Jak wiadomo, w telefonji i telegrafji jest równoznaczne z powstaniem trzech fal drutowej i bezdrutowej z uzyciem pradów wedlug wzoru (przy modulacji jednym to- szybkozmiennych modulacja polega na nem akustycznym) zmianie amplitudy pradów fali nosnej, co B B i -— A sin oj l B sin 1.0 l. sin pt — A sin o t -l- cos (o.)—p) l — cos [w -\- p) t Poniewaz mewa lub inne dzwieki skla- wa i fala nosna, zatem szerokosc wysyla- daja sie z calego szeregu czestotliwosci a- nego widma czestotliwosci moze byc nie kustycznyeh p, przeto w rezultacie po- 20000 okr., a polowe tego, to znaczy 10000. wstaje prawa wstega modulacyjna o cze- Stosujac wiec jednowstegowa modulacje z stotliwosciach + 30 do + 10000 okresów fala nosna, mozna np. w danym zakresie na sek. i lewa wstega o czestotliwosciach fal, np. od 200 do 2000 mtr, zmiescic da- — 30 do — 10000 okresów na sek. leko wiecej stacyj radiofonicznych, niz np.Jak wiadomo, przy odbiorze wymaga- obecnie przy uzyciu dwuwstegowej modu- na jest tylko jedna wstega, np. wstega ie- lacji.*) Wlascicielka -patentu oswiadczyla, ze wynalazca fest inz, Józef Plebanski.Urzadzenia do jednowstegowej modu¬ lacji z wyeliminowaniem fali nosnej sa znane i uzywane w praktyce, jednakowoz, maja one rózine niedogodnosci, których u- suniecie ma na celu niniejszy wynalazek.Zasadnicza cecha opisywanego urza¬ dzenia jest uzycie niezaleznego, posrednie¬ go generatora pradów szybkozimiiennych Dv oddzialywajacego poprzez wzmacniacz lulb bezposrednio zapomoca sprzezenia in¬ dukcyjnego, na dwa obwody 1 i 2, rozstro¬ jone wzgledem siebie tak, ze potencjaly, udzielane siatkom lamp a i d, sa przesu¬ niete fazowo wzgledem siebie. Zamiast ob¬ wodów 1 i 2 moga byc uzyte inne wszelkie¬ go rodzaju urzadzenia, pozwalajace na przesuwanie faz.Wprowadzajac teraz „napiecia" o cze¬ stotliwosciach akustycznych z linji 1 po¬ przez transformator T1 na siatke lampy modulacyjnej Af1( uskutecznia sie modula¬ cje pradu anodlQwego lampy a, czyli w ob¬ wodzie 1 pow&tana drgania, 'modulowane w zwykly sposób. Przepuszczajac teraz {toigamia te przez filtr F, który tlumi jedna wstege modtulacyjna, i dodajac do drugiej wstegi za posrednictwem obwodu 2 pewna faze fali nosnej z generatora D1A po demo- dulacji zapomoca lampy df otrzymuje sie w transformatorze T2 te same drgania aku¬ styczne, co w transfot^natorze 7\, przesuniete wzgledem nich o pewien kat fazowy, poniewaz AB h = a2 I -A sln (co t + (p) + — cos [co — p) l \ = a2 sin (pt + q).Tego rodzaju urzadzenie do przesuwa¬ nia faz pradu o czestotliwosciach akustycz¬ nych opisane jest dokladnie w patentach angielskich Nr 283190 i Nr 297253.Róznice faz mozna dobrac tak, aby wy¬ nosila 90°.Rzecz jasna, ze w przypadku nadawa¬ nia telefonicznego wazne jest, zeby prady o wszystkich czestotliwosciach byly przesu¬ niete o 90°. Z tego wzgledu filtr F winien miec taka charakterystyke, aby prady o wszystkich czestotliwosciach przepuszcza¬ nej wstegi modulacyjnej mialy te sama lub prawie te sama faze; w przeciwnym przypadku, po detekcji, w transformatorze T2 nie wszystkie prady o róznych czesto¬ tliwosciach beda przesuniete wzgledem pierwotnych, to jest pradów w transforma¬ torze Tlt o zadane 90°.Modulujac teraz jednoczesnie lampa M3 i Af2 lampy 01 i 02, których siatki o- trzymuja wahania potencjalów, przesunie¬ te wzgledem