Znane sa uklady polaczen, których za¬ daniem jest uzyskanie linjowej zaleznosci amplitudy wyjsciowej ukladu lampowego (np. wzmacniacza) od jego amplitudy wej¬ sciowej. Cel ten osiaga sie w znanych urza¬ dzeniach dzieki wprowadzeniu pewnych srodków laczacych, np. obwodu sprzezenia wstecznego, dodatkowych elementów lacze¬ niowych, dzialajacych w zaleznosci nielinio¬ wej i t. d., przyczem ostatecznym celem jest zawsze uzyskanie linjowej pracy uzy¬ tej lampy.Uzyskanie takiej zaleznosci linjowej jest polaczone zawsze ze strata mocy i nie mo¬ ze byc nigdy zupelne, poniewaz niepodobna jednoczesnie uchwycic udzialu czynnika, powodujacego trzaski, a spowodowanego niestaloscia wspólczynnika przechwytu lam- py- Wedlug wynalazku w urzadzeniu, slu- zacem do zapobiegania znieksztalceniom nielinjowym, dzialajacem na zasadzie kompensacyjnej i posiadajacem uklady lamp elektronowych lub uklady innych elemen¬ tów o nielinjowej zaleznosci miedzy ampli¬ tudami, sa uzywane naczynia wyladowcze, których charakterystyka przechwytu napie¬ cia siatkowego posiada taki ksztalt, iz przypewnym okreslonym stosunku wyzszych harmonicznych drgan, powstajacych wsku¬ tek krzywizny charakterystyk roboczych lamp, drgania te sa kompensowane drgania¬ mi, wynikajacemi z opadajacej charaktery¬ styki przechwytu napiecia siatkowego jed¬ nej lub kilku lamp.Tego rodzaju wyrównanie mozna oczy¬ wiscie uzyskac tylko przy pewnem okreslo- nem dopasowaniu, gdyz charakterystyka ro¬ bocza i jej krzywizna sa zalezne od obcia¬ zenia, podczas gdy charakterystyka prze¬ chwytu pozostaje stala.Lampy o normalnem rozmieszczeniu elektrod wykazuja w obrebie znacznego ob¬ szaru napiecia siatkowego rosnacy przebieg przechwytu, o ile punkt roboczy lampy jest dobrany odpowiednio do pozostalych wyma¬ gan, stawianych lampie. Tylko w niektó¬ rych, stosunkowo waskich miejscach charak¬ terystyka przechwytu wykazuje tendencje ku opadaniu. Jezeli punkt roboczy dobie¬ rze sie w ten sposób, aby wyzyskane by¬ ly miejsca opadajacych charakterystyk przechwytu, wówczas powstaja pewne trud¬ nosci, wyrazajace sie zmniejszeniem sie wzmocnienia wzglednie wydatku mocy. Ze wzgledu na stosunkowo waskie zakresy o- padajacej charakterystyki przechwytu za¬ kres wysterowania wypadlby równiez bar¬ dzo maly, wobec czego urzeczywistnienie pomyslu wynalazku przy pomocy lamp o normalnym ukladzie elektrod byloby rze¬ cza mozliwa tylko przy malem wysterowa¬ niu.Wedlug wynalazku trudnosciom tym za¬ pobiega sie, stosujac tak zwana lampe ste¬ rujaca o budowie przeciwleglej. W lampach tych elektroda kierujaca znajduje sie przy¬ najmniej czesciowo po przeciwleglej stronie katody, to jest nie po tej jej stronie, po której znajduje sie anoda. Doswiadczenie wykazalo, ze przebieg przechwytu tych lamp znacznie lepiej nadaje sie do celów wyrównywania, niz przebieg przechwytu lamp o normalnem rozmieszczeniu elektrod.W lampach sterujacych o budowie prze¬ ciwleglej charakterystyka przechwytu wy¬ kazuje tendencje ku opadaniu w znacz¬ nym zakresie napiecia siatkowego. Tego ro¬ dzaju lampy znane sa skadinad jako tak zwane lampy plaskie.Do uzyskania dostatecznego efektu wy¬ równawczego przy pomocy lamp steruja¬ cych o budowie przeciwleglej potrzebny jest stromy spadek charakterystyki przechwytu