Najdluzszy czas trwania patentu do 12 kwietnia 1950 r.Wynalazek dotyczy skladarki czcionek i odlewarid wierszy z pretami czcionkowe¬ mi, prowadizomiemi na drutach biegiem okreznym, w której zlozone czcionki sa przenoszone zapomoca suwaka z miejsca skladania do miejsca odlewania, a potem sa podnoszone na druty odkladajace zapomo¬ ca przenosnika, stanowiacego miejsce od¬ lewania. Wedlug patentu Nr 21380 w skla- daroe tego rodzaju wszystkie potrzebne na¬ stawiania sa dokonywane w przymusowej kolejnosci zapomoca jednej tylko dzwigni rozrzadczej.Nastawianie listwy przestawnej w celu wyboru rodzaju pisma odbywa sie w tym przypadku zapomoca bocznego przechyla¬ nia dzwigni roztnzadczej, osadzonej obok plyty klawiszowej maszyny. Ta dzwignia musi byc jednak przesunieta wdól i potem cofnieta przez skladacza po kazdym prze¬ biegu skladania w celu podniesienia listwy przestawnej, wsuniecia zestawionego Wier¬ sza na miiejisce odlewania i doprowadzenia ruchomej szczeki, zamykajacej wiersiz, oraz nasitepujacego uruchomienia maszyny. Skla¬ dacz musi przytem zwazac na to, abyftp.wskutek Onlylkoweigo przesuwu wdól dzwi¬ gni rozjfzadcszej nic przesuwal niepotrzebnie wdól dzwigni zapadkowej, ryglujacej te dzwignie rozrzadcza, a oprócz tego musi sprawidzac, czy [nastawienie dzwigni roz- rzadczej, odpowiadajace odlewaniu pisma,, jest zachowane, co wymaga wiekszej uwagi i moze zmniejszac szybkosc pracy.Wedlug wymialaziku do nastawiania tar¬ czy kciukowej, rozrzadzajacej listwe prze¬ stawna, jejst zastosowane oddzielne urza¬ dzenie, niezalezne od dzwigni rozrzadczej, osadzonej na stale na wale rozrzadczym.Przesuwanie tarczyk^ilkoWej jnaistepuje wedlug wynalazku przez nacisniecie odpo¬ wiednich klawiszy, które sa osadzone na plycie klawisizowej i których liczba jest zgodina z liczba wyciec na precie czcionko¬ wym, czyli z liczba osiaganych polozen listwy przestawnej. Zaleta takiego urzadze¬ nia jest to, ze w celu zmiany rodzaju pisma skladacz przesuwa tylko wdól klawisz, a przyrzad wskaznikowy lub tez polozenie klawisza uwidocznia w kazdej chwili na¬ stawiony rodzaj pisma. Polozenie tarczy kciukowej pozostaje tak dlugo niezmienio¬ ne, az inny klawisz nie zastanie nascisniety.Rysunek przedstawia w schemacie przy¬ klad wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia plyte klawiszowa z wa¬ lem rozrzadczym maszyny wedlug niniej¬ szego wynalazku w widoku zprzodu; fig. 2 — w widoku zgóry\ fig. 3 — przyrzad, ryglujacy tarcze kciukowa, w wiekszej po- dzialce w widoku zprzodu; fig. 4 — w wi¬ doku zboku; £i|g. 5 — w czescowym wido¬ ku zgóry, a fig. 6 — 11 — uklad wedlug fi|g. 3 w róznych polozeniach, osiaganych przez naciskanie klawiszów.Dzwignia rozrzadcza 2, urudioniiana przez skladacza po kazdem zlozeniu w celu podniesienia listwy /, wsuniecia czcionek na miejsce skladania, doprowa¬ dzenia ruchomej szczeki, zamykajacej wiersz, oraz polaczonego z tern uruchomie¬ nia maszyny, jest osadzona na stale na wa¬ le rozrzadczym 4, osadzonym obrotowo w ramie 3 maszyny. Wal 4 jest zabezpieczo¬ ny przeciw przesuwom podluznym zapomo- ca pierscieni nastawczych 5 i jest zaopa¬ trzony, jak w patencie Nr 21380, w osadze¬ nie na nim na stale ramiona 6 i 7, polaczo¬ ne z drazkami 8 i 9, rozrzadza jacemi su¬ wak czcionkowy wzglednie szczeke, zamy¬ kajaca wiersz, oraz sprzeglo wlaczajace.Tarcza kciukowa 11, uruchomiajaca drazek 10 listwy 1, jest osadzona np. za- pomoca rowka i klina przesuwnie w kierun¬ ku podfoiznym na wale 4 i jest zaopatrzo¬ na na obwodzie, jak w patencie Nr. 21380, w stopniowane powierzchnie cylindryczne, odpowiadajace róznym wysokosciom listwy 1. Powierzchnie te podczas przesuwania wdól dzwigni 2 stykaja sie z krazkiem 12, znajdujacym sie na dlrazku 10. Piasta tar¬ czy kciukowiej 11 jest zaopatrzona w ro¬ wek pierscieniowy 13, w który zachodzi jedno ramie dzwigni dwuramiiennej 14, osadzeniej w ramie 3 maszyny; dzwignia 14 przesuwa piaste wzdluz walu 4. Z dru- giem ramieniem dzwigni 14 jest polaczo¬ ny przegubowo drazek 15, którego drugi koniec jest polaczony z ramieniem 16, u- mócowanem na stale na wale 17, osadzo- nym pod plyta klawiszowa w ramie ma¬ szyny. Na wale 17 jest umocowane ramie 18, które w razie obrócenia uruchomia za posrednictwem czesci 17, 16, 15 dzwignie dwuramienna 14. Wolny koniec ramienia 18 przesuwa sie wzdluz otworu w oprawce 19, utworzonej z dwóch pólkolistych plyt, przymocowanych do ramy 3 maszyny. Na górnym koncu oprawki 19 znajduje sie nie¬ ruchomy wystep 20, do którego przylega wolny koniec ramienia 18 w swem górnem polozeniu, uwidocznionem na fig, 1, 3, 4, 6, 7,'8 i 10. Sprezyna 21, przymocowana np. do ramy 3 lub oprawki 19, jest polaczona z ramieniem 16 lub tez z drazkiem 15 i da¬ zy dlo utrzymywania ramienia 18 w wspo- mnianem górnem polozeniu, odpowiadaja- cem nastawieniu tarczy kciukowej 11 na - 2 -zwykle pismo, W oprawce 19 sa osadzone obrotowo czopy 22 i 23, na których we¬ wnatrz oprawki 19 znajduja sie dzwignie zapadkowe 24 i 25, których wolne konce za- chodlza ona droge przesuwajacego sie przed oprawka 19 wolnego konca ramienia 18.Dwie sprezyny 26, 27, przymocowane do oprawki 19, daza do stalego utrzymywania dzwii(gni 24, 25 w polozeniu, uwidocznionem na fig. 3, 6, 8, 10, 11, ryglujacem ramie 18.Dalszemu przesuwowi wigóre dzwigni 24, 25 zapobiegaja wystepy zderzakowe 28, 29, umieszczone na oprawce 19. Na drugim koncu czopa 22, znajdujacym sie naze- wnatrz oprawki, jest osadzone ramie 30.W taki sam sposób na koncu czopa 23 sa osadzone iramioma 31 i 32. Z ramionami 18, 30, 31, 32 wspóldzialaja klawisze 33, 34, 35, zaopatrzone w odpowiednie wystepy i wygiecia. Zapomoca znanych sprezyn 36, znajdujacych sie pod glówkami klawiszy, przesuniete wdól klawisze sa podnoszone w pierwotne polozenie.W razie nacisniecia jednego z klawiszy 33, 34, 35 iramie 18, a wraz z niem za po¬ srednictwem drazków 17, 16, 15, 14 tar¬ cza kciukowa 11, ziostaja przesuniete, przy¬ czem jednoczesnie czesici, rozrzadzane za¬ pomoca pozostalych dwóch klawiszy, zo¬ staja odlaczone od ramienia 18. Do tego celu sluza znajdujace sie na dolnym koncu klawisza 33 dwa wystepy zderz^kotwe 37, 38 (fig. 3, 4, 6, 7), które w razie naciskania tego klawisza stykaja sie z ramionami 30 i 31, osadzonemu na czopach 22 i 23 i prze¬ suwaja je wdól przeciw dzialaniu sprezyn 26, 27. W ten sposób takze dzwignie zapad¬ kowe 24 i 25 zostaja wysuniete z obrebu dzialania ramienia 18, które zatem wsku¬ tek nacisniecia klawisza 33 powraca zawsze pod dzialaniem sprezyny 21 w uwidocz¬ nione na fig. 3, 4, 6, 7, 8, 10 górne poloze¬ nie, odpowiadajace takiemu polozeniu tar¬ czy kciukowej 11, jakie jest potrzebne dla zwyklego pisma. Nastepnie po ;zwoinieniu klawisz 33, dzwignie 24, 25 i ramiona 30, 31 zajmuja pod dzialaniem sprezyn 36,26,, 27 polozenie