siebie o 90°, dzieki zastosowa¬ niu obwodów 3 i 4 lub innych urzadzen, sprzezonych z niezaleznym generatorem pradów szybkozmiennych 2)2, w obwodzie 7 otrzymuje sie prad, równy róznicy lub sumie pradów w obwodach 5 i 6: B (obwód 5) /5 = A sin co t + B sin pt sin co l = A sin co t + — cos B [co — p) t — — cos [co -\- p) t B (obwód 6) lB = A cos co t + B cos pt cos co t = A cos co t + — cos 2 B [oo — p) t + — cos [oj + p) l — 2 —(obwód 7) i7 = A ^ 2 sin {co t lub A f/Tsin (co l — Poniewaz w tym przypadku modulacja moglaby wypasc zbyt plytka wskutek od¬ padniecia jednej wstegi, przeto amplitude pradu fali nosnej mozna zmniejszyc przez geometryczne dodanie do tego pradu inne¬ go pradu o odpowiedniej fazie, lecz o tej samej czestotliwosci nosnej, dostarczanego z generatora D2 zapomoca obwodu 8, któ¬ ry moze zawierac wzmacniacz lampowy.Dobierajac odpowiednio faze i wielkosc amplitudy pradu dodatkowego, przez do¬ bór sprzezenia i stalych elektrycznych u- kladu 8 mozna nawet zupelnie zniesc fale nosna w obwodzie 7.Zamiast uzycia dwóch generatorów D1 i D2 mozna uzyc jednejgo generatora nieza¬ leznego, przyczem zarówno w pierwszym, jak i drugim przypadku generatory moga oddzialywac wprost na odnosne obwody /, 2, 3, 4, 8 lub tez poprzez specjalne lampy zneutralizowane, a to w celu unikniecia wplywu modulacji na fale generatora (ge¬ neratorów niezaleznych).Jednowstegowo zmodulowane prady wielkiej czestotliwosci, odbierane z punk¬ tów p i q, mozna dalej wzmacniac i uzyt¬ kowac w dowolny sposób, np. doprowa¬ dzac do anteny nadawczej.Poniewaz wyregulowanie aparatury w celu otrzymania jednowstegowej modulacji jest nieco zlozone, przeto w celu zmiany fali nadajnika mozna koncowe prady zmo¬ dulowane w obwodzie 7 poddac transpozy¬ cji fali w jakikolwiek sposób, np. w sposób superheterodynowy.Jak zaznaczono wyzej, najwazniejsza rzecza w powyzszem urzadzeniu jest filtr, któryby dla danego widma czestotliwosci przepuszczal prady z ta sama faza, to jest nie przesuwal fazy w zaleznosci od czesto¬ tliwosci pradów, + 45°) + B cos [co — p) i 45°) — B cos (w + p) t.Jako filtr tego rodzaju przewidziany zostal wedlug wynalazku filtr, przedsta¬ wiony na rys. 2, który .nalezy zalaczyc wedlug schematu (fig. 1) zamiast obwodów V i F.Filtr ten sklada sie ze sztucznej linji L (fig. 2), której opór R mozna zawsze do¬ brac talk, aby w linji tej nie powstala fala stojaca. W tym przypadku w róznych miejscach linji beda zawsze rózne fazy.Sprzegajac z róznemi punktami takiej sztucznej linji szereg obwodów, jak to wskazuja fig. 2, 4, 5, 5a, mozna w lampie V otrzymac charakterystyke czestotliwo¬ sci wedlug fig. 3 z bardzo malemi róznica¬ mi faz.Wskazane obwody mozna dostroic tak, aby w granicach pewnego widma fazy pra¬ dów o odnosnych czestotliwosciach byly te same.Na fig. 2 i 4 pokazane sa obwody, nie sprzezone ze soba.Na fig. 5 i 5a pokazane sa obwody sprzezone, gdzie litera r oznaczone sa opo¬ ry, które moga byc wlaczane dodatkowo, a to w celu regulowania wielkosci sily elek¬ tromotorycznej w poszczególnych obwo¬ dach. Wspomniane obwody moga dzialac na obwód aperjodyczny a, dzialajacy na siatke lampy katodowej v.Mozna równiez urzadzic tak, aby wspo¬ mniane, równolegle zalaczone obwody dzia¬ laly wedlug fig. 5 lub 6 na druga sztuczna linje lub tez na obwód strojony. PL