napiecia siatkowego. W tym celu elektroda kierujaca lampy jest wykonana wedlug wy¬ nalazku jako wypukla wzgledem katody lub wzgledem poszczególnych zwojów dru¬ tu katody. Ten sam skutek daje osiagnac sie, stosujac katode w postaci plaskiej ta¬ smy o odpowiednim przekroju poprzecznym (przekrój eliptyczny, prostokatny lub po¬ dobny) oraz zwracajac dluzszy bok po¬ przecznego przekroju tej tasmy ku elektro¬ dzie kierujacej.W ramach wynalazku nie jest rzecza ko¬ nieczna, aby lampy sterujace o budowie przeciwleglej byly wyposazone, jak zwykle dotychczas, w elektrody plaskie, mozna bo¬ wiem stosowac równiez normalne, wspól- srodkowie rozmieszczenie elektrod, spoty¬ kane w zwyklych lampach. Jezeli zas cho¬ dzi o uzyskanie specjalnych wlasciwosci lampy, wówczas w obrebie ukladu elektrod mozna oczywiscie umiescic jeszcze dalsze siatki.Jak wspomniano wyzej, ze wzgledu na dostateczne dzialanie wyrównawcze jest rzecza pozadana, aby krzywa przechwytu obnizala sie szybko w miare wzrostu ujem¬ nego, poczatkowego napiecia siatkowego. Do tego celu potrzebne sa srodki, zmniejszaja¬ ce naogól stromosc charakterystyki lamp.Azdby mimo to otrzymac lampy o dosta¬ tecznej stromosci charakterystyki, a zatem o dostatecznem dzialaniu wzmacniajacem, wedlug dalszego pomyslu wynalazku lam¬ py sterujace o budowie przeciwleglej za¬ opatruje sie w posrednio zarzone katody.W ten sposób bowiem uzyskuje sie duza po- — 2 —wierzchnie katod, co, jak wiadomo, zwiek¬ sza stromosc charakterystyki lamp.Lampy sterujace o budowie przeciwle¬ glej i posrednio zarzonej katodzie posiada¬ ja uklad elektrod bardzo korzystny nietyl- ko z punktu widzenia opisanego wyzej uzy¬ skania zaleznosci linjowej, lecz takze z punktu widzenia konstrukcji lamp. Lampy zarzone posrednio wymagaja naogól bardzo duzej mocy zarzenia, tak ze czesto trudno jest sprostac wymaganiom, jakie pod wzgle¬ dem cieplnym i mechanicznym stawia sie elektrodzie kierujacej. Stosowany dotych¬ czas zwyczaj umieszczania elektrody kieru¬ jacej miedzy katoda a anoda wymagal, aby elektroda kierujaca miala postac siatki, to jest, aby elektrony mogly przedostawac sie z katody do anody. Poza tern jest jeszcze rzecza konieczna, aby elektroda kierujaca posiadala niewielkie rozmiary przestrzen¬ ne i aby pozwalala na dostateczne zblize¬ nie anody do katody. Jako wynik tych wy¬ magan otrzymuje sie elektrode kierujaca, na której ustrój, bardzo czuly pod wzgledem mechanicznym, oddzialywa nadzwyczaj nie¬ korzystnie duza energja cieplna, wytwarza¬ na w posrednio zarzonej katodzie.Braki te sa usuniete w ukladzie elektrod wedlug wynalazku dzieki temu, ze siatka jest umieszczona wzgledem anody po prze¬ ciwleglej stronie katody zarzonej posred¬ nio. Elektroda kierujaca moze nie byc wy¬ konana w postaci siatki, jako tez moze po¬ siadac dostateczne rozmiary przestrzenne, poniewaz jest dosyc miejsca w lampie na u- mieszczenie tej elektrody. Moze ona otrzy¬ mac np. postac plytki, a w kazdym razie moze posiadac mniejsze otwory od otwo¬ rów siatek w urzadzeniach dotychczaso¬ wych.Dalsza wazna zalete ustroju elektrody wedlug wynalazku stanowi moznosc zasto¬ sowania stalego materjalu izolacyjnego miedzy katoda a elektroda kierujaca. Po¬ zwala to na ogrzewanie sie elektrody kie¬ rujacej nawet