'06 Wynalazek niniejszy dotyczy ulepszo¬ nej pedni hydraulicznej, która moze byc za¬ stosowana zamiast sprzegla i urzadzenia ha¬ mujacego w pojazdach mechanicznych; dzieki wynalazkowi ruch obrotowy zostaje przeniesiony z walu korbowego silnika na wal napedzany. Rozumie sie jednak, ze wynalazek nie ogranicza sie do wskazanego uzytku, poniewaz moze byc stosowany w róznych urzadzeniach napedowych, W jednej postaci wykonania wynalazku pednia hydrauliczna moze zastapic w pew¬ nej mierze skrzynke biegów, sprzeglo i me¬ chanizm luznego biegu, gdyz sila zostaje przeniesiona z walu korbowego na wal na¬ pedzany zapomoca pedni hydraulicznej we¬ dlug wynalazku. Szybkosc obrotowa walu napedzanego moze byc regulowana zapomo¬ ca tloczków, rozrzadzajacych odpowiednie niezalezne pompy zebate (tloczace zapomo¬ ca kól zebatych), przyczem jedno z kól ze¬ batych kazdej pompy laczy sie w odpo¬ wiedni sposób ze zwyklem kolem czolowem, osadzonem bezposrednio lub posrednio na wale napedzajacym.Wazna cecha wynalazku jest zastoso¬ wanie szeregu pomp zebatych, niezaleznych jedna od drugiej, przyczem kazda pompa jest zamknieta w odpowiedniej pochwie, umieszczonej w oslonie, zawierajacej oliwe.Oslona ta moze sie obracac, przyczem po-, chwy sa rozmieszczone tak, iz kraza okolo osi oslony.Druga wazna cecha wynalazku jest urza¬ dzenie, dzieki któremu przeplyw oliwy ze zbiornika poprzez niezalezne pompy i zpo-wrotem do zbiornika jest regulowany zapo- moca tloczków, dzialajacych równoczesnie i równorzednie, uruchomianych recznie lub samoczynnie.Dalsza wazna zaleta wynalazku jest moznosc zmiany szybkosci obrotowej oslo¬ ny, zawierajacej pompy; uskutecznia sie to zapomoca dzwigni, ustalajacej polozenie tloczków, regulujacych przeplyw oliwy.Jeszcze jedna wazna cecha wynalazku jest urzadzenie, zapomoca którego oslona, polaczona z walem napedzanym, a zawiera¬ jaca ponipy zebate, moze byc wprawiana w swobodny ruch obrotowy niezaleznie od ob¬ rotu walu korbowego, przyczem zaden z przyrzadów mechanizmu nie zostaje wyla¬ czony, poniewaz obroty sa regulowane recz¬ nie lub samoczynnie zapomoca tloczków.Na rysunku przedstawiono przyklad wy¬ konania wynalazku. Fig. 1 przedstawia wi¬ dok pedni wedlug wynalazku w zastosowa¬ niu do samochodu; fig. 2 — czolowy widok pedni, czesciowo w przekroju, fig. 3 — przekrój pionowy pedni wzdluz linji 2—2 na fig. 2, fig. 4 — przekrój pionowy pedni, uwidoczniajacy kola zebate pomp, laczace sie z kolem czolowem, osadzonem na pia¬ scie kola rozpedowego, fig. 5 — rzut pozio¬ my skrzynki biegu wstecznego po usunie¬ ciu górnej przykrywy, a fig. 6 — przekrój poziomy wnetrza pompy, dzialajacej na za¬ sadzie kól zebatych.Wedlug jednej iz odmian wykonania wy¬ nalazku, metalowa oslona 1 jest umocowa¬ na rozlaczalnie na wale 2, którego jeden ko¬ niec moze sie obracac swobodnie w lozysku 3, umieszczonem wewnatrz kola rozpedowe¬ go 4, osadzonego na wale korbowym 5 sil¬ nika (na rysunku nieuwidocznionego), pod¬ czas gdy drugi koniec tego walu jest sprze¬ zony z walem wtórnym 6 skrzynki biegu wstecznego 7, przyczem drugi koniec wspo¬ mnianego walu wtórnego 6 jest polaczony ze sprzeglem uniwersalnem 8, osadzonem na wale napedzanym 9 samochodu.Oslone metalowa 1 najlepiej wykonac z dwóch czesci, tworzacych zbiornik 10, do¬ stosowany do pomieszczenia odpowiedniej cieczy, najlepiej oliwy, uzywanej do pomp zebatych 11. Obwód oslony 1 moze byc za¬ opatrzony w szereg zeber chlodzacych lub okryty