Najdluzszy czas trwania patentu do 20 stycznia 1946 r.Jak wiadomo, osie pojazdów jezdzacych po szynach, a zwlaszcza wózków kopalnia¬ nych, w tych konstrukcjach, które maja na celu zmniejszenie tarcia, osadzone sa w lo¬ zyskach w ten sposób, ze podluzne lozysko walkowe sluzy zazwyczaj do zlagodzenia pionowych obciazen i uderzen, a poprzeczne lozysko, czyli stopowe, walkowe wzglednie kulkowe ma na celu zmniejszenie uderzen, skierowanych wzdluz osi. Wymienione wy¬ zej lozyska smarowano dawniej prawie wy¬ lacznie smarami mineralnemi, dzis jednak uzywa sie oliwy, która daje gwarancje dobrego smarowania, wskutek czego zmniej¬ sza sie znacznie tarcie. Oliwa znajduje sie w tym wypadku w zbiorniku, polaczonym z lo¬ zyskiem i tworzacym jego oslone, która po obu stronach jest zamknieta i odpowiednio uszczelniona. Oliwa nie moze sie wskutek tego wylewac, co obniza koszty eksploatacji, a poza tern nie moze sie dostac do lozyska pyl, któryby je niszczyl. Do uszczelnienia lozyska uzywa sie zazwyczaj plytki uszczel¬ niajacej, dopasowanej scisle do jego oslony.Plytke uszczelniajaca utrzymuje we wlasci- wem polozeniu wygiety w kierunku osiowym sprezysty pierscien dociskowy albo tez za¬ myka sie lozysko nieprzepuszczajaca oliwy dlawnica. Z powodu silnych wstrzasów, na jakie sa wystawione lozyska zestawów kolo¬ wych w kopalniach, plytka uszczelniajaca przy osi musi posiadac pewien nieznacznyluz, wskutek czego bocznego wylewania oli¬ wy nie mozna calkiem uniknac. Poniewaz jednak wyzej wymieniona plytka uszczelnia¬ jaca znajduje sie miedzy lozyskiem po- przecznem i podluznem, wylewanie sie nie¬ znacznej ilosci oliwy z oslony lozyska jest nawet pozadane, gdyz oliwi sie lozysko po¬ przeczne (stopowe), którego zazwyczaj osob¬ no sie nie smaruje. Poniewaz wyciekajaca w Opisany wyzej sposób oliwa zostaje dla dal¬ szego smarowania stracona, to tez próbowa¬ no miedzy piasta kola a oslona lozyska umie¬ szczac pierscienie z filcu lub innego uszczel¬ niajacego materjalu. Okazalo sie jednak, ze pierscienie te bardzo predko sie wycieraja i stosowanie ich jest bezcelowe.Przedmiotem wynalazku jest lozysko walkowe do zestawów kolowych do poja¬ zdów jezdzacych po szynach, a zwlaszcza dla wózków kopalnianych, które zupelnie u- suwa wymienione wyzej wady. W lozysku wedlug wynalazku oliwa pozostawac bedzie znacznie dluzej, dzieki czemu zmniejszaja sie znacznie wydatki na smar oraz konser¬ wacje lozyska. Wskutek lepszego uszczelnie¬ nia lozyska nie bedzie przedostawac sie do niego pyl, wycieranie sie ruchomych czesci lozyska bedzie wiec bardzo nieznaczne i na¬ prawy beda rzadkie. Istota wynalazku pole¬ ga na tern, ze jeden lub tez kilka pierscieni sprezystych, podobnych do uszczelniajacych pierscieni tlokowych, wchodzi do odpowied¬ nich zlobków w oslonie, plytce uszczelnia¬ jacej, piascie kola lub dlawnicy i dzieki swej sprezystosci przylega szczelnie do od¬ powiednich powierzchni lozyska. Mozna równiez kilka takich sprezystych pierscieni umiescic obok sebie, stwarzajac dzieki temu uszczelnienie labiryntowe. Obok opisanych wyzej sprezystych pierscieni albo tez za¬ miast nich mozna zastosowac plytki uszczel¬ niajace, przytrzymywane odpowiedniemi pierscieniami dociskowemi.Pierscienie sprezyste mozna równiez z powodzeniem stosowac zamiast znanych kli¬ nowych zabezpieczen kól przy zestawach ko¬ lowych wózków kopalnianych, a to dlatego, ze zabezpieczenia klinowe bardzo latwo roz¬ luzniaja sie podczas ruchu, przyczem kolo spada i wóz sie wywraca. Pierscien sprezy¬ sty mozna umiescic w zlobku na koncu osi (fig. 1) albo tez w odpowiedniem wydraze¬ niu w piascie kola (fig. 2). W tym ostatnim wypadku os posiada rowek, do którego wchodzi dzielona plytka stalowa. Przez te plytke wsunieto panewke, przycisnieta sta¬ lowym pierscieniem sprezystym, wygietym w kierunku osiowym, pierscien zas wchodzi do odpowiedniego wydrazenia w piascie ko¬ la.Zastosowanie pierscieni sprezystych w zestawach kolowych ma jeszcze te zalete, ze naprawy wzglednie wymiany zepsutych cze¬ sci zestawu kolowego uskutecznia sie w bar¬ dzo krótkim czasie. Z powodu dobrego sma¬ rowania lpzysk wymiana walków w walko- wem lozysku podluznem, zwlaszcza gdy wal¬ ki te sa hartowane, jest zbedna. Przy kon¬ strukcji tych lozysk zwracano przedewszyst- kiem na to uwage, aby posiadaly one mozli¬ wie duzo walków, dzieki czemu zmniejsza sie cisnienie na poszczególne walki, a tern sa¬ mem i tarcie na plaszczyzny slizgowe.Zwiekszona ilosc walków w lozysku jest tyl¬ ko wtedy mozliwa, gdy miedzy pelnemi wal¬ kami zamiast okraglych pretów laczenio¬ wych, t. zw. dystansówek, uzyje sie plaskich lub profilowanych pretów. Mozna równiez w przewierconych walkach umiescic okragle dystansówki. Zwlaszcza ten ostatni wypadek dzieki wielkiej ilosci dystansówek nadaje lo¬ zysku bardzo wielka odpornosc, co jest bar¬ dzo pozadane w ciezkim ruchu kopalnianym.Znajdujace sie w handlu stopowe lozy¬ sko kulkowe, którego klatka sklada sie z dwóch cienkich blaszek, nie wytrzymuje zbyt silnych obciazen, wystepujacych w ruchu ko¬ palnianym. Lozysko to zostalo ulepszone przez zastosowanie bardziej masywnych ply¬ tek, w których wywiercono jak najwiecej o- tworów na kulki. Po wlozeniu kulek w otwo¬ ry laczy sie plytki nitami lub spawa ze so- — 2ba. Lozyska te nadaja sie do uzycia zarów¬ no w starych zestawach z dlawnica, jak i no¬ wych, bedacych przedmiotem niniejszego wynalazku, w których plaszczyzne bieznio- wa dla kulek tworzy plytka uszczelniajaca.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w kilku postaciach wykonania na zalaczo¬ nym rysunku* Fig. 1 przedstawia pionowy przekrój lo¬ zyska zestawu kolowego do wózków kopal¬ nianych, przyczem zamkniecie lozyska usku¬ tecznia przysrubowana do oslony dlawnica.Górna i dolna czesc rysunku uwidoczniaja dwie rózne odmiany wykonania.Fig. 2 przedstawia taki sam przekrój, jak i fig. 1, z ta tylko róznica, ze boczne za¬ mkniecie lozyska podluznego uskutecznione jest zapomoca sprezystej plytki uszczelnia¬ jacej i pierscieni sprezystych, wygietych w kierunku osiowym, I w tym wypadku górna i dolna czesc rysunku uwidoczniaja dwie róz¬ ne odmiany wykonania.Fig. 3 przedstawia lozysko kulkowe sil¬ nej budowy, skladajace sie z plytek, tworza¬ cych klatke, i duzych kulek, przyczem nale¬ zy zaznaczyc, ze plytki te sa dosc masywne.Na zalaczonym rysunku (fig, 1) litera a2 oznacza oslone lozyska, sluzaca równocze¬ snie za zbiornik oliwy. W oslonie znajduje sie walkowe lozysko podluzne, skladajace sie z pelnych walków d i dystansówek pla¬ skich lub profilowanych p, polaczonych sztywno z plytkami koncowemi q. Litera b o- znacza piaste kola, c — os i g — dlawnice.Na fig. Iw górnej czesci uwidoczniony jest wpuszczony w plytke h i szyjke gr pierscien uszczelniajacy i przytrzymujacy k6. W dol¬ nej czesci tejze figury uwidoczniony jest pierscien uszczelniajacy kof wpuszczony w piaste kola. Litera i oznacza kulkowe lozy¬ sko poprzeczne silnej budowy. W osi c wy¬ toczony jest rowek clf w który wchodzi pier¬ scien sprezysty kQt zabezpieczajacy za po¬ srednictwem plytki o kolo b przed spadnie¬ ciem z osi.Na fig. 2 litera a oznacza oslone, zawiera¬ jaca równiez i zbiornik oliwy. W oslonie znajduje sie podluzne lozysko walkowe. Lo¬ zysko to posiada przewiercone walki t, obra¬ cajace sie na okraglych dystansówkach s, zlaczonych z plytkami koncowemi a. Harto¬ wane walki l umieszczone sa w sprezystej stalowej panewce, która równiez moze byc hartowana. Dzieki tej panewce i dobremu smarowaniu oslona lozyska nie zuzywa sie i nie wymaga naprawy. Pierscienie sprzezyste K — K7 uszczelniaja lozysko dobrze, dzieki czemu i smarowanie jest bardzo dobre, a zu¬ zycie smaru niewielkie. Zamkniecie lozyska uskutecznia stalowa plytka sprezysta e, któ¬ ra przyciska do oslony d lozyska pierscien dociskowy /, wygiety w kierunku osiowym.Na plytce e opiera sie lozysko walkowe / albo kulkowe f, uwidocznione na fig. 3. Lo¬ zyska poprzeczne / wzglednie i przenosza u- derzenia z kola b na zamykajaca lozysko plytke sprezysta e, a mianowicie na jej czesc, polozona blisko osi. Plytka e opiera sie swoim zewnetrznym obwodem na oslonie a lozyska. Dzieki temu plytka e moze sie prze¬ ginac jak przepona, lagodzac uderzenia, przenoszone przez kolo 6 na lozysko po¬ przeczne.W górnej czesci fig. 2 uwidoczniony jest umieszczony w zlobku piasty kola b sprezysty pierscien uszczelniajacy k2 i pierscien przy¬ trzymujacy &3; miedzy niemi zas umieszczo¬ na jest plytka /, stwarzajaca razem z pier¬ scieniami &2 i k3 uszczelnienie grzebieniaste.Przy bardzo ciezkich warunkach pracy lozy¬ ska, jak np. na terenach piaszczystych lub wilgotnych, umieszcza sie w rowku oslony a jeszcze jeden pierscien sprezysty k41 opiera¬ jacy sie o pierscienicwata wypuklosc &x ko* la 6. W dolnej czesci fig. 2 uwidoczniona jest inna postac wykonania wynalazku; przed plytka h oraz poza nia umieszczone sa odpowiednio sprezyste pierscienie uszczel¬ niajace k7 i k1% a w zlobku piasty kola b w celu lepszego uszczelnienia umiescic mozna jeszcze jeden pierscien sprezysty k. Zamiast pierscieni sprezystych k2 (fig. 2 czesc górna) — 3 -lub k7 (fig. 2 czesc dolna) mozna uzyc takze zwyklych plytek. Opisane wyzej pierscienie sprezyste k, klt k2, ks, kA i k7 (fig. 2) i £5 i &G (fig. 1) posiadaja w kierunku osiowym pe¬ wien przesuw, zalezny od przesuwu lozyska, który staje sie wiekszy w miare zuzycia sie hartowanych wewnetrznych czesci lozyska, przyczem obojetne jest czy sprezyste pier¬ scienie znajduja sie w zlobku. Zabezpiecze¬ nie kola na osi c w potaci wykonania, uwi¬ docznionej na fig. 2, uskutecznione jest za- pomoca plytki m, podzielonej na czesci i o- sadzcnej w zlobku ct. Zboku plytki m umie¬ szczona jest panewka n, przycisnieta do pia¬ sty kola b wygietym w kierunku osiowym sprezystym pierscieniem dociskowym kH.Na fig. 3 litera i oznacza lozysko kulko¬ we silnej budowy, skladajace sie z plytek r i r1% tworzacych klatke, i duzych kulek. Plytki r i r1 lozyska sa masywne, a nie cienkie, jak u zwyklych lozysk. Plytki laczy sie z soba ni¬ tami lub tez spawa. PL