ponad temperature emisji, poniewaz nie moze wytworzyc sie strumien elektronów, wychodzacy z elektrody kieru¬ jacej. Uzycie stalego materjalu izolacyjne¬ go ulatwia ponadto utrzymanie przepisane¬ go odstepu miedzy elektroda kierujaca a ka¬ toda. Przy spólsredkoweic ustawieniu elek¬ trod elektroda kierujaca mozna oslonic ka¬ tode od grzejnika. W tym celu elektrodzie kierujacej nalezy nadac dostatecznie duze wymiary i sporzadzic ja z odpowiedniego materjalu, np. z niklu. Jezeli przy tym u- kladzie elektroda kierujaca i katoda nie be¬ da oddzielone od siebie izolatorem stalym, wówczas trzeba wykonac elektrode kieru¬ jaca z materjalu, który w temperaturze po¬ sredniej miedzy temperatura katody a tem¬ peratura nitki zarzenia nie emituje jeszcze elektronów, np. trzeba wykonac te elektro¬ de z wolframu.Z poprzednich wywodów wynika zatem, ze lampa sterujaca o budowie przeciwleglej i z posredniem ogrzewaniem katody daje korzysci, wazne równiez przy zastosowa¬ niach tej lampy do celów, pozostajacych poza obrebem przedmiotu wynalazku, to jest lampa moze byc stosowana takze dfc wzmac¬ niaczy, niewykazujacych zaleznosci linjo¬ wej.Jak juz powiedziano, sposób wyrówna¬ nia znieksztalcen nielinjowych wedlug wy¬ nalazku daje przeprowadzic sie jedynie przy pewnym okreslonym stosunku dopa* sowania; wzglednie w pewnym okreslonym zakresie. W przypadkach, gdy opoasiosc ,ot- ciazenia zmienia sie, rop. wyka&uje duza za¬ leznosc od czestotliwosci, wówczas wedlug wynalazku mozna zmniejszyc zaleznosc dzialania wyrównawczego ed stosunku do¬ pasowania, kombinujac opisane urzadzenie wyrównawcze z innemi, znanemi ukladami, poprawiajacemi zaleznosc linjowa. Uklady takie, np. uklad ujemnego sprzezenia wstecznego, uzyte same (bez innych ukla¬ dów) maja te ujemna strone, ze wzmocnie¬ nie maleje tern bardziej, im lepiej dziala u- klad w kierunku poprawienia zaleznosci li- — 3 —njowej. W niektórych, znanych ukladach teoretyczne optimum odnosnie usuniecia znieksztalcen zachodzi dopiero przy wspól¬ czynniku wzmocnienia, równym jednosci.Jezeli jednak te znane uklady polaczen za¬ stosuje sie w zwiazku z urzadzeniem, odpo- wiadajacem zasadniczej idei niniejszego wy¬ nalazku, wówczas nastapi rozszerzenie sie minimum znieksztalcen nielinjowych (mini¬ mum czynnika, powodujacego trzaski) wzgle¬ dem stosunku dopasowania, a mimo to zna¬ nym ukladom, poprawiajacym zaleznosc linjowa, nie bedzie trzeba nadawac takich wymiarów, aby stopien wzmocnienia zostal bardzo obnizony.Jezeli kombinacja wedlug wynalazku ma znalezc zastosowanie w ukladach, w któ¬ rych za wzmacniaczem, którego zaleznosc linjowa ma byc poprawiona, sa wlaczone fil¬ try, przepuszczajace jedynie pewien okre¬ slony zakres czestotliwosci, wówczas mini¬ mum czynnika, powodujacego trzaski, moze byc dobrane jako wezsze od zakresu czesto¬ tliwosci, jaki ma byc przekazywany, a mia¬ nowicie winno byc wezsze o najwyzsza okta¬ we tegoz zakresu. Górne fale najwyzszej oktawy, jakie powstaja wskutek niedopu¬ szczalnie duzej wartosci tego czynnika, beda i tak odciete zapomoca wspomnianych fil¬ trów, wobec czego niema potrzeby zapobie¬ gac ich powstawaniu przy pomocy innych srodków.Wynalazek przewiduje dalej wbudowa¬ nie do lampy elementów laczeniowych (opo¬ rów omowych), np. elementów