tkanina (nieprzedstawiona na rysun¬ ku) , w celu utrzymywania oslony 1 w poza¬ danej niskiej temperaturze.Piasta 12 kola rozpedowego 4 dzwiga kolo czolowe 13, zaopatrzone najlepiej w podwójne zeby srubowe; kolo 13 jest stale zazebione z szeregiem kólek 14, których wa¬ ly 15 moga obracac sie swobodnie w lozy¬ skach 16, umieszczonych w oslonie /, przy¬ czem w razie potrzeby mozna uzyc odpo¬ wiednich uszczelnien 17, w celu zapobie¬ gniecia uchodzeniu oliwy ze zbiornika 10.Na jednym koncu kazdego walu 15 kól¬ ka 14 jest osadzone w dowolny sposób, naj¬ lepiej na klinie, jedno kólko 18 pompy 11.Pompa 11 posiada dwa kola zebate 18 i 19, stale zazebiajace sie ze soba, przyczem jed¬ no kolo 19 ma bieg jalowy. Oba wspomnia¬ ne kola 18 i 19 sa umieszczone wewnatrz szczelnej pochwy 20 osadzonej wewnatrz metalowej oslony 1 w ten sposób, ze osie wszystkich kól zebatych 18 i 19 tych pomp 11 znajduja sie na obwodzie kola (geome¬ trycznego), wspólsrodkowego z walem 2, na którym jest osadzona obrotowa oslona 1; pompy 11 sa rozmieszczone równomiernie na obwodzie tego kola, w celu utrzymania o- slony / w nalezytej równowadze, co jest niezbedne i nadzwyczaj pozadane dla uzy¬ skania dobrego dzialania mechanizmu.Pochwy 20 pomp 11 sa zaopatrzone kaz¬ da w otwór wlotowy na ciecz 21, wykonany i polaczony z wnetrzem cylindra 25, umie¬ szczonego wewnatrz zbiornika 10, tak, aby umozliwic oliwie wejscie ze zbiornika 10, w którym sa osadzone pompy 11, do kazdej odnosnej pompy 11; oliwa przechodzi na¬ stepnie poprzez zeby obu obracajacych sie kól zebatych 18 i 19 w kierunku strzalek 22, jak widac na fig. 6, i wyplywa otworem wy¬ lotowym 23, umieszczonym nawprost otwo- — 2 —ru wlotowego 21, przyczem wspomniany o- twór wylotowy 23 jest polaczony z rura 24 z dowolnego materjalu, poprzez która oli¬ wa, wytloczona z pompy 11, zostaje skiero¬ wana do odnosnego cylindra 25, umieszczo¬ nego w zbiorniku 10.Kazdy z cylindrów 25 posiada ksztalt tulei, której koniec, skierowany ku wnetrzu mechanizmu, jest otwarty w celu umozli¬ wienia doplywu oliwy ze zbiornika 10; jed¬ nak w razie potrzeby wspomniana tuleja moze byc otwarta na obu koncach w celu u- mozliwienia doplywu lub wyplywu oliwy do pochwy 20 wzglednie z pochwy. Wpoblizu jednego konca tego cylindra 25 jest wyko¬ nany otwór wlotowy 21, prowadzacy z wne¬ trza cylindra 25 do wnetrza pochwy pom¬ powej 20.Sciana cylindra 25 jest zaopatrzona w jeden lub kilka otworów 26, odpowiednio rozmieszczonych, w celu umozliwienia prze¬ plywu oliwy zpowrotem do zbiornika 10'po przepomipowaniu go przez pompy fi. Od¬ bywa sie to 'poprzez odnosne rury wyloto¬ we 24, laczace sie z wnetrzem cylindrów 25.Wylot 26 moze byc umieszczony naprzeciw otworu rury wylotowej 24, celem ulatwienia ruchu tloka, umieszczonego wewnatrz cy¬ lindra 25; tlok moze posiadac dowolny ksztalt odpowiedni do powstrzymywania strumienia oliwy, plynacego z rury wyloto¬ wej 24 do zbiornika. Ten tlok 27 moze po¬ wstrzymac strumien oliwy, plynacy do o- tworu wzglednie z otworu wlotowego 21 al¬ bo tez z otworu rury wylotowej 24. Polo¬ zenie tego ostatniego otworu w stosunku do otworu wlotowego 21 jest takie, ze oba o- twory wylotowe rury 24 i otwory wlotowe 21 nie moga byc zamkniete równoczesnie tlokiem 27.Normalne czyli nieczynne polozenie tlo¬ ka 27 wewnatrz swego cylindra jest pomie¬ dzy otworem wlotowym 21 a ujsciem rury wylotowej 24, co umozliwia oslonie obraca¬ nie sie; cofanie tloków 27 sprowadza