej powierzchni czolowej 21, niz sila 13. Styczna do powierzchni walka w punkcie 22 nie przechodzi wiec przez punkt 20 tylko wpoblizu tego punktu. Jed¬ nak dzieki niewielkiej zmianie osiowych wymiarów pierscienia dociskowego 9 mozna nadac punktom 19 i 22 takie przesuniecie, a- by styczne w tych punktach mialy korzyst¬ niejsze polozenie. Lozysko wedlug fig. 3 jest zaopatrzone w klatke 17, która ma na celu tylko uniemozliwienie zetkniecia sie dwóch sasiednich walków i przytrzymywa¬ nie tych walków, jezeli pierscien zewnetrz- — 3 —ny lozyska zostanie odchylony wbok na ty¬ le, ze ustanie zetkniecie sie pomiedzy wal¬ kami i tym pierscieniem zewnetrznym. Poza tem, stykanie sie walków z pierscieniem ze¬ wnetrznym jest punktowe, t. j, promien krzywizny profilu walka jest nieco mniejszy od promienia sferycznego toru w pierscie¬ niu zewnetrznym lozyska. Tor ten stanowi powierzchnia sferyczna, wspólna dla oby¬ dwóch rzedów walków. Aby otrzymac naj¬ lepsze prowadzenie walków, powierzchnie boczne pierscienia dociskowego 9, opieraja¬ ce sie o walki, sa kuliste, a srodek tych po¬ wierzchni wypada w punkcie przeciecia sie osi obrotu walków z osia obrotu lozyska.Powierzchnie oparcia walków o pierscien dociskowy sa równiez sferyczne, a srodek ich wypada w tym samym punkcie, co sro¬ dek odpowiednich powierzchni pierscienia dociskowego. Jednak te krzywizny, jak rów¬ niez róznica pomiedzy krzywizna profilu walka a krzywizna toru zewnetrznego sa nieznaczne, wskutek czego nie sa widoczne na rysunku.Wynalazek nie ogranicza sie do opisa¬ nych przykladów postaci wykonania, lecz moze miec wielka liczbe odmian. We wszystkich odmianach mozna zastosowac stykanie sie punktowe lub linjowe w jed¬ nym lub obydwóch pierscieniach lozysko¬ wych. We wszystkich odmianach o wal¬ kach, ustawionych ukosnie, jedna lub oby¬ dwie powierzchnie prowadnicze walków I pierscienia dociskowego moga byc sferycz¬ ne. Powierzchnie czolowe walków moga byc plaskie lub uksztaltowane inaczej. Po¬ wierzchnia pierscienia dociskowego moze byc plaska, kulista lub innego ksztaltu.Pierscien dociskowy moze byc we wszyst¬ kich odmianach umieszczony wpoblizu pier¬ scienia wewnetrznego lub zewnetrznego lo¬ zyska albo w jakiemkolwiek innem miejscu pomiedzy temi pierscieniami.Pierscienie lozyskowe moga byc niepo- dzielone lub tez podzielone w rozmaity sposób, np. w celu umozliwienia zalozenia pierscienia dociskowego do lozyska. W przy¬ padku lozysk sferycznych o stosunkowo niewielkiej szerokosci pierscien dociskowy wprowadza sie zwykle, sciskajac go ela¬ stycznie owalnie tak, by wchodzil do otworu bocznego w pierscieniu zewnetrznym. Pier¬ scien dociskowy moze byc poza tern podzie¬ lony dowolnie w plaszczyznie osiowej lub promieniowej. Powierzchnie toczenia sie walków moga byc wykonane wprost w cze¬ sciach maszyn, osadzonych w lozysku. Klat¬ ka na walki moze byc wykonana dowolnie.Mozna ewentualnie stosowac walki o pro¬ filu wkleslym, jak równiez walki, których powierzchnie boczne sa róznemi polaczenia¬ mi profilów wypuklych, wkleslych i prosto- linjowych. PL