ujemnego sprzezenia wstecznego, potrzebnych do uzy¬ skania poprawienia zaleznosci linjowej. W ten sposób otrzymuje sie zespól lampowy, który w obrebie duzego zakresu dopasowa¬ nia pracuje zupelnie linjowo.Ponizej podano kilka waznych przykla¬ dów wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku. Dzieki zastosowaniu lampy steruja¬ cej o budowie przeciwleglej mozna przy po¬ mocy prostych srodków uzyskac linjowy ksztalt charakterystyk ukladów przekazuja¬ cych, a w szczególnosci ukladów wzmacnia¬ czy. Przedmiot wynalazku mozna zatem sto¬ sowac z korzyscia wszedzie tam, gdzie znie¬ ksztalcenia nielinjowe wywieraja szczególnie duzy wplyw zaklócajacy. Najwazniejsze po¬ stacie wykonania przedmiotu wynalazku sta¬ nowia wzmacniacze wszelkiego rodzaju u- kladów wielokrotnych, pracujacych przy cze¬ stotliwosci nosnej, jak np. wzmacniacze u- kladów przekazujacych w telefonji o wiel¬ kiej czestotliwosci, telefonji, telegrafji przy pradzie zmiennym, przy pomiarach na od¬ leglosc i t. d. Dzieki uzyskaniu zaleznosci linjowej zapobiega sie w tych ukladach wza¬ jemnej modulacji poszczególnych pasm czestotliwosci; nastepuje bowiem ogranicze¬ nie wzajemnego oddzialywania na siebie po¬ szczególnych pasm czestotliwosci oraz istnie¬ je mozliwosc dalszego skupienia pasm tych czestotliwosci.Ze wzgledu na zmniejszenie mozliwosci pojawiania sie przesluchu przedmiot wyna¬ lazku daje zastosowac sie równiez do wzmac¬ niaczy telefonicznych, lezacych w kablach wielozylowych.We. wzmacniaczach muzyki, uzywanych do celów radjofonji i filmu dzwiekowego, mozna, dzieki zastosowaniu przedmiotu wy¬ nalazku, usunac tony górne, a zatem znacz¬ nie polepszyc obraz dzwiekowy.Przedmiot wynalazku ma ponadto je¬ szcze znaczenie w ukladach do tajnej kore¬ spondencji z inwersja lub transpozycja pa¬ sma mowy, poniewaz dzieki niemu mozna uniknac dzwieków zaklócajacych przy odcy¬ frowywaniu mowy.Jako dalsze przyklady urzeczywistnienia idei wynalazku nalezy wymienic wzmacnia¬ cze do przyrzadów pomiarowych (wskazniki napiec, wzmacniacze pomiarowe i t. d.).Bledy pomiarowe mozna zmniejszyc, jak równiez uproscic wzglednie pominac srodki filtrujace, potrzebne dotychczas do usuwania drgan górnych.Istota wynalazku jest objasniona blizej przy rozpatrywaniu fig. 1 i 2. Calkowity - 4 —prad, plynacy w obWodfcie wyjsciowym lam¬ py, obciazonej oporem zewnetrznym, np. równym zeru, mozna wyrazic szetegiem: r T , dla TT , 1 d2la F_ , „, I = la+-—- Ug + — ¦——. £/£ + .. (1) dVg 2 dVgi w którym /ia oznacza stala skladowa pradu anodowego, Vg — poczatkowe napiecie siat¬ kowe, a Ug — zmienne napiecie, dzialaja¬ ce na siatke. W tern równaniu charakterysty¬ ki roboczej drugi wyraz przedstawia pierw¬ sza harmoniczna plynacego pradu zmienne¬ go, a trzeci wyraz jego dfuga harmoniczna.Wynikajacy z tego trzeciego wyrazu czynnik Ksl, powodujacy trzaski, jest nastepujacy: Kst = 1 dVg2 4 dla dVg Ug (2) Znana okolicznosc, ze przechwyt pewnej lampy nie jest staly w obrebie wiekszych zakresów, lecz jest funkcja poczatkowego napiecia siatkowego Ug i napiecia anodowe* go Ua, jest równiez przyczyna istnienia czynnika Kd, wyrazonego np. trzecim wyra¬ zem równania: U=Va+ d^.Ug±i-d4^.Uf (3) dVg 2 dVg* {Litera V oznacza calkowite napiecie wyj¬ sciowe, a litera Va — stale napiecie anodo¬ we). Czynnik ten daje przedstawic sie w po¬ staci nastepujacej: Ki=.Lm.ug 4 dVa s dVg (4) i bedzie nosil miano ,,przechwytu czynnika, powodujacego trzaski".Amplitudy drugich harmonicznych, spo¬ wodowane omawianemi obydwoma czynni¬ kami, dodaja sie do siebie, gdy trzeci wyraz po prawej stronie równania (3) posiada znak dodatni (a wiec przechwyt lampy zwieksza sie wraz ze wzrostem ujemnego, poczatkowego napiecia siatkowego), i odej¬ muja sie od siebie, gdy ten znak jest ujemny (charakterystyka przechwytu opada). Ten ostatni przypadek wyzyskuje sie wedlug wy¬ nalazku do zmniejszenia wzglednie do zredu¬ kowania fal harmonicznych, co, jak wspo¬ mniano, mozna uzyskac szczególnie korzyst¬ nie przy pomocy lamp sterujacych o budowie przeciwleglej.Zaleznosc czynnika, powodujacego trza¬ ski i wyrównanego wedlug wynalazku w za¬ leznosci od stopnia dopasowania, jest przed¬ stawiona na fig. 2 zapomoca krzywej 5 przy zalozeniu, ze — = 2. W celu porównania podano krzywe przy niewyrównanym czyn* niku, powodujacym trzaski, przyczem krzy¬ wa 6 jest podana przy stalym przechwycie, a krzywa 7 przy zmiennym przechwycie.Krzywa 5 moznaby zatem otrzymac np. z charakterystyki przechwytu, przedstawionej na krzywej 4 (fig. 1), natomiast krzywa 7 z charakterystyki przechwytu wedlug krzy¬ wej / lub 2 (fig, 1).Sposób ten daje sie oczywiscie rozciag gnac na kaskady lamp, przyczem ewentual^ nie jedna lub kilka lamp o opadajacej cha¬ rakterystyce przechwytu itioze Wziac nó. sie¬ bie wyrównanie czynnika pradowego, powo¬ dujacego trzaski wszystkich laftip.Jak powiedziano wyzej, umozliwia sie wedlug wynalazku Wyrównywanie czynfrika powodujacego trzaski przy kazdym, dowol¬ nym stopniu dopasowania, jednak przewaz¬ nie przedmiot wynalazku znajduje zastosb- Rh wanie w przypadkach, gdy — = 1 i 2.Ri Przedmiot wynalazku umozliwia ponad¬ to jeszcze usuwanie znieksztalcen nielinjo- wych, majacych swe zródlo nie w lampach * lecz w innych elementach laczeniowych (np* — 5 —w zelazie), a to dzieki wstawieniu w dowol¬ ne miejsce ukladu przekazujacego, który ma zostac ulepszony, jednej lub kilku lamp o wymiarach wedlug wynalazku.Od danego przypadku specjalnego zale¬ zy kwestja zastosowania lamp prózniowych Kib wypelnionych gazem, jak równiez uzycia lamp o katodzie zarzonej bezposrednio lub posrednio lub o katodzie gazowej, to jest ta¬ kiej, w której zamiast wlókna zarowego, be¬ dacego zródlem elektronów, jest zastosowa¬ na zjonizowana strefa gazowa.Przyklady wykonania przedmiotu wyna¬ lazku przedstawiono na fig. 3 — 15, przy- czem fig. 3 — 7 uwidoczniaja ustrój elektrod lampy sterujacej o budowie przeciwleglej, a fig. 8 objasnia dzialanie fizyczne siatek o szczególnem uksztaltowaniu. Fig. 9 i 10 do¬ tycza lamp sterujacych o budowie przeciw¬ leglej i posrednio zarzonej katodzie, fig. 12 '¦— 15 przedstawiaja kombinacje lamp ste¬ rujacych o budowie przeciwleglej ze znane- mi ukladami, sluzacemi do poprawienia za¬ leznosci Imijowej, wrestzicie fig. 11 uwi¬ docznia przebieg oddzialywania tych ukla¬ dów na ksztalt krzywej czynnika, powodu¬ jacego trzaski.Lampy sterujace o budowie przeciwle¬ glej sa znane pod nazwa lamp plaskich. Na fig. 3 jest przedstawiona taka lampa tytu¬ lem przykladu. Katoda K znajduje