Wynalazek niniejszy dotyczy frezarek, a w szczególnosci frezarek do jednoczesnej obróbki wszystkich kciuków walów kciuko¬ wych silników wielocylindrowych. Wal kciukowy stanowi zazwyczaj wal walcowy, wyposazony w pewna liczbe kciuków, roz¬ mieszczonych wzdluz walu parami na kaz¬ dy cylinder silnika.W mysl wynalazku obrabianemu kciu¬ kowi nadaje sie ruch obrotowy wzgledem jego osi, a frezowi jednoczesnie ruch waha¬ dlowy w plaszczyznie, prostopadlej do osi kciuka, przyczem powierzchnia robocza freza pozostaje w ustawicznej stycznosci z powierzchnia obrabiana.Przy wyrobie walów kciukowych naj¬ pierw z preta stalowego jest wykuwany przyblizony zarys walu, nastepnie walcowe odcinki walu sa obrabiane zgrubsza na to¬ karce, poczem obrabiane sa zgrubsza po¬ wierzchnie kciuków, do zarysu, w urzadze¬ niu do obróbki kciuków. Nastepnie wal jest ogrzewany, przyczem kciuki oraz powierzch¬ nie lozyskowe sa wygladzane.Wynalazek niniejszy ma na celu udo¬ skonalenie frezarki w celu umozliwienia jednoczesnej dokladnej obróbki wszystkich kciuków walu.Wal kciukowy, po obrobieniu walco¬ wych odcinków, zostaje zacisniety pomie¬ dzy osadzonemi obrotowo narzadami w ta- kiem polozeniu, ze kazdy frez przylega doodpowiedniego kciuka* Nastepnie walowi nadaje sie jeden pelny obrót, podczas któ¬ rego frezy, przesuwajac sie ruchem zwrot¬ nym w kierunku promieniowym, nadaja po¬ szczególnym kciukom pozadane zarysy. Do zwrotnego przesuwania frezów stosuje sie pewna liczbe tarcz prowadniczych, wskutek czego mozna z latwoscia zmieniac poloze¬ nia obrabianych kciuków wzgledem siebie oraz ich zarysy.Na zalaczonym rysunku fig. 1 przedsta¬ wia czolowy widok frezarki, fig. 2 — prze¬ krój wzdluz linji 2 — 2 na fig. 1, fig. 3 — przekrój poprzeczny wzdluz linji 3 — 3 na fig. 2, fig. 4 — przekrój wzdluz linji 4 — 4 na fig. 3, fig. 5 — przekrój wzdluz linji 5 — 5 na fig. 3, przyczem pewne czesci zo¬ staly odlamane w celu uwidocznienia kon¬ strukcji, fig. 6 — przekrój wzdluz linji 6— 6 na fig. 4, fig. 7 — przekrój wzdluz linji 7 — 7 na fig. 4, fig. 8 — przekrój wzdluz linji 8 — 8 na fig. 5, fig. 9 — przekrój wzdluz linji 9 — 9 na fig. 8, fig. 10 — prze¬ krój wzdluz liiiji 10 — 10 na fig. 4, fig. 11— 14 — widoki schematyczne poszczególnych polozen kciuka i konca freza podczas róz¬ nych okresów obróbki, fig. 15 — widok schematyczny frezarki w chwili obróbki kciuka, fig. 16 — przekrój schematyczny, uwidoczniajacy nacinanie, przyczem poka¬ zano liczne zeby freza, tnace jednoczesnie powierzchnie kciuka, a fig. 17 — widok schematyczny, uwidoczniajacy urzadzenie do przesuwania konca freza w odmianie frezarki.Na fig. 1 i 2 rama 10 w ksztalcie prosto¬ katnej skrzynki jest zaopatrzona w dwie boczne pokrywy 11 i 12, zamykajace scian¬ ke prawa i lewa. Mechanizm napedny do obracania frezów jest osadzony pomiedzy pokrywa 12 i boczna plyta 26 (fig. 6), umie¬ szczona pomiedzy przednia i tylna sciana ramy 10, a mechanizm do napedu tarcz 16, które wprawiaja