Do wyrobu przedmiotów nierdzewieja- cych, a odpornych na dzialanie ciepla w wy¬ sokiej temperaturze lub kwasów, uzywa sie dotychczas stopów zelazo-chromowych oraz zelazochromowo-niklowych o zmiennej, sto¬ sownie do okolicznosci, zawartosci chromu i niklu. W technice panuje dotychczas poglad, ze wlasciwosci, charakteryzujace powyzszy stop, zaleza wylacznie lub prawie wylacznie od obecnosci chromu. Doswiadczenia i licz¬ ne badania wykazaly, ze dzialanie dodatku chromu znajduje sie w zwiazku przyczyno¬ wym z zawartoscia wegla w stopie. W sto¬ pie chromowym dodatek 1 % wegla odciaga okolo 10% chromu i dopiero nadwyzka chro¬ mu powyzej 10% wplywa na wlasciwosc nierdzewienia tego stopu oraz jego odpor¬ nosc na kwasy i dzialanie ciepla w wysokiej temperaturze. Ponadto wedlug obecnej prak¬ tyki nawet przy najnizszej zawartosci we¬ gla, np. w stopie stalowym z 0,05% C, jest niezbedny dodatek chromu do uzyskania stopu nierdzewiejacego, a mianowicie przy¬ najmniej 13% , dodatek zas ponad 15% chro¬ mu — do uzyskania stopu, dostatecznie od¬ pornego na dzialanie kwasu. W zwyklych stopach zelazochromowych odpornosc na rdzewienie zmniejsza sie gwaltownie przy zawartosci wegla powyzej 0,4% ; w celu na¬ dania tym stopom odpornosci na proces rdze¬ wienia nalezy wprowadzic znaczny dodatek chromu.Wynalazek niniejszy jest oparty na spo¬ strzezeniu, ze mozliwe jest wytwarzanie nie- rdzewiejacego i odpornego na dzialanie kwasów i dzialanie ciepla w wysokich tem¬ peraturach stopu stalowegfc i zeliwnego o wszelkiej zawartosci wegla przy znacznie mniejszym niz obecnie dodatku chromu, je¬ zeli zapobiegnie sie powstawaniu weglika, paralizujacego dzialanie chromu. Zgodnie z wynalazkiem cel ten osiaga sie zapomoca domieszki molibdenu, wynoszacej 5 do 20%, zaleznie od przeznaczenia oraz zawartosci wegla w stopie. W tych granicach dodatek molibdenu oddzialywa zgeszczajaco na gru- bokrystaliczna budowe stali chromowych iiab zeliwa chromowego, zapobiega powstawaniu weglików chromowych oraz odciaganiu chro* mu i nadaje odpornosc na rozzeranie, na dzialanie ciepla w wysokiej temperaturze i na proces rdzewienia stopom, które, sadzac z zawartosci w nich chromu, nie posiadalyby tych wlasciwosci. Dodatek molibdenu 5 do 20% umozliwia tedy zastapienie chromu w tych granicach w znanych dotychczas sto¬ pach chromowych i wyróVnierdzewiejacych stali chromowych juz o zawartosci chromu ponizej 13% w stanie odpolerowanym i o zawartosci powyzej 15% w stanie nawet su¬ rowym i nieobrobionym. Odlew chromowy, wytworzony w mysl wynalazku, o zawarto¬ sci wegla okolo 1 %, a chromu 4 do 6%, o- trsymufe przez dodanie 5 do 7% molibde¬ nu zupelnie taka sama odpornosc w stanie odpolerowanym na proces rdzewienia, jaka posiada znany stop cbromo-niklowy, który przy 18 do 20% Cr i 8% Ni, nawet przy za¬ wartosci 0,05 — 1 % C, nalezy jeszcze uszla¬ chetniac i polerowac. Przy wzrastajacej za¬ wartosci chromu wlasciwosci stopu zelazo- chromo-molibdenowego jeszcze sie polepsza¬ ja, przyczem w razie dodania molibdenu w wysokosci od 5 do 20% znane stopy zelazo - chromowe o jakiejkolwiek zawartosci wegla nabieraja jeszcze wiekszej odpornosci na proces rdzewienia.Latwosc odlewania tych stopów zostaje tak dalece polepszona przez dodanie molib¬ denu, iz mozna odlewac nozyczki o zawarto¬ sci 0,6% wegla i ciezarze 10 g bez powsta¬ wania w nich pecherzy. Przedmioty, wyma¬ gajace wielkiej odpornosci na dzialanie cie¬ pla w wysokiej temperaturze, oraz takie, któ¬ re ponadto winny wykazywac znaczna od¬ pornosc na rozzeranie, mozna bezpiecznie wytwarzac z takiego stopu. Cienkoscienne rury podgrzewaczy lub plyty przegrzewaczy do kotlów parowych, zawierajace stosownie do okolicznosci do 35% chromu i do 20^ molibdenu, odporne sa na dzialanie kwasów lub lugów równiez przy zwiekszonych za¬ wartosciach wegla nawet w temperaturach najwyzszych. Pcmimo duzej twardosci we¬ dlug Brinell'a, mozna przedmioty, odkute lub odlane z tego stopu, obrabiac juz zapo¬ moca zwyklej stali szybkotnacej, co posiada wielkie znaczenie, zwlaszcza gdy przedmioty te nalezy polerowac dla nadania im lub po¬ wiekszenia ich odpornosci na proces rdze¬ wienia.W celu dalszego udoskonalenia wlasci¬ wosci stopu wedlug wynalazku powinien on jeszcze zawierac od 1 do 30% niklu; wszela¬ ko mozna go, w zaleznosci od warunków, sta¬ piac równiez i bez domieszki niklu. Nikiel wplywa dobrze na spotegowanie odpornosci przeciwko wszelkiego rodzaju odksztalce¬ niom, a poczawszy od pewnej okreslonej zawartosci, równiez i na ciagliwosc stopu.Oczywiscie mozna dodawac i innych znanych skladników stopu w rodzaju kobaltu, wana¬ du, wolframu. Szczególniejszy wplyw wy¬ wiera przytem dodatek krzemu, którego za¬ wartosc mozna powiekszyc az do 12%. Za¬ wartosc krzemu do 2% ulatwia obróbke ma- terjalu, a jeszcze wyzsza zawartosc powiek¬ sza odpornosc na scieranie oraz odpornosc stopu na dzialanie goracego kwasu siarko¬ wego lub solnego.Ze stopu wedlug wynalazku mozna wy¬ rabiac przedmioty walcowane, odkuwane fub ksztaltowane w sposób podobny, oraz przedmioty lane, przyczem, stosownie do — 2 —przeznaczenia, zawartosc wegla winna wy¬ nosic od 0,1 do 3% , molibdenu 5 do 20%, a chromu— 1 do 35 %. Przy wyrobie przed¬ miotów, które powinny wykazywac bez¬ wzgledna odpornosc na proces rdzewienia w stanie surowym lub walcowanym, nalezy dodawac wieksza ilosc molibdenu oraz chro¬ mu, niz przy wyrobie przedmiotów, odpor¬ nych dopiero w stanie odpolerowanym. W stopie, sluzacym do wyrobu przedmiotów odpornych w stanie polerowanym, wystarcza w mysl wynalazku dodatek chromu ponizej 13%, molibdenu do 10%, przy ewentualnej zawartosci niklu 8 do 20%. Na rozzeranie rozcienczonym kwasem solnym stop zelazo- molibdenowy jest juz odporny przy zawar¬ tosci molibdenu od 10 do 20%. PL