sie mie¬ dzy anoda \A a elektroda kierujaca G, która, podobnie jak anoda, ma ksztalt plytki.Jak juz wspomniano we wstepie, mozna uzyskac szybki spadek przechwytu w miare wzrostu ujemnego, poczatkowego napiecia siatkowego, nadajac odpowiednie formy e- lektrodom kierujacym i katodzie. Na fig. 5 — 7 sa przedstawione przyklady takiego uksztaltowania elektrod. Fig. 5 i 6 przedsta¬ wiaja elektrode kierujaca G wypukla w sto¬ sunku do katody [K, a fig. 7 — katode w po¬ staci tasmy. Celowosc opisanego uksztalto¬ wania elektrod mozna objasnic w sposób nastepujacy. Jezeli na rysunku wyobrazic sobie przebieg Unij sil pola elektrycznego pomiedzy katoda K, odpowiadajaca fig. 8, a plytkowa elektroda kierujaca G o gladkiej powierzchni, wówczas widac, ze miedzy po- szczególnemi zwojami katody istnieje mniej¬ sza gestosc linij sil pola elektrycznego. W tych miejscach przechwyt jest znacznie wiekszy, niz w miejscach, wypelnionych li- njami, wychodzacemi ze zwojów katody.Charakterystyka przechwytu lampy wykazu¬ je tern silniejszy spadek, a zatem lampa po¬ siada tern silniejsze dzialanie wyrównawcze, im wiekszy jest stosunek powierzchni o ma¬ lym przechwycie do powierzchni o duzym przechwycie elektrody kierujacej. Stosunek ten moznaby powiekszyc przez oddalenie siatki od katody, ale jednoczesnie z tern zmniejszylaby sie stromosc charakterystyki lampy, poniewaz dzialanie potencjalu siatki na strumien elektronów zmniejsza sie z natu¬ ry rzeczy ze wzrostem odleglosci siatki od katody. W urzadzeniach wedlug fig. 5 — 6 obok duzego efektu wyrównawczego uzysku¬ je sie jeszcze duza stromosc charakterystyki.Wynalazek przewiduje dalej umieszczenie siatki zacieniajacej miedzy anoda a elektro¬ da kierujaca, co umozliwia nadawanie cha¬ rakterystyce przechwytu pozadanego ksztal¬ tu, potrzebnego do usuniecia znieksztalcen, pochodzacych od zakrzywienia charaktery¬ styki.Fig. 9 przedstawia posrednio zarzona lam¬ pe sterujaca o budowie przeciwleglej z plyt¬ kowa elektroda kierujaca i anoda. Po¬ srednio zarzona katoda. K znajduje sie mie¬ dzy elektroda kierujaca G a anoda A. Szcze¬ gólnie korzystnie przedstawiaja sie tu stosun¬ ki cieplne, poniewaz przestrzen, ograniczo¬ na katoda i anoda, moze byc nalezycie chlo¬ dzona. Ustrój ten nadaje sie zatem szczegól¬ nie do lamp o wielkiej mocy.Dalsze szczególy wykonania zarzonych posrednio lamp sterujacych o budowie prze¬ ciwleglej sa objasnione przy rozpatrywaniu przykladu wedlug fig. 10, który przedstawia w sposób schematyczny spólsrodkowy uklad elektrod lampy posrednio zarzonej wedlug — 6 -wynalazku. Uzwojenie grzejnika H jest oto¬ czone izolatorem /, który mozna sporzadzic np. z korundu spiekanego. Cylindryczna e- lektroda kierujaca G jest wtopiona w ten izolator, czynna zas warstwa katodowa K jest nalozona na zewnetrzna powierzchnie tego izolatora. Wedlug wynalazku katodzie nadano postac linji srubowej lub tez jaka¬ kolwiek inna, jednak katoda ta winna po¬ siadac przerwy, uniemozliwiajace katodzie calkowite zaslanianie elektrody kierujacej wzgledem anody A. Taknp. katode w posta¬ ci cylindra z otworami na powierzchni mozna nasunac na wspomniany izolator.Ustrój elektrody kierujacej jest dosta¬ tecznie wytrzymaly, tak iz nie jest defor¬ mowany wcale wskutek wysokiej tempera¬ tury, a ponadto jest calkowicie niewrazli¬ wy na wstrzasy mechaniczne. Mozna rów¬ niez bez trudnosci zmniejszyc bardzo odle¬ glosc elektrody kierujacej od katody.Ze wzgledu na pozadany przebieg prze- chwytu mozna nadac pozadany ksztalt powierzchni elektrody kierujacej, zwróconej ku katodzie, np. mozna powierzchnie te wygiac wzgledem katody. Ten sam skutek mozna osiagnac równiez przez odpowiednie wykonanie wewnetrznej powierzchni kato¬ dy (fig. 5—7).Uklad elektrody, opisany przy rozpa¬ trywaniu fig. 10, moze byc równiez zastoso¬ wany do plaskiego ukladu elektrod wedlug fig. 9. Tak np. i w tym przypadku elektro¬ de kierujaca mozna umiescic miedzy grzej¬ nikiem a katoda i ewentualnie wtopic ja w materjal izolatora. Elektrode kierujaca mozna równiez wykonac jako beleczke, podpierajaca uzwojenie zarzenia, które na¬ lezy odizolowac od tej elektrody i od ka¬ tody. Jezeli elektroda kierujaca nie znaj¬ duje sie miedzy grzejnikiem a katoda, wów¬ czas zaleca sie zaopatrzyc grzejnik w ma¬ terjal emisyjny zarówno po stronie, zwró¬ conej do elektrody kierujacej, jak i do ano¬ dy. Stosujac przerwy w katodzie, uzysku¬ je sie to, ze elektroda kierujace nie jest za¬ slonieta wzgledem anody. Izolator J ,we^ dlug fig. 10 staje sie zbedny, jezeli elekitOr da kierujaca, wykonana w postaci wydrazo¬ nego cylindra, jest powleczona od we¬ wnatrz i od zewnatrz warstwa izolujaca, np. warstwa tlenku. W wydrazeniu elektro¬ dy kierujacej nalezy w tym przypadku u- miescic uzwojenie zarzenia, emitujaca zas warstwe katody nalezy nalozyc na ze¬ wnetrzna warstwe izolacyjna elektrody kierujacej. iWynalazek przewiduje dalej umie¬ szczenie elektrody kierujacej wewnatrz spi- ralki grzejnika i odizolowania jej od tej ostatniej. Elektroda kierujaca moze byc wykonana w tym przypadku w postaci dru¬ tu. Przy takiem urzadzeniu prad zarzenia powoduje wahania sie potencjalu miedzy elektroda kierujaca a katoda, wobec czego ustrój ten mozna stosowac tylko tam, gdzie powodowane przezen zaklócenia sa dopu¬ szczalne lub tez moga byc usuwane w inny sposób.Oczywiscie w ramach wynalazku mozna oprócz elektrody kierujacej umiescic je¬ szcze miedzy katoda a anoda dalsze elek¬ trody w postaci siatek, a to w celu uzyska¬ nia pewnych wlasciwosci pozadanych. W tym przypadku opisane wykonanie elektro¬ dy kierujacej daje szczególnie dobre wyni¬ ki, poniewaz nie jest rzecza konieczna umie¬ szczac dwie lub nawet trzy siatki w prze¬ strzeni miedzy katoda a anoda. Zamiast elektrody kierujacej mozna oczywiscie po¬ za przestrzenia katoda — anoda umiescic jeszcze w opisany sposób inna elektrode, oddzialywajaca na przebieg wyladowania.Na fig. 11 jest przedstawiona zaleznosc czynnika K, powodujacego trzaski, od sto- sunku dopasowania —- . Krzywa A przed¬ stawia przebieg czynnika K lampy steruja¬ cej o budowie przeciwleglej podobnie, jak krzywa 5 wedlug fig. 2. Przy pewnym okre- Ra slonym stosunku —- uwydatnia sie stosun- — 7 —kowo bardzo znacznie minimum tego czyn¬ nika K. Jezeli teraz urzadzenie do wyrów¬ nywania czynnika \K, pracujace z lampa¬ mi sterujacemi o budowie przeciwleglej, akombinuje Sie z innemi, znanemi uklada¬ mi, polepszajacemi zaleznosc linjowa, wów¬ czas osiagnie sie znaczne rozszerzenie sie minimum, to widac z krzywej B. Obszar, w