w ruch wahadlowy frezy, jak równiez mechanizm do obracania walu kciukowego, sa osadzone pomiedzy pokrywa 11 i druga boczna plyta 27 (fig. 3), umie¬ szczona równiez miedzy koncami ramy 10 wpoblizu pokrywy 11.Sciana przednia ramy jest w srodku przerwana, a podlegajacy obróbce wal 13 jest zacisniety poziomo pomiedzy klanr', u- mieszczonemi na brzegach tego otworu.Pomiedzy bocznemi plytami 26 i 27 (fig. 2) ciagnie sie od przodu ku tylowi maszyny rynna A02, która jest nachylona ku przodo¬ wi i która sluzy do odprowadzania wiórów oraz plynu, stosowanego przy obrabianiu w celu chlodzenia.Obrabiany wal kciukowy 13 ma byc sto¬ sowany np. w czterocylindrowym silniku sa¬ mochodowym; jest on zaopatrzony w osiem kciuków 14, rozstawionych wzdluz walu.Na rysunku przedstawiono tylko osiem fre¬ zów, po dwa na kazdy kciuk 14, jednak moz¬ na na maszynie tej obrabiac równiez waly kciukowe silników o szesciu lub osmiu cy¬ lindrach, pod warunkiem zastosowania do¬ datkowych frezów. Poniewaz wszystkie fre¬ zy sa jednakowe i wszystkie sa osadzone w jednakowych sankach, przeto wystarczy o- pis szczególowy jednego zespolu.Wedlug fig. 2 i 3 glówny wal napedowy 15 jest osadzony poprzecznie ponredzy ply¬ tami 26 i 27 w lozyskach 54 i 55. Na wale 15, pomiedzy lozyskami 54 i 55, umocowane sa cztery tarcze prowadnicze 16 (po jednej na dwa frezy). Obwody 17 tarcz tych two¬ rza powierzchnie prowadnicze, przeznaczo¬ ne do osiowego zwrotnego przesuwania fre¬ zów, a zlobki 18 po kazdej stronie tarczy 16 sluza do wahadlowego wychylania konców frezów poprzecznie do walu kciukowego, w celu zachowania zetkniecia pomiedzy tna- cemi krawedziami frezów i obrabianemi kciukami.Poniewaz kciuki 14 rozstawione sa na wale 13 dosc gesto, przeto frezy sa osadzo¬ ne parami, przyczem jeden frez kazdej pa¬ ry obraca sie dokola pionowej osi i styka sie z obrabianym walem od góry, a drugi frez styka sie z walem ukosnie od spodu i jest - 2 —osadzony pod odpowiednim katem, wsku¬ tek czego kazda para frezów moze byc ste¬ rowana tylko jedna tarcza 16, a mianowicie jej powierzchnia obwodowa 11 i zlobkami 18. Daje to moznosc latwiejszego umieszcze¬ nia lozysk wrzecion frezów, niz gdyby wrzeciona te lezaly w jednym szeregu. Ka¬ ty, pod jakiemi sa osadzone te grupy frezów wzgledem siebie, nie maja wiekszego zna¬ czenia, gdyz sterowanie frezów izalezy od rozmiaru i polozenia tarcz prowadniczych 16.Poziomy wal napedny 19 jest osadzony obrotowa w górnej czesci ramy 10, pomie¬ dzy plytami 26 i 27. Na wale tym wahaja sie cztery wisparniki 20, wyposazone w pro¬ wadnice 21 (w ksztalcie ogona jaskólcze¬ go), na których osadzone sa sanki 22, poru¬ szajace sie ruchem zwrotnym w kierunku pionowym. Do sciany przedniej sanek 22 przymocowane jest srubami 24 wystajace do góry ramie 23. Pionowa sruba 25 slu¬ zy do regulowania wysokosci polozenia sa¬ nek 22 wzgledem ramienia 23.Górny koniec kazdego ramienia 23 jest skierowany do ramy i znajduje sie ponad wspornikiem 