pierwlotnel przyczem ani ra¬ mie 18 ani tez tarcza kciukowa 11 w* zo¬ staja uruchomione.Klawisz 34 przylega trzpieniem 39 do ramienia 18 znajdujacego sie w górnem po¬ lozeniu (lig, 3, 6, 7, 8, 10), a trzpieniem 40 — do ramienia 32 czopa 23. Klawisz ten niema natomiast polaczenia z ramionami 30 i 31. Przy przesuwie wdól klawisza 34 ra-^ mie 32 zostaje obrócone wdól zapomoca trzpienia 40, czyli dolna dzwigpia, zapad¬ kowa 25, polaczona z tern ramieniem na stale zapomoca czopa 23, zostaje wysunie¬ ta z obrebu dzialania ramienia iS, które, o ile znajduje sie w doinem polozeniu (fig. 11), zostaje uwolnione i zajmuje uwidocz¬ nione na fig. 9 srodkowe polozenie, opiera- jace sie o dzwignie zapadkowa 24, trzyma¬ na w polozeniu ryglujacem zapomoca spre¬ zyny 26. W podobny sposób przy przesu¬ wie wdól klawisza 34 ramie 18, znajdujace sie np. w górnem polozeniu (fig. 3, 6, 7, S, 10), zostaje zapomoca trzpienia 39 rów¬ niez wprowadzane za dzwignie 24. Klawisz 34 moze potem pod1 dzialaniem sprezyny 36 zajac polozenie pierwotne, przyczem ra¬ mie 18, a wraz z niem tarcza kciukowla U, sa zaryglowane zapomoca dzwigni 24 w polozeniu, uwidocznionem na fig. 9.Klawisz 35 nie laczy sie z dzwiginiami 24, 25. Na jego dolnym koncu znajduje sie trzpien 41, który przylega do ramienia 18, znaj dujacego sie w górnem polozeniu (fig. 3, 6, 7, 8, 10), wskutek czego przy przesu¬ wie wdól klawisza 35 ramie to poprzez po¬ datnie osadzone dzwiignie 24, 25 zostaje przestawione w najnizsze polozenie, uwi^ doczniione na fijg. 11. W tetm polozeniu przytrzymuje je dzwignia 25 takze wtedy, gdy sprezyna 36 cofnie klawisz w poloze¬ nie pierwotne. Dopiero przy nacisnieciu in¬ nego klawisza, np. 33 lub 34, ramie 18 zo¬ staje w opisany sposób uwolnione i wpiro- wadzome zapomoca sprezyny 21 w! polo¬ zenie, odpowiadajace klawiszowi 33 lub — 3 —34. Dolne konce drazków klawiszów 33, 34, 35 sa powyginane w taki sposób, ze parzy przesuwach widól o jednakowe odleglosci powoduja odpowiednie ruchy ramion 18, 30, 31 i 32.Podobnie falk wedltag patentu Nr 21380 takze w niniejszej maszynie w celu ula¬ twienia kontroli zastosowana jest wskazów¬ ka 43, przesuwajaca sie przed podzialka 42, znajdlujaca sie na plycie klawiszowej; wskazówka jest rozrzadzana zapomoca tar¬ czy kctiuikowej 11, nastawiajacej wysokosci listwy 1. To urzadzenie Wskazujace poka¬ zuje, jaki rodzaj pisma jest nastawiony.Wskazówke 43 stanowi dzwignia dwura- mienma, osadzona obrotowo na czopie 44, limocowanym na ramie 3 maszyny. Wska¬ zówka przesuwa sie po podzialce 42, na której rodzaje pisma sa uwidocznione od¬ powiedniemu' znakami. Drugi, dolny koniec wskaizówkil 43 znajduje sie w rowku pier¬ scieniowym 13 piasty tarczy kciukowej 11.Przy przesuwie tarczy kciukowej 11 po walku 4 koniec wskazówki 43, znajdujacy sie w rowlku pierscieniowym 13, zostaje równiez przesuniety wlbok, wskutdk czego koniec wskazówki zostaje odpowiedlniio na¬ stawiony.W przedstawionym przykladzie wyko¬ nania klawisze 33, 34, 35 po nacisnieciu sa podlnosizone w polozenie pierwotne zapomo¬ ca sprezyn 36, znajdujacych sie pod ich glówkami. Mozna oczywiscie klawisze 33, 34, 35 polaczyc ze soba w znany sposób tak, alby przy natcisndieciu jednego klawisza inny, poprzednio nacisniety, powracal do polozenia pierwotnego, natomiast przesta¬ wiany klawisz pozostaje w polozeniu dol- nem az do uruchomienia innego klawisza. PL