obrebie którego czynnik k jest maly, jest tak duzy, ze prsy najwazniejszych zasto¬ sowaniach czynnik ten mozna utrzymac po¬ nizej bardzo malej gtfanicy w calym zakre¬ sie 'Czestotliwosci przekazywanych.Dalsze szczególy tej kombinacji obja¬ sniaja przyklady wedlug fig. 12 — 15.Wedlug fig. 12 opornik sprzegajacy Rk, polaczony szeregowo z opornikiem obciaza¬ jacym Ru, uzyskuje ujemne napiecie sprze¬ zenia wstecznego w lampie sterowniczej o bttdowie przeciwleglej. W celu wytworze¬ nia napiecia sprzezenia wstecznego, które, jak wiadomo, winno poprawiac zaleznosc linjowa, w szereg z opornoscia obciazenia Ra wlaczono dodatkowa opornosc Rk. Spa¬ dek napiecia, spowodowany na tej oporno¬ sci pradem anodowym, jest dodany jako napiecie sprzezenia wstecznego do napie¬ cia wejsciowego E w obwodfcie siatkowym.Ten uklad polaczen daje moznosc wprowa¬ dzenia do obwodu siatkowego pozadanego napiecia sprzezenia wstecznego. Calkowite napiecie, doprowadzane do obwodu siatko¬ wego, sklada sie z napiecia wejsciowego E i ze spadku napiecia na oporniku Rh.Na fig. 13 przedstawiono uklad po¬ dobny, w którym jednakze ujemne napie¬ cie sprzezenia wstecznego uzyskuje opornik Rk, zalaczony równolegle do opornika ob¬ ciazajacego Ra. Obydwa te uklady popra¬ wiaja zaleznosc linjowa mniej wiecej w ten sam sposób. Natomiast róznica w ich dzia¬ laniu wyraza sie jedynie odmiennem od¬ dzialywaniem na wewnetrzne opornosci lamp. W ukladzie wedlug fig. 12 wskutek zastosowania ujemnego sprzezenia wstecz¬ nego nastepuje zwiekszenie sie wewnetrz¬ nych opornosci lamp, a w ukladzie wedlug fig. 13 — zmniejszenie sie tych opornosci.W obydwóch ukladach, zmieniajac wielko¬ sci ujemnego sprzezenia wstecznego, mozna przesuwac minimum czynnika k, powodu¬ jacego trzaski, w zaleznosci od opornika ob¬ ciazajacego Ra, poniewaz, zmieniajac opor¬ nosc opornika Ra, mozna dzieki odpowied¬ niej zmianie opornosci lampy utrzymac stosunek dopasowania na stalym poziomie.Na fig. 14 jest przedstawiona lampa ste¬ rujaca o budowie przeciwleglej, której ob* wód siatkowy oprócz napiecia wejsciowego E otrzymuje jeszcze napiecie dodatkowe, proporcjonalne do róznicy miedzy napie¬ ciem wejsciowem E a napieciem wyjscio- wem V, panujacem na oporniku obciazaja¬ cym Ra. Róznica napiecia jest doprowadza¬ na do obwodu siatki zapomoca transforma¬ tora T2. Napiecia E i V sa przylozone z fa¬ zami, przeciwnemi sobie, do konców uzwo¬ jenia pierwotnego P tego transformatora.Przy równosci napiec poprzez uzwojenie to nie przeplywa zaden prad, natomiast przy róznicy napiec plynie prad, propor¬ cjonalny do tej róznicy, powodujac odpo¬ wiednie napiecie na koncówkach wtórnego uzwojenia S transformatora 7\, przylaczo¬ nego do siatki lampy. Stosunki fazowe do¬ brane sa w tym ukladzie w ten sposób, ze napiecie, istniejace w uzwojeniu S, zmniej¬ sza róznice miedzy napieciami E i V. Przy opisanym ustroju ukladu wspólczynnik wzmocnienia równy jest jednosci, jednak moze miec równiez inna wartosc, jezeli nie cale napiecie wyjsciowe V, lecz tylko jego czesc ulega sprzezeniu wstecznemu.Fig. 15 przedstawia lampe sterujaca o budowie przeciwleglej, w której opornik sprzezenia wstecznego Rk jest wbudowany w szklana banke lampy. Uklad ten odpo¬ wiada ukladowi, podanemu na fig. 12. PL