cze¬ sciowe lub calkowite zamkniecia ujscia rury wylotowej 24, zapobiegajac uchodzeniu o- liwy z pompy 11, przesuwanie zas naprzód sprowadza zamkniecie otworów wlotowych 21 na ciecz, które podczas dzialania urza¬ dzenia przy luznym biegu staja sie otwora¬ mi wylotowemi dla cieczy. W tym ostatnim przypadku wal korbowy 5 dbraca sie z mniejsza szybkoscia, niz oslona / z pompa¬ mi 11, skutkiem czego nastepuje odwróce¬ nie kierunku ruchu kól zebatych 18 i 19; szybkosc walu korbowego 5 jest równiez mniejsza niz szybkosc walu posredniego 2 lub walu napedzanego 9. Kiedy tloki 27 znajduja sie w tern polozeniu, wówczas sil¬ nik moze byc uzyty do celów hamowania.O ile jeden koniec cylindra 25 jest zamknie¬ ty, wówczas sciana wspomnianego cylindra jest zaopatrzona w klape 28, umozliwiaja¬ ca uchodzenie oliwy, zawartej miedzy wspo¬ mnianym wyzej wylotem 26 i zamknietym koncem cylindra 25, przy wstecznym ru¬ chu tegoz tloka. Kazdy z tloków 27 jest za¬ opatrzony w drazek sterowniczy 29, który przechodzi przez oslone 1 zbiornika na oli¬ we 10 i laczy sie z pierscieniem 30, umie¬ szczonym przesuwnie na wale 2, przecho¬ dzacym przez srodek oslony /. Wspomnia¬ ny pierscien 30 iest osadzony tak, ze nie moze sie obracac na wale 2; osiaga sie to najlepiej zapomoca odpowiedniego sztyfci- ka 31, stanowiacego jedna calosc ze Wspo¬ mnianym pierscieniem; sztyfcik ten jest prowadzony w zlobku 32, wykonanym we wspomnianym wale 2. Jak wyzej wspomnia¬ no, kazdy z tloków 27 jest polaczony w od¬ powiedni sposób z tym pierscieniem 30, za¬ opatrzonym! na jednym koncu w obwodowy rowek 33, o który zaczepia widelkowa dzwignia 34, osadzona wahliwie na czopie w skrzynce 35 podobnej do skrzynki na sprzeglo w zwyklym mechanizmie samocho¬ dowym. Skrzynka 35 oslania calkowicie mechanizm i kolo rozpedowe 4 i sluzy do umieszczenia w niej oliwy w celu smarowa¬ nia czesci, poruszajacych sie poza zbiorni¬ kiem na oliwe 10 obracajacej sie oslony 1, — 3 —go powseduje cichszy bieg mechanizmu. Dru¬ gi kopiec dzwigni widelkowej 34 moze byc polaczony zapomoca ukladu drazków (nie- przedstawionych) z korbka 36, umieszczona najlepiej na kierownicy 37 samochodu. Za¬ pomoca korbki 36 kierowca moze urucho¬ mic tloki 27. Dzwignia widelkowa 34 moze byc zaopatrzona w raczke (nieprzedstawio- na), za docisnieciem której zostaja urucho¬ mione wszystkie tloki 27. W razie potrzeby przewiduje sie odpowiednie uszczelnienie 17 w celu uniemozliwienia uchodzenia oli¬ wy ze zbiornika 10.Na tyle skrzynki 35, oslaniajacej mecha¬ nizm, fest osadzona mala skrzynka biegu wstecznego 7, z która laczy sie koniec walu 2, wychodzacego z osleny 1, podczas gdy drugi koniec tej skrzynki biegu 7 jest pola¬ czony zapomoca sprzegla 8 z walem nape¬ dzanym 9. W skrzynce tej znajduje sie od¬ powiednie urzadzenie do zmiany kierunku obrotów walu 9. Urzadzenie to sklada sie najlepiej z wspóldzialajacych ze soba sprzegiel 38 i 39, umieszczonych przesuwnie na odpowiednich koncach 41 i 42 walów 4Q i 6, Sprzegla 38 i 39 mozna wlaczac i wyla¬ czac wedlug 'potrzeby w ten sposób, iz kiedy sprzeglo 38 na wale 40 jest wlaczone, wów¬ czas sprzeglo 39 na wale glównym 6 jest wy¬ laczone, przyczem wal napedzany 9 zostaje zapomoca kola 43 wprawiony w rueb obroto¬ wy w kierunki przeciwnym do walu posred¬ niego 2. Kiedy sprzegla 38 i 39 zajmuja po- lozeaie przeciwne niz w^zej opisane* te zna¬ czy kiedy sprzeglo 38 na wale 40 jest wy¬ laczone, a sprzeglo 3ft na wale glównym 6 jest wlaczone, wówczas wal napedzany 9 zo¬ staje- wprawiony w ruch obrotowy bezpor s^e tym samym kierunku.Przy opisie dzialania mechanizmu, za¬ stopowanego zamiast sprzegla i skrzynki biegów w samocl^d#ie, nalezy p^zyjae, ze siicik pszez caly czas znajduje sie w ruchu.Kiedy wal napedzany % samochodu nfe obraca sie, wówczas tloki 27, regulujace przeplyw oliwy przez pompy, sa ustawione tak, iz ujscia rur wylotowych 24 w cylin¬ drach 25 pozwalaja oliwie, wytloczonej przez pompy 11, wrócic do zbiornika na oli¬ we 10 poprzez wyloty 26 bez zadnego opo¬ ru. W tych warunkach oslona, osadzona na wale posrednim 2, nie obraca sie, poniewaz kolo czolowe 13 na piascie 12 kola rozpedo- wego 4, zazebione z odnosnemi kolami na* pedowemi 14 pomp 11, powoduje obrót kól zebatych 18 i 19 w pochwach 20 oraz prze¬ plyw oliwy ze zbiornika 10 poprzez otwory wlotowe 21 do pomp, a stad przez rury wy¬ lotowe 24 zpowrotem do zbiornika W po¬ przez wyloty 26 w cylindrach 25, przyczem przetlaczanie oliwy odbywa sie bez zadnego oporu. Przez uruchomienie korhki 36 tak* iz polozenie konców tloczków 27 w cylin¬ drach 25 zmienia sie, zamykajac czesciowo ujscia rur wylotowych 24, w kazdej z rur wylotowych 24 powstaje opór wskutek tego, ze ilosc oliwy, wpompowanej do wspomnia¬ nej rury 24, nie moze przejsc dostatecznie szybko przez zmniejszony otwór wylotowy.W tych warunkach zmniejsza sie szybkosc kól aebatych 18 i 19 pomp ii, a poniewaz jedno kolo 18 kazdej z pomp U jest osa¬ dzone na wale i5 kólka napedowego 14, stale zazebiajacego sie z kolem czolowem 13, które jest osadzone na piascie 12 kola napedowego 4, przeto wspomm&iae kólko 14 zaczyna obracac sie okolo kola czolowego 13, celem skompensowania swej zmniejszo¬ nej szybkosci obrotowe} okolo wlasnej* o&i, co powoduje obrói osloay 1, osadzonej na wale posrednim 2, polaczoaym z walem na¬ pedzanym % poniewaz waly 15 kólek na- pedowych sa osadzone w lozyskach i6 u- naLeszczonych w oslonie: 1.Im wiecej otwory wylotowe na oliwe sa przyo^niete tloczkami 27,. ton wolniej obra¬ caja sie kólka napedowe pomp 14 i temi szybciej obiegaja okolo kola czolowego 13.Kiedy tloczki 27 znajduj sie w taktem polozeniu, ze oliwa nie moze: uchodzic do cyUodrów 25, powstaj* Qpór czyli cisnienie — 4 —w rurach wylotowych 24, nie pozwalajace kolom zebatym 18 i 19 na obracanie sie o- kolo wlasnych osi, a zarazem kólkom nape¬ dowym 14, które zatrzymuja sie wzgledem kola czolowego 13 i poruszaja sief jakgdyby stanowily z niem calosc, wobec czego wal posredni 2 i wal napedzany 9 obracaja sie równoczesnie z walem korbowym 5. Do tego samego celu mozna zastosowac inne urzadzenie, dzieki któremu oslona 1, osa¬ dzona na wale posrednim 2, moze byc sprzezona z kolem rozpedowem 4 albo samo¬ czynnie, albo przez kierowce, który przenosi cisnienie wywolywane w pedni i dzialajace w rurze wylotowej na sprzeglo (nieprzedsta- wione) pomiedzy oslona 1 i kolem rozpedo¬ wem 4.Wspomniane sprzeglo najlepiej jest wy¬ konac z klami lub podobnemi narzadami, u- mieszczonemi na oslonie /; moga one wcho¬ dzic w otwory, wykonane na kole rozpedo¬ wem albo tez naodwrót.Do zmiany kierunku obrotu walu nape¬ dzanego 9 mozna zastosowac jakakolwiek wsteczna skrzynke biegów 7 znanej budo¬ wy, ale najlepiej skrzynke powyzej opisana.Wynalazek nie ogranicza sie do wyzej podanych przykladów, poniewaz w razie po¬ trzeby mozna dokonywac stosownych zmian, nie odbiegajacych od mysli przewodniej wynalazku. PL