20. Sprezyny zwojne 52 do¬ ciskaja ramiona 23 i ich sanki 22 do wspor¬ ników 20. W ten sposób sanki sa stale od¬ pychane od obrabianego walu kciukowego 13. Na czopach 28, znajdujacych sie na we¬ wnetrznych koncach ramion 23, sa osadzo- dzone przegubowo klocki 53, o które opiera¬ ja sie konce wahliwych dzwigni 29, osadzo¬ nych przegubowo na osiach 30, umieszczo¬ nych pomiedzy plytami 26 i 27, przyczem drugie konce dzwigni 2j9 sa wyposazone w krazki 39, wspóldzialajace z prowadniczemi tarczami 16. Gdy zatem tarcze te obracaja sie, ramiona 29 przesuwaja sanki 22 ruchem zwrotnym po ich torach wbrew dzialaniu obciazajacych je sprezyn.W kazdych sankach 22 osadzone jest obrotowo wrzeciono 31 na odpowiednich lo¬ zyskach 32 w ten sposób, iz moze przesu¬ wac sie ruchemi zwrotnym wraz z sankami 22. Na dolnym koncu kazdego wrzeciona osadzony jest frez 33 odpowiedniego rodza¬ ju. Wrzeciona 31 wystaja u góry przez skrzynki przekladniowe 34, umieszczone na górnych koncach wsporników 20, przyczem czesc wrzeciona, zawarta w skrzynce 34, jest zaopatrzona w podluzne rowki 35. W Wymienionych skrzynkach przekladniowych sa osadzone przekladnie slimakowe 36, przyczem jedno kolo zebate kazdej pary jest zaklinowane na wale 19, drugie zas jest osadzone przesuwnie na rowkach 35 odpowiadajacego mu wrzeciona 31. Gdy wal 19 obraca sie, obracaja sie równiez wrzeciona 3,1 bez wzgledu na ich ruch zwrotny, jaki wykonywaja wraz z sanka¬ mi 22.Z dolnych konców wsporników 20 wy¬ staja ku wnetrzu ramiona 31, wyposazone w krazki obrotowe 318, które wspóldziala¬ ja ze zlobkami 18 w ten sposób, ze gdy wal 15 obraca sie, to wsporniki 20 wraz ze swe- mi sankami 22, wrzecionami 31 i frezami 33 wahaja sie na wale 19 odpowiednio do za¬ rysu zlobków prowadniczych 18. Gdy prze¬ to waly 19 i 15 obracaja sie, frezy 33 jedno¬ czesnie obracaja sie na swych osiach, prze¬ suwaja sie ruchem zwrotnym po torze pio¬ nowym i wahaja sie na wale 19.Poniewaz naped frezów, dzialajacych od spodu obrabianego walu kciukowego, jest dokladnie taki sam, jak zespól powy¬ zej opisany, przeto poszczególne czesci te¬ go zespolu oraz uruchomiajacy je mecha¬ nizm posiadaja te same oznaczenia liczbo¬ we, co opisane powyzej czesci.Urzadzenie do obracania walu 19 skla¬ da sie z czesci nastepujacych. U szczytu ramy 10 osadzony jest nastawnie silnik e- lektryczny 40, polaczony z kolem naped- nem 42 linkami rzemiennemi 41 (fig. 10).Kolo 42 jest osadzone na zewnetrznym kon¬ cu walu napednego 43, osadzonego obroto¬ wo w pokrywie 12 i plycie 26; pod pokry¬ wa 12 na wale 43 jest umocowane kolo ze¬ bate 44, zazebiajace sie z kolem zebatem — 3 —45, umocowanem na koncu jednego z wa¬ lów 19.Na wale 19 (fig. 4) umocowane jest równiez kolo zebate stozkowe 46, zazebia¬ jace sie z podobnem kólkiem zebatem 47, umocowanem na górnym koncu walu po¬ sredniego 48, osadzonego obrotowo w lozy¬ skach 49 plyty 26 i laczacego górny i dol¬ ny wal J9. Druga para stozkowych kól ze¬ batych 50 i 51 jest umocowana na dolnych koncach walu 48 i dolnego walu 19, wskutek czego obydwa waly 19 sa jednoczesnie na¬ pedzane od silnika.Poniewaz wal 15 powinien wykonywac tylko jeden pelny obrót podczas calkowite¬ go okresu obróbki, przeto nalezy zastosowac bardzo duza przekladnie pomiedzy silni¬ kiem 40 i tym walem.Na wale 48 umocowane jest stozkowe kólko zebate 56, zazebiajace sie z kólkiem 57, osadzonem na górnym koncu prawie pionowego walu 58, osadzonego obrotowo w lozyskach 59 plyty 26 i skierowanego wdól ku podstawie maszyny; na dolnym koncu walu 58 umocowane jest stozkowe kolo zebate 60, które zazebia sie ze stozko- wem kolem zebatem 61, umocowanem na zewnetrznym koncu walu 6\2, osadzonego poprzecznie w dolnej czesci maszyny,.Wal 62 (fig. 7) jest osadzony obrotowo w plytach 26 i 27. Na wale tym umocowane jest pomiedzy temi plytami kólko zebate 63, zazebiajace sie z kolem zebatem 64, osadzonem obrotowo na posrednim wale 65, osadzonym równiez w plytach 26 i 27. Z ko¬ lem 64 polaczone jest kólko zebate 66, któ¬ re zazebia sie z kolem zebatem 67, osadzo¬ nem obrotowo na wale 62 i tworzacem ca¬ losc z kólkiem zebatem 68, zazebiajacem sie z napednem kolem zebatem 69, umocowa¬ nem na wale 65.Taki uklad kól zebatych daje moznosc osiagniecia bardzo znacznego obnizenia szybkosci obrotu walu 19 w stosunku do szybkosci silnika.Na wale 65 zaklinowane jest pomiedzy plyta 27 i pokrywa 11 kolo zebate 70, któ¬ re przekazuje obroty walowi 15 i obrabia* nemu walowi kciukowemu 13. W plycie 21 i pokrywie 11 jest osadzony wal 71, na któ¬ rym osadzone jest kolo zebate 72, zazebiaja¬ ce sie z kolem zebatem 70. W podobny sposób na czopie 74 osadzone jest obrotowo kolo zebate 73, zazebiajace sie z kolem ze¬ batem 72 i z kolem zebatem 75, umocowa¬ nem na koncu walu 15. W ten sposób kola zebate 70, 72, 73 i 75 przekazuja obroty wa¬ lu 65 na glówny wal 15.Fig. 6 przedstawia koniec jednej z uru¬ chomianych hydraulicznie glowic do zaci¬ skania walu kciukowego 13, który jest osa¬ dzony w dwóch takich glowicach, umieszczo¬ nych po jednej z kazdej strony frezarki.Plyta 26 jest wyposazona w kolnierz 76 na¬ przeciw kolnierza 77 pokrywy 12; w kolnie¬ rzach tych osadzona jest obrotowo tuleja 78. Koniec tejze, przylegajacy do kolnierza 76, wykonany jest w postaci cylindra 79, w którym jest osadzona przesuwnie tuleja 80, uruchomiajaca glowice. Tuleja ta stanowi calosc z walem 8[1, do którego jest przymo¬ cowany tlok 82, przesuwajacy sie w cylin^ drze 83, utworzonym w drugim koncu tulei 78, wskutek czego ruchy zwrotne tloka wy¬ woluja ruchy zwrotne tulei 80 w tulei 78.Wpoprzek cylindra 79 przechodzi jczop 84, przyczem wykroje tulei 80 umozliwiaja pewien swobodny ruch tulei wzgledem czo¬ pa, który jednak zapobiega obrotom tulei.Do czopa 84 przymocowany jest w tulei 80 klocek 8}5 z cylindrycznym uchwytem 86, dzieki czemu ten * uchwyt jest polaczony nieruchomo z tuleja 78. Koniec zewnetrzny uchwytu zaopatrzony jest w obrzeze .87, wspóldzialajace z odpowiednio stozkowata powierzchnia zewnetrznego konca tulei 80; skoro przeto tuleja ta przesuwa sie ku uchwytowi, stozek 87 sciska uchwyt, zaopa¬ trzony w odpowiednie wykroje podluzne 88, umozliwiajace zaciskanie go na wprowa¬ dzonym wen koncu walu 13. W sciance uchwytu 86 umocowany jest trzpien 89r — 4 -wspóldzialajacy z odpowiednim otworem, wywierconym w wale w celu polaczenia te¬ goz z uchwytem.Do- zewnetrznego konca cylindra 83 przymocowana jest glowica 90, wyposazona w pare kanalów smarowniczych 91 i 92. Po¬ niewaz glowica 90 jest przymocowana do osadzonej obrotowo tulei 78, przeto posiada ona urzadzenie do doprowadzania pod ci¬ snieniem cieczy do kanalów 91 i 92. W tym celu z glowicy 90 wystaje nazewnatrz czop 100, na którym umieszczona jest obrotowo pokrywa 93, osadzona w lozyskach kulko¬ wych 94 tarczy 95. Do doprowadzania cie- 1 czy do kanalów 91 i 92 sluza przewody 96, 97, umocowane w pokrywie 93.W ten sposób ciecz, doprowadzona pod cisnieniem przewodem 96, plynie kanalem 91 ku zewnetnznemu koncowi tloka 82, przesuwajac go wskutek tego do wnetrza, co wywoluje ruch tulei uruchomiajacej 80 i zacisniecie obrabianego walu kciukowego w uchwycie 86. Po doprowadzeniu nato¬ miast cieczy pod cisnieniem przez przewód 97, tldk odciaga tuleje 80, zwalniajac wsku¬ tek tego wal 13 z uchwytu. Poniewaz do u- mocowywania konców walu zastosowane sa dwa uchwyty, przeto sa one uruchomiane jednoczesnie zapomoca zaworu 98 (fig. 1), umieszczonego w dostepnem miejscu na czolowej plycie frezarki.Silnik 99 napedza pompe hydrauliczna, uruchomiajaca Uchwyty; pompy tej nie przedstawiono na rysunku, gdyz nie stano¬ wi ona przedmiotu wynalalzku. Do urucho¬ miania uchwytów mozna równiez stosowac » sprezone powietrze, doplywajace z ze¬ wnetrznego zbiornika, lub inny srodek na¬ ciskowy. h Kazde urzadzenie do równoczesnego o- bracania obydwóch tulej 80 ,sklada sie z ko¬ la zebatego 105, przymocowanego do kaz¬ dej z tulei 78 pomiedzy kolnierzami 76 i 77 i zazebiajacego sie z kolem zebatem 107 (fig. 8), osadzonem na koncu obrotowego walu 106, osadzonego w plytach 26 i 27.Wskutek tego obrót któregokolwiek z kól zebatych 107 wywoluje obrót obydwóch kól zebatych 105 w celu uruchomiania oby¬ dwóch uchwytów jednoczesnie/ Wal 106 (fig. 2) przechodzi przez komo¬ re 101, a poniewaz wal ten obraca sie, prze¬ to jest otoczony pomiedzy plytami 26 i 27 nieruchoma rura ochronna 103. Dzieki temu obslugujacy obrabiarke moze bezpiecznie usuwac wióry z tej rury bez obawy uszko¬ dzenia rak przez obracajacy sie wal 106.Podczas pracy urzadzenia wal kciuko¬ wy nalezy unieruchomiac na przeciag cza¬ su, niezbedny do opuszczania frezów na kciuki i uniesienia frezów w celu zalozenia nowego walu. Poniewaz frezy musza obró¬ cic sie w celu obróbki plaskiej powierzchni kazdego kciuka przed obrotem tegoz, glowi¬ ce zaciskowe walu kciukowego nie moga byc przeto bezposrednio polaczone z naped- nym walem glównym, lecz nalezy zastoso¬ wac mechanizm posredni.Kolo zebate 72 (fig. 5 i 8) nie zazebia sie bezposrednio z kolem zebatem 107, lecz jest zaopatrzone od strony zewnetrznej w wie¬ niec zebaty 108, zazebiajacy sie z kolem ze¬ batem 107. Z kola zebatego 108 usunieto wy¬ cinek 109, skoro przeto kolo to obraca sie, to kolo zebate 107 nie jest obracane podczas tej czesci obrotu, której odpowiada wycie¬ ty odcinek. Na wale 71 osadzony jest obro¬ towo wycinek zebaty 110, wahajacy sie w wycieciu 109 i znacznie od niego mniejszy.W pierscieniowym zlobku 104 piasty wy¬ cinka 110 znajduje sie sprezyna 111, stale naciskajaca wycinek uzebiony w kierunku obrotu kola zebatego 108.Skoro kolo zebate 72 obraca sie, to na¬ pedza ono kolo zebate 73; w podobny spo¬ sób kolo zebate 107 otrzymuje ruch od wien¬ ca zebatego 108 podczas tej czesci obrotu, gdy kolo zebate 108 zazebia sie z kolem 107. Jezeli kolo zebate 108 obróci sie w po¬ lozenie, w którem wycinek 110 zazebia sie z kolem 107, wówczas kolo 107 mozna unie¬ ruchomic, co unieruchomi równiez wycinek — 5 -110, pomimo dzialania sprezyny 111, a kolo zebate 108 bedzie obracac sie, dopóki wyci¬ nek nie zaczepi sie o przeciwlegly koniec wyciecia 109, wtedy bowiem wycinek 110 przekaze naped kolu zebatemu 108.Podczas tej czesci obrotu, gdy wycinek 110 zazebia sie z kolem zebatem 107, wgle¬ bienia 128 na glównych tarczach 16 urucho¬ miaja dzwignie 29, odciagajac wskutek tego frez od zetkniecia sie z obrabianym walem kciukowym. Zastosowano równiez urzadze¬ nie do zatrzymywania frezarki podczas usu¬ wania gotowego walu kciukowego i wpro¬ wadzania nowego w odpowiednie do obróbki polozenie. Nastepnie frezarka zostaje uru¬ chomiona i przysuwa frezy do obrabianego walu kciukowego, przyczem cofniecie fre¬ zów, zamiane walu kciukowego i zblizenie frezów jest uskuteczniane w tym okresie czasu, gdy uzebiony wycinek 110 porusza sie w wycieciu 109. Fig. 5 przedstawia polo¬ zenie tych kól zebatych w stanie spoczynku frezarki.Na fig. 8 i 9 przedstawiono urzadzenie do okresowego zatrzymywania obrabianego walu kciukowego. Kolo zebate 107, zazebia¬ jace sie z bocznym wiencem zebatym 108, stanowi calosc z bebnem hamulcowym 112.Sprezyny 114 przyciskaja sprezyscie klo¬ cek 113 do bebna hamulcowego 112. Na czo¬ pie 116 waha sie dzwignia kolankowa 115, wspóldzialajaca z czopem 117, przechodza¬ cym przez klocek 113, i odciaga klocek od bebna wbrew dzialaniu sprezyn 114. Na piascie kola 73 jest osadzony kciuk 118, wspóldzialajacy z wolnym koncem dzwigni 115 w celu utrzymywania klocka hamulco¬ wego 113 w polozeniu, odsunietem od bebna 112. Obwód kciuka 118 zaopatrzony jest we wglebienie 119, które umozliwia dzwigni 115 wykonywanie ruchu wahadlowego pod¬ czas odpowiedniej czesci obrotu kola zeba¬ tego 73, wskutek czego klocek hamulcowy 113 jest wtedy dociskany sprezynami 114 do bebna 112. Kolo zebate 73 i kciuk 118 ustawione sa w ten sposób, ze hamowanie zachodzi wtedy, gdy kolo zebate 707 zaze¬ bia sie z wