Znane sa juz urzadzenia do odpowie¬ trzania mas plastycznych, np. materjalów ceramicznych, wytlaczanych w postaci pasm.Urzadzenia takie posiadaja jednak te wade, ze zwlaszcza w razie tloczenia masy zapo¬ moca poziomo ustawianych szczek calkowi¬ cie odpowietrzone zostaja tylko górne war¬ stwy przerabianej masy, np. gliny, podczas gdy z warstw srodkowych oraz dolnych po¬ wietrze nie zostaje usuniete calkowicie, Materjal, przetworzony na pasma zapo¬ moca prasy, doprowadza sie do komory od¬ powietrzania w postaci licznych cienkich pasm, otrzymywanych w ten sposób, iz ma¬ terjal ten jest przetlaczany przez plytke sta¬ lowa, zaopatrzona w otworki. W razie usta¬ wienia prasy poziomo pasemka gliny, wy¬ chodzace z otworków plyty, zginaja sie ku dolowi natychmiast po wyjsciu z tych o- tworków i ukladaja sie w dolnej czesciprasy jeden na drugim, stlaczajac sie ze soba. Wskutek tego powietrze, znajdujace sie w srodkowych i dolnych warstwach ma¬ sy tych pasm, zostaje ponownie zatrzyma¬ ne i pozostaje w nich, poniewaz odsysanie powietrza z komory odpowietrzania odbywa sie tylko w jej czesci górnej.Podstawe wynalazku niniejszego stano¬ wi zagadnienie przeprowadzenia calkowite¬ go odpowietrzenia mas plastycznych, wy¬ tlaczanych w postaci walków zapomoca pras, [.- , Zagadnienie powyzsze zostaje rozwiaza¬ ne wedlug wynalazku niniejszego w ten spo¬ sób, ze powietrze jest odsysane z calego obwodu wytlaczanego pasma lub z jego wnetrza. Obydwa sposoby moga byc prze¬ prowadzane jednoczesnie.W celu unikniecia zapychania sie ko¬ mory odpowietrzania, co zdarza sie zwla¬ szcza w prasach poziomych przy przerabia¬ niu bardzo plastycznych mas i moze dopro¬ wadzic do calkowitego oddzielenia prasy od komory odpowietrzania, w czesci komory odpowietrzania, znajdujacej sie ponad sli¬ makiem prasy, umieszcza sie napedzane przymusowo urzadzenie wciagajace, np. gladki lub zlobkowany walec, motowidlo lub slimak. Takie urzadzenie wciagajace prowa¬ dzi materjal, przesuniety do góry wskutek obracania sie slimaka prasy, zpowrotem do czesci komory odpowietrzania, zajetej sli¬ makiem. Korzystna jest rzecza umieszcze¬ nie naprzeciw urzadzenia wciagajacego po¬ wierzchni prowadniczej, kierujacej posuwa¬ jacy sie do góry materjal ku urzadzeniu wciagajacemu.Zastosowanie plyty stalowej, zaopatrzo¬ nej w otworki, przez które przetlaczany jest przerabiany materjal, w celu podziele¬ nia go na liczne cienkie pasemka, spowodo¬ wac moze Równiez wzmiankowane powyzej zapychanie sie prasy. Zachodzi to zwla¬ szcza w przypadku przerabiania gliny, za¬ wierajacej stosunkowo duzo korzeni i wló¬ kien. Te korzenie lub korzonki i wlókna osadzaja sie na stale przed otworkami ply* ty stalowej i utrudniaja coraz bardziej prze¬ tlaczanie przez nia gliny, tak iz po kilkugo¬ dzinnej pracy wydajnosc prasy wydatnie sie zmniejsza.Poniewaz wzmiankowane plyty lub tar¬ cze stalowe, umieszczane dotychczas przed komora odpowietrzania, byly wbudowywa¬ ne na stale, trzeba wiec bylo oczyszczac tylna powierzchnie tej tarczy, zaopatrzonej w otworki, z korzonków i wlókien przez spe¬ cjalny otwór do oczyszczania. Takie oczy¬ szczanie plyty wewnatrz urzadzenia zabie¬ ralo duzo czasur i bylo zadaniem dosc trud- nem, poniewaz; poszczególne korzonki i wlókna zwykle sa juz wciagniete czesciowo do otworków plyty i w nich: zakleszczone.Calkowite oczyszczenie z zewnatrz takiej podziurkowanej tarczy, wbudowanej w u- rzadzenie, jest w wiekszosci przypadków wogóle rzecza niemozliwa. W tych przypad¬ kach zachodzi koniecznosc takiego zbudo¬ wania przedniego cylindra tlocznego prasy oraz komory odpowietrzania wraz ze slima¬ kiem, znajdujacym sie w niej, aby wzmian¬ kowana plyte mozna bylo wyjmowac i o- czyszczac poza obrebem urzadzenia.W celu unikniecia powyzszych niedo¬ godnosci plyte dziurkowana prasy umoco¬ wuje sie odejmowalnie w obsadzie, pola¬ czonej z oslona prasy, i buduje sie ja z dwóch lub kilku czesci tak, aby plyte te lub jej czesci skladowe mozna bylo wymienic na inne w jak najkrótszym czasie przez otwór, wykonany w oslonie maszyny. Ob¬ sade powyzsza, podtrzymujaca plyte dziur¬ kowana prasy, mozna zastapic plyta, zao¬ patrzona w otworki okragle lub otworki szczelinowe i scisle dopasowana do wzmian¬ kowanej plyty, prowadzacej do komory od¬ powietrzania, przyczem wzmiankowane o- tworki okragle lub szczelinowe moga byc jednakowej wielkosci z otworkami plyty, prowadzacej do komory odpowietrzania, lub wieksze od nich.Urzadzenie takie korzystnie jest stoso- — 2 —wac nietylko wtedy, gdy przerabia sie gli¬ ne, zawierajaca duzo korzonków i wlókien, lecz i wtedy, gdy zapomoca tej samej pra¬ sy wytwarza sie raz przedmioty wiekszych rozmiarów, raz zas przedmioty drobne; Przy takiem prowadzeniu prasy ujawnia sie niedogodnosc tego rodzaju, ze wydaj¬ nosc tak zwanej prasy wstepnej, czyli przy¬ gotowawczej, która ma przetlaczac mase, np. gline, przez podziurkowana plyte, po¬ zostaje, oczywiscie, bez zmiany, podczas gdy wydajnosc cylindra tlocznego, przera¬ biajacego ten materjal w nastepnem sta- djum, oczywiscie, bedzie tern mniejsza, im mniejszy jest otwór wyjsciowy nasadki tlocznej. Gdy wiec slimak, umieszczony wewnatrz cylindra tlocznego, nie moze wsku¬ tek malej wielkosci otworu nasadki tlocz¬ nej, przytwierdzonej zprzodu do cylindra, wytloczyc nazewnatrz tyle materjalu, ile wtlacza go do cylindra prasa wstepna przez podziurkowana plyte, wtedy komora odpowietrzania wypelnia sie w krótkim cza¬ sie materjalem przerabianym, az do zatka¬ nia otworu, prowadzacego do pompy odpo¬ wietrzajacej, skutkiem czego jest natych¬ miastowe przerwanie sie procesu odpowie¬ trzania. .. • Aby usunac równiez i te niedogodnosc i osiagnac moznosc dostosowywania wydaj¬ nosci prasy wstepnej do wydajnosci cylin¬ dra tlocznego, wzmiankowana plyte po¬ dziurkowana wykonywa sie wedlug wyna¬ lazku tak, aby mozna bylo zmieniac prze¬ swit jej otworów lub szczelin.Osiaga sie to w ten sposób, ze podziur¬ kowana plyte stalowa, prowadzaca do ko¬ mory odpowietrzania, osadza sie obrotowo lub przesuwnie w obsadzie, umocowanej w oslonie prasy, przyczem obsade te stanowi równiez plyta, zaopatrzona w otworki o- kragle lub szczelinowe.Na rysunku uwidoczniono kilka przykla¬ dów wykonania pras, zaopatrzonych w urza¬ dzenie odpowietrzajace wedlug wynalazku niniejszego.Fig. 1 przedstawia w widoku zboku oraz w przekroju pozioma prase do wytlaczania materjalu w postaci pasemek, zaopatrzona w komore odpowietrzania wedlug wynalaz¬ ku, fig. 2 — odmienny przyklad wykona¬ nia komory odpowietrzania do prasy wedlug fig. 1, fig* 3 — widok zboku i w przekroju pionowej prasy slimakowej do wyrobu sacz¬ ków, fig. 4 — w zwiekszonej podzialce czesc wewnetrznej scianki komory odpowietrza¬ nia do prasy wedlug fig. 1 lub 3; fig. 5 — nieco odmiennie wykonana komore odpo¬ wietrzania do prasy wedlug fig. 3; fig. 6 — w widoku zboku i w przekroju odmienna pozioma prase wedlug wynalazku, podczas gdy fig. 7 — podobne urzadzenie, zastoso¬ wane w pionowej prasie slimakowej; fig. 8 ^przekrój podluzny komory odpowie¬ trzania prasy poziomej, zaopatrzonej w u- rzadzenie wciagajace, przyczem opuszczo¬ ne zostaly wszystkie narzady odpowietrza¬ jace, zbedne do wyjasnienia wynalazku; fig* 9—przekrój pionowy komory odpowie¬ trzania wzdluz lin\HX'^- IX na fig. 8; fig. 10 — w widoku zboku i przekroju prase pozioma z odejmowalna plyta podziurkowa¬ na, przyczem iw tym przypadku uwidocz¬ nione zostaly tylko czesci, niezbedne do wyjasnienia budowy urzadzenia; fig. 11 — przekrój prasy wzdluz linji XI — XI na fig. 10; fig. 12 i 13 przedstawiaja przekroje dwóch innych przykladów wykonania odej¬ mowalnej plyty podziurkowanej.Na wszyskich figurach litera a oznacza przednia, a 6 — tylna czesc prasy slimako¬ wej dowolnej budowy, c — plyte stalowa, zaopatrzona w otworki. Czesci te sa wogóle znane. r : Nowoscia wedlug wynalazku jest to, ze miedzy czesciami a i b prasy slimakowej umieszczona jest czesc laczaca rf, która two¬ rzy komore odpowietrzania. Ta czesc la¬ czaca d jest uksztaltowana tak, iz moze byc wbudowana w kazdej chwili do kazdej istniejacej juz prasy pionowej ltdb poziomej.Dzieki temii otrzymuje sia te korzysc, ze — 3 -kazda istniejaca juz prase mozna zaopa¬ trzyc w urzadzenie do odpowietrzania pa¬ semek gliny.W tych szczególach pokrywaja sie ze soba wszystkie przyklady wykonania, przed¬ stawione na rysunku. Róznia sie one tylko wykonaniem kanalów odpowietrzajacych.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 i 3 scianka wewnetrzna komory odpowie¬ trzania djest zaopatrzona w dwa rowki pierscieniowe e1 i e2. Oba rowki sa polaczo¬ ne kanalem / z przewodem ssawczym g pompy odpowietrzajacej. W ten sposób o- siaga sie to( ze powietrze jest odsysane ze wszystkich punktów obwodu tloczonych pa¬ semek h gliny. Aby zapobiec zapychaniu sie rowków lub kanalów ex i e2, kanaly te sa wyposazone w daszki lub zaslony, prze¬ biegajace w kierunku posuwania sie pase¬ mek gliny. Daszki te moga byc uksztalto¬ wane w rozmaity sposób. W przykladach wykonania, przedstawionych na rysunku, daszki te stanowia podobne do lusek tulej¬ ki stalowe i, umieszczane na wewnetrznej sciance komory odpowietrzania d, mianowi¬ cie tak, iz tulejki te przy rowkach elf e2 za¬ chodza nieco jedna za druga, z pozostawie¬ niem jednak miedzy niemi waskiej szczeli- ny K, i K2 (fig. 4).Oczywiscie zakres wynalazku obejmuje równiez zastosowanie, zamiast otwartych nazewnatrz rowków pierscieniowych, za¬ mknietych kanalów obwodowych, których scianki, oddzielajace je od komory odpo¬ wietrzania, sa w pewnych miejscach poprze¬ rywane, to jest zaopatrzone w otwory, la¬ czace wnetrze kanalu z wnetrzem komory.Te przerwy lub otwory moga byc rozmie¬ szczone na obwodzie kanalu równomiernie lub tez nierównomiernie. Wazna jest tylko rzecza, aby zapewnione bylo odsysanie po¬ wietrza mozliwie ze wszystkich stron na ob¬ wodzie tloczonych pasemek h gliny.W przykladach wykonania, uwidocznio- nych na fig. 2 i 5, komory odpowietrzania róznia, stat od opisane) powyzej tylko tern, ze zamiast kanalów odpowietrzajacych, prze¬ biegajacych dookola komory, zastosowane sa rurki odpowietrzajace, siegajace prawie do srodka komory. Przytem korzysta sie z pomyslnym wynikiem ze znanych wydrazo¬ nych nozy „przeciwstawnych" /, wsunietych do komory przez scianki komory odpowie¬ trzania d i przylaczonych swem wnetrzem do przewodu ssawczego m pompy odpo¬ wietrzajacej. Te noze „przeciwstawne" sa uksztaltowane tak, iz stawiaja mozliwie ma¬ ly opór posuwaniu sie wytlaczanych pasm gliny. Aby zapobiec zapychaniu sie otwor¬ ków ssawczych n, otwory te sa umieszczone, liczac w kierunku posuwania sie gliny, na tylnej stronie, to jest na grzbiecie noza przeciwstawnego. Jest rzecza oczywiscie sama przez sie zrozumiala, ze mozna, a na¬ wet zaleca sie wyposazyc komore odpowie¬ trzania jednoczesnie w obie opisane odmia¬ ny urzadzenia odpowietrzajacego, a wiec ko¬ more odpowietrzania wedlug fig. 1 lub 3 wy- posazyc w noze przeciwstawne wedlug fig. 2 i 5. Mozna stosowac zarówno jeden tylko nóz przeciwstawny (fig. 2), jak i wieksza ich liczbe, np. cztery noze przeciwstawne (fig. 5).Na fig. 6 i 7 uwidocznione sa inne na¬ rzady, majace zapobiegac zapychaniu sie ka¬ nalów odpowietrzajacych. W razie przera¬ biania bardzo lepkiej masy, zwlaszcza w ra¬ zie przerabiania nadmiernie zwilzonej gliny, moze sie zdarzyc, iz czesc tej masy moze w dolnych czesciach pras poziomych, a w prasach pionowych na calym obwodzie ko¬ mory, przedostac sie wzglednie moze zo¬ stac wtloczona do kanalów odpowietrzaja¬ cych. W tych miejscach, w których masa plastyczna wejdzie do kanalów odpowie¬ trzajacych lub przedostanie sie pomiedzy daszek ochronny a scianke wewnetrzna ko¬ mory prasy, ustaje, oczywiscie, odsysanie powietrza.Aby zapobiec temu, stosuje sie wedlug wynalazku narzady oczyszczajace wzglednie rozluzniajace, zachodzace pod wzmianko- — 4 —wane daszki, przykrywajace kanaly odpo¬ wietrzajace. Zapomoca tych narzadów moz¬ na usunac mase, zatykajaca te kanaly. Na¬ rzad taki korzystnie jest wykonac w posta¬ ci narzadu obracajacego sie, którego os ob¬ rotu pokrywa sie z osia obrotu slimaka pra¬ sy.Na fig* 6 na zwoju p slimaka umocowa¬ ny jest narzad oczyszczajacy q, obracajacy sie z taka sama szybkoscia obrotowa oraz w tym samym kierunku, co i zwój p slima¬ ka. Narzad q zachodzi do rowka e1 i zapo¬ biega jego zapychaniu sie. Jezeli masa, tlo¬ czona zapomoca prasy, przedostanie sie do dolnej czesci rowka elf to zostanie usunie¬ ta z niego zapomoca obracajacego sie bez przerwy narzadu q.Fig. 7 przedstawia podobne urzadzenie w zastosowaniu do prasy pionowej, przy- czem zastosowane jest ponadto ramie do¬ datkowe r, umieszczone tuz pod plyta sta¬ lowa c i obcinajace cienkie pasemka gliny, wychodzace z otworków plyty stalowej.Narzady oczyszczajace moga byc, oczy¬ wiscie, uksztaltowane inaczej, niz w przed¬ stawionych na rysunku przykladach wyko¬ nania. Narzad oczyszczajacy moze równiez obracac sie w kierunku odwrotnym do kie¬ runku obracania sie slimaka oraz moze ob¬ racac sie z szybkoscia wieksza lub mniejsza od szybkosci obrotowej slimaka. Urzadze¬ nie moze byc ponadto wykonane tak, aby na¬ rzad oczyszczajacy mógl byc wprawiany w ruch niezaleznie od prasy w dowolnej chwili oraz na dowolnie dlugi okres czasu.Gdy jest zastosowana wieksza liczba ka¬ nalów odpowietrzajacych, jak to ma miej¬ sce w przykladach wykonania, uwidocznio¬ nych na fig. 1, 3 i 4, to najlepiej jest na¬ rzady oczyszczajace wykonac tak, aby oczyszczane byly -wszystkie kanaly. W tym przypadku moze byc zastosowany jeden na¬ rzad oczyszczajacy lub tez wieksza Kczba takich narzadów, wprawianych w ruch nie¬ zaleznie jetten od drugiego.Zalety sposobu odpowietrzania wedlug wynalazku ujawniaja sie zwlaszcza przy wy¬ twarzaniu saczków. Jak wiadomo, wiekszosc wytwórni walczy przy wyrobie saczków z rozdzielaniem sie masy na warstwy i z two¬ rzeniem sie pecherzyków powietrza we¬ wnatrz masy.Powyzsze zjawisko jest wywolywane tern, ze wskutek ustawienia slimaka prasy piono¬ wo powietrze, zawarte w masie gliny, nie moze wogóle ujsc do góry, poniewaz nad¬ chodzace nastepne dawki masy gliny zapel¬ niaja dolna czesc cylindra tlocznego prasy i uszczelniaja go w ten sposób od góry.Dzieki zas zastosowaniu komory odpowie¬ trzania wedlug wynalazku powietrze, zawar¬ te w masie gliny lub zabierane przez te ma¬ se podczas jej posuwania sie1 zostaje ode- ssane calkowicie.W przykladach wykonania wedlug fig. 8 i 9 w górnej czesci komory odpowietrzania d umieszczony jest narzad wciagajacy, po¬ siadajacy postac walca S, obracajacy sie w kierunku strzalki, podanej na rysunku, i napedzany w odpowiedni sposób, np. zapo¬ moca pasa. Litera l oznacza nastawny nóz do oskrobywania tego walca. Naprzeciw walca S umieszczona jest powierzchnia kie¬ rownicza U. Powierzchnia ta zapobiega prze¬ dostawaniu sie masy, pociaganej do góry zapomoca zwoju V slimaka, do górnej cze¬ sci komory odpowietrzania. Masa ta zosta¬ je skierowana zapomoca powierzchni U ra¬ czej ku walcowi S, który ja wtlacza zpo- wrotem, jak to zaznaczono na fig. 9 linjami przerywanemi, do dolnej czesci komory od¬ powietrzania, tak iz masa ta pozostaje w obrebie dzialania slimaka i zostaje przepro¬ wadzona zapomoca niego do czesci b pra¬ sy. Zamiast walca gladkiego moze byc za¬ stosowany walec o specjalnym ksztalcie po¬ wierzchni obwodowej, slimak, motowidlo lub podobny narzad. Powierzchnia kierownicza moze byc wbudowywana do istniejacej juz komory odpowietrzania, lub tez scianki ko¬ mory tej moga byc uksztaltowane juz przy — 5 -r:ich wyrobie tak, aby same tworzyly po¬ wierzchnie kierownicza u.Nowe jest równiez swoiste uksztaltowa¬ nie wkladki, wbudowywanej pomiedzy czesc a prasy i komore odpowietrzania d w przy¬ kladach wykonania wedlug fig. 10 — 13.Wkladka ta jest utworzona w tym przypad¬ ku z obsady W, posiadajacej postac krzy¬ zaka (fig. 11). Obsada W jest umocowana w oslonie prasy sztywno, czyli jest zacisnie¬ ta pomiedzy kolnierzem czesci a prasy i kol¬ nierzem komory odpowietrzania d. Wklad¬ ka W jest oddzielona ponadto od komory odpowietrzania d uszczelnieniem. Wkladka W jest zaopatrzona w dwa trzpienie Wx i W2. Na kazdym trzpieniu W1 wzglednie W2 osadzona jest plyta stalowa x1 wzglednie x29 zaopatrzona w liczne otworki.W urzadzeniu wedlug wynalazku za¬ miast jednej dziurkowanej tarczy stalowej sa zastosowane dwie dziurkowane tarcze stalowe. Oczywiscie, plyta dziurkowana mo¬ ze skladac sie z wiecej niz dwóch dziurko¬ wanych tarcz stalowych. Podzial dziurkowa¬ nej tarczy na dwie lub kilka czesci ulatwia ustawianie tych czesci na miejsce oraz ich wymiane w mozliwie najkrótszym czasie, W tym celu wystarczy odjac tylko przykry¬ we dl otworu do oczyszczania prasy i zdjac plyty stalowe x1 i x2 z trzpieni W^ i W2.Stalowe plyty x1 i x2 sa zaopatrzone za¬ miast zwykle stosowanych otworów okra¬ glych w podluzne otwory szczelinowe, bie¬ gnace w kierunku pionowym. Dzieki takie¬ mu wykonaniu plyt nadany zostaje pasem¬ kom gliny wiekszy moment wytrzymalosci, wobec czego pozostaja one (po wyjsciu z otworków plyty dziurkowanej) prostemi przez dluzszy stosunkowo okres czasu, za¬ nim wygna sie ku dolowi w komorze odpo¬ wietrzania d. Przez to osiaga sie równiez to, ze poszczególne pasemka gliny zostaja w samej rzeczy nalezycie odpowietrzone, zanim uloza sie ponownie jedno na dru- giem.Przyklad wykonania, uwidoczniony na fig. 12, rózni sie od opisanych powyzej tyl* ko tern, ze obsade obydwóch plyt xlf x29 zao¬ patrzonych w podluzne otwory szczelinowe, stanowi tarcza y, zaopatrzona w podluzne otwory szczelinowe. Otwory szczelinowe yx tarczy y sa wieksze od otworów x plyt x1 i x2.Przyklad wykonania, uwidoczniony na fig. 13, stanowi odmiane przykladu, przed¬ stawionego na fig. 12. Róznica polega na tem, ze plyty xx i x2 sa osadzone przesuw¬ nie w kierunku poziomym na czopach wlf w2 i w3. W kazda z plyt x1 i x2 wsuniety jest sworzen nagwintowany z, wystajacy z ob¬ sady nazewnatrz i zakonczony np. glowica z1 o czworokatnym przekroju. Zapomoca tych sworzni z tarcze dziurkowane xx i x2 moga byc przesuniete o tyle, aby otwory szczelinowe y1 ix pokrywaly sie wzajemnie w wiekszym lub mniejszym stopniu, przy- czem przekrój przeplywowy tych otworów moze byc zmniejszony odpowiednio do wiel¬ kosci otworu wylotowego nasadki tlocznej.Oczywiscie, nastawianie plyt jcx i x2 moze byc uskuteczniane w inny sposób.Urzadzenie wedlug wynalazku daje sie rów¬ niez zastosowac i w tych maszynach do przerabiania mas plastycznych, które pracu¬ ja bez odpowietrzania. PL