, Przedmiotem wynalazku jest kolo do po¬ jazdu, toczacego sie po szynach, w którym zastosowany jest prowadniczy pierscien toczny, wykonany w ten sposób, iz pier¬ scien ten moze toczyc sie swa zewnetrzna powierzchnia obwodowa po szynie kolejo¬ wej, podczas gdy jego wewnetrzna po¬ wierzchnia obwodowa tworzy powierzch¬ nie biezniowa, po której przetacza sie ko¬ lo nosne czyli toczne pojazdu i której srednica jest wieksza od srednicy kola tocznego pojazdu.Od znanych kól tego rodzaju odróznia sie kolo wedlug wynalazku zasadniczo tem, ze kolo prowadnicze, bedace sklado¬ wa czescia kola wedlug wynalazku, jest osadzone w lozysku niezaleznie od kola tocznego pojazdu. Przez zastosowanie ko¬ la wedlug wynalazku mozna osiagnac, ze kola prowadnicze wzglednie ich lozyska nie beda przejmowaly ani momentu obro¬ towego, napedzajacego kola pojazdu, ani tez obciazenia ramy kól tocznych pojazdu wzglednie zespolu kól tocznych pojazdu.Korzystne jest zastosowanie takiej po¬ staci wykonania wynalazku, w której kola prowadnicze sa osadzone obrotowo na wlasnych osiach wzglednie wlasnych czo¬ pach osiowych niezaleznie od kól tocznych pojazdu.Konstrukcja, bedaca przedmiotem wy¬ nalazku, jest wykonana tak, ze kola pro¬ wadnicze sa osadzone w lozyskach, umo¬ cowanych w specjalnej ramie kól pro-wadniczych, która moze wykonywac pe¬ wien przesuw w kierunku pionowym wzgledem wlasciwego podwozia, czyli ra¬ my tego podwozia takf ze wlasciwe pod¬ wozie nie bierze udzialu w tym przesu¬ wie* Najlepiej jest polaczenie ramy kól prowadniczych z rama kól tocznych po¬ jazdu wykonac tak, aiby rama kól prowad¬ niczych mogla przesuwac sie wzgledem ramy kól tocznych pojazdu równiez w kie¬ runku podluznej jego osi wbrew dzialaniu sprezyny lub podobnego narzadu i wstrza¬ sy lub uderzenia, skierowane wstecz do kie¬ runku jaizdy, nie przenosily sie na rame kól tocznych.W kole pojazdowem tego rodzaju, w którem kolo toczne przetacza sie w ibeb- nie, tworzacym kolb prowadnicze, prowa¬ dzenie i przenoszenie obciazenia jest roz¬ dzielone i wykonywane osobno zapomoca kól prowadniczych i kól tocznych poja¬ zdu, przyczem wieniec tego bebna tworzy powierzchnie biezniowa, czyli powierzch¬ nie, po której przetacza sie kolo toczne.W kole prowadniczem kolo toczne biegpie, jak zwykle kolo toczne, z ta tylko rózni¬ ca, ze jego prowadzenie w kierunku po¬ przecznym do kierunku jazdy jest pozo¬ stawione w udziale kolom prowadniczym.Wieniec takiego Bebna moze posiadac dowolna szerokosc,, mianowicie moze byc tak szeroki, aby mogly w nim przetaczac sie dowolnie szerokie kola toczne pojazdu, np, kola dwuoponowie, dzieki czemu takie kollo pojazdowe moze byc obliczone na do¬ wolnie duze obciazenia, niezaleznie od ze¬ wnetrznego ksztaltu bebna czyli kola pro- wadniczego.Korzystne jest równiez zastosowanie takiej postaci wykonania wynalazku, w której osie kól tocznych pojazdu oraz osie kól prowadniczych sa rozmieszczone tak, iz moga wykonywac wizgiedem siebie pe¬ wien przesuw zarówno w kierunku piono¬ wym, jak i w kierunku poziomym, nie wplywajacy szkodliwie na niezmiennosc odleglosci pomiedzy kolami, odpowiada¬ jacej isizerokosci toru. Wskutók tego oby¬ dwa kola prowadnicze moga toczyc sie, zachowujac niezmienna te odleglosc, i tworza toczaca $Le bieznie, po której prze¬ taczaja sie zkolei kola toczne, zaopatrzo¬ ne w jednolite opony gumowe lub detki.Przytem konstrukcja powyzsza moze byc opracowana tak, aby opony lub detki kól tocznych przejmowaly nietylko obciazenie pionowe, odpowiadajace wadze pojazdu, lecz mogly równiez sluzyc do przejmowa¬ nia sil bocznych, wytwarzajacych sie, po¬ dobnie jak w pojazdach, toczacych sie po szynach, podczas jazdy po lukach, czyli mogly sluzyc bez zmiany wzmiankowanej powyzej odleglosci zarówno do przeno¬ szenia obciazenia, jak i prowadzenia po¬ jazdu.W przykladzie wykonania pojazdu, toczacego sie po szynach i uwidocznione¬ go na fig. 1 — 3, pojazd ten posiada pod¬ wozie pokretne 1, czyli rame kól tocz¬ nych, osadzona na czopie 2 i przenoszaca ciezar pojazdu na osie 3, na których osa¬ dzone sa wyposazone w detki kola toczne 4 pojazdu. Kola toczne 4 przetaczaja sie bez prowadzenia ich w kierunku poprzecz¬ nym w (kolach prowadniczych czyli (beb¬ nach prowadniczych 5, osadzonych swetmi czopami osiowemi 5' obrotowo w lozy¬ skach 6, umocowanych w ramie 7 kól pro¬ wadniczych. Rama 7 kól prowadniczych polaczona jest z podwoziem wlasciwemi rama 1 kól tocznych w ten sposób, iz moze przesuwac sie wzgledem tej ostatniej do góry i ku dólbwi.Ta przesuwnosc ramy 7 moze byc osiagnieta np. w ten sposób, ze rame te osa¬ dza sie w otworze 8 ramy 1 kól tocznych z dostatecznym luzem zarówno u góry, jak i u dolu. Ruchy ramy 7 w kierunku po¬ przecznym sa ograniczone zapomoca wy¬ stepów 9 i 10, które jednoczesnie ograni¬ czaja podatnosc detek w tymze kierunku. — 2 —Korzystne jest równiez takie polacze¬ nie ramy 7 z rama 1, aby rama 7 mogla wykonywac równiez pewien przesuw w kierunku podluznej osi pojazdu, t. j. na¬ przód i wtyl.Wiencom kól prowadniczych 5 nada¬ je sie taka szerokosc, aby mozna bylo za¬ stosowac w nich kola toczne o datkach dowolnej nosnosci wzglednie kola toczne dwuoponowe (fig. 4). Zewnetrznemu ob¬ wodowi kola prowadniczego nadaje sie ksztalt, przepisany dla obreczy zwyklych kól wagonowych.Powierzchnia toczna kola prowadni- czego moze byc równiez wyposazona w wylozenie z materjallu, tlumiacego halas i zwiekszajacego tarcie, np. z materjalu (twardej gumy), stosowanego do wyrobu klocków hamulcowych lub kól zebatych, pracujacych bez halasu.Jak widac z rysunku, srednica kola tocznego 4, wyposazonego w detke, jest niniejsza od wewnetrznej srednicy kola prowadniczego 5. Dzidki temu osiaga sie, ze kolo toczne moze swobodnie przeta¬ czac sie po kole prowadniczem. Poniewaz zas detka nie jest stloczona pomiedzy po¬ wierzchniami kola tocznego i kola pro¬ wadniczego, wiec jej zdolnosc odksztalca¬ nia nie jest niczem ograniczona.W takiem kole tocznem, przetaczaja- cem sie po kole prowadniczem, to jest przetaczajacem sie zawsze po gladkiej biezni, zuzywanie sie jego powierzchni tocznej jest bardzo nieznaczne.Aby zespól powyzszy nie ulegl uszko¬ dzeniu w razie zmniejszenia sie napiecia detki wskutek uplywu z niej powietrza, przewidziane sa odpowiednie narzadzi dzialajace jako zderzaki. W tym celu bel¬ ki podluzne ramy / kól tocznych sa prze¬ dluzone o tyle, iz wchodza do wewnatrz poprzecznych belek 11 ramy 7 kól pro¬ wadniczych. W belkach 11 umieszczone sa zderzaki gumowe 12 lub podobne na¬ rzady, wskutek czego w razie uplywu po¬ wietrza z którejkolwiek detki odpowiedni koniec podluznej belki raftiy /opiera sie na odpowiednim [zderzaku gumowym 12.Przenoszenie napedu uskutecznia sie zapomoca tarcia wyposazonych w detki kól tocznych o powierzchnie kól prowad¬ niczych oraz; przez tarcie kól prowadni¬ czych o szyny.Mozna równiez sprzegac kola toczne z kolami prowadniczemi zapomoca odpo¬ wiednich podatnych, lecz niezawodnych w dzialaniu urzadzen, któfeby zapewlnialy nalezyte przenoszenie napedu w1 fazie uplywu z detek powietrza.Sily, wytwarzane w celu hamowania pojazdu, moga byc przenoszone zapomo¬ ca detek na kola prowadnicze, badz tez kola .prowadnicze moga byc wyposazone w ibebny hamulcowe lufo klocki hamulco¬ we, wspóldzialajace bezposrednio z ze¬ wnetrzna powierzchnia obwodowa kól prowadniczych. W przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na fig. 1 — 4, zastosowano obracajace sie na czopie wózki, uzywane w zwyklych pojazdach czteroo&iowych.Oczywiscie, urzadzenie wedlug wyna¬ lazku moze byc bez zasadniczych zmian zasitosowane w pojazdach dwuosiowych, przyczem mozna w tym przypadku zasto¬ sowac zarówno jednolita, jak i dwudziel¬ na rame 7 kól prowadniczych, np. w razie wiekszego rozstepu kól pojazdu.Na fig. 5 — 8 przedstawiony jest przy¬ klad zastosowania wynalazku w pojezdzie dwuosiowym, przyczem fig. 5 przedstawia widok zgóry; fig. 6 — widok zboku, a fig. 7 i 8 — przekrój wzdluz linji A — B na fig. 5.Kola prowadnicze, czyli belbny pro¬ wadnicze 5 sa osadzone w tej postaci wy¬ konania wynalazku w lozyskach, umoco¬ wanych w ramach 7 kól prowadniczych, umieszczonych pomiedzy kolami pojazdrU w ten sposób, ze kola toczne pojazdu oraz kola prowadnicze sa dostepne z zewnatrz. — 3 —Ramy 7 sa utworzone z ramion, wygie¬ tych na podobienstwo korb i osadzonych wahHwie w ramie kól tocznych. Na ramio¬ nach tych umocowane sa lozyska kulkowe 6, w: których osadzone sa kola prowadni¬ cze 5.W razie uplywu powietrza z którejkol¬ wiek detki odpowiednia os 3 opuszcza sie przytem pod obciazeniem pojazdu o tyle, ze lozysko kulkowe 13 osi pojazdu zaczy¬ na toczyc sie po piascie 14 kola prowadni- czego 5. Ciezar pojazdiu zostaje wskutek tego przeniesiony bezposrednio z osi po¬ jazdu na kolo prowadnicze (fig. 8).W przykladzie wykonania wedlug fig. 9 uniknieto jakiegokolwiek polaczenia za¬ pomoca metalowych narzadów kól pro¬ wadniczych i ich osi z wlasciwem podwo¬ ziem pojazdu, przez co osiaga sie calko¬ wite tlumienie wstrzasnien oraz halasu, spowodowanego uderzeniami i wstrzasnie- niami ramy pojazdu i jego pudla. Kota prowadnicze 5 sa osadzone w tej odmia¬ nie wykonania wynalazku zapomoca lo¬ zysk kulkowych b na sztywnych osiach c.Kola prowadnicze tworza pewna przeta¬ czajaca sie bieznie, po której tocza sie wlasciwie kola pojazdu, który jest oparty na detkach 4 i kolach d. Kola te umoco¬ wane sa na osiach e, osadzonych w lo¬ zyskach g. Pomiedzy rama pojazdu a lo¬ zyskami g znajduja sie sprezyny /. W ce¬ lu zmniejszenia calkowitej wysokosci kon¬ strukcji, rama h pojazdu jest wykonana najwlasciwiej w postaci kratownicy, któ¬ rej pasy górne znajduja sie nad sprezyna¬ mi /, a pasy dolne — pod osiami pojazdu.Naped pojazdu uskutecznia sie w zwy¬ kly sposólb przez obracanie osi e, a na¬ stepnie przez tarcie detek 4 o powierzch¬ nie kól prowadniczych i tarcie zewnetrznej powierzchni tych kól o szyny.Ruch pojazdu jest hamowany zapomo¬ ca klocków lub tasm hamulcowych, wspól¬ dzialajacych bezposrednio z kolami pro- wadniczemi lub z bebnami hamulcowemi, polaczonemu z kolami prowadniczemi. Te bebny hamulcowe nie zostaly uwidocznio¬ ne na rysunku w celu zwiekszenia jego przejrzystosci;.Wience kól prowadniczych 5 sa wypo¬ sazone wewnatrz w wystepy pierscieniowe i, które prowadza z pewnym pozadanym luzem detki kól pojazdu.Aby w razie uplywu powietrza z któ¬ rejkolwiek detki lub w razie szczególnie wielkiego obciazenia boczne wychylenia pudla pojazdu wzgledem jego podwozia nie byly zlbyt wielkie, zastosowane sa specjalne zderzaki, np. w ten sposób, ze obrecz kola, na której umieszczona jest detka, jest nieco rozszerzona w kierunku bocznym i posiada wystep pierscieniowy k, znajdujacy sie w pewnej odleglosci od tarczy m kola prowadniczego.W razie uplywu powietrza z detki ten wystep pierscieniowy k przylega podczas jazdy po lukach do tarczy m kola prowad¬ niczego. Aby w razie uplywu powietrza z detki obciazenie pojazdu moglb byc rów¬ niez przenoszone na szyny bez uszkodzenia detek, os c jest wyposazona w wystep n, wspornik lub podobna czesc, który sta¬ nowi zderzak. Na zderzaku tym opiera sie w razie potrzeby oslona lozyska g, wsku¬ tek czego os c sluzy wówczas do przeno¬ szenia ciezaru pojazdu, dzieki czemu u- mozliwioma jest dalsza jazda pojazdu na¬ wet z detkami, z których czesc powietrza uszla.Korzystnie jest osadzic os c kola pro¬ wadniczego luzno w rozwidlonej prowad¬ nicy o, dzieki czemu mozna uniknac wa¬ hania sie osi c, np. Wskutek tarcia w lo¬ zyskach 6 lub wskutek bezwladnosci osi podczas ruszania pojazdu z miejsca {fig. 10). Zderzaki lub wsporniki moga byc wy¬ konane z materjalto, tlumiacego halas, np. z gumy.Prowadzenie pojazdu w kierunku po¬ przecznym moze byc uskuteczniane rów¬ niez bez posrednictwa detek zapomoca do- — 4 —wolnego innego narzadu sprezystego, np, zespolu dzwiginiowego ldb tlumika wstrza¬ sów i t. d.Wszystkie te przyklady wykonania posiadaja te zalete, ze uszkodzenia lub innej wady detki mozna nie usuwac nie¬ zwlocznie po jej stwierdzeniu, lecz umo¬ zliwiona jest dalsza jazda do nastepnej stacji z detkami!, z których powietrze u- szllo czesciowo, bez zniszczenia samych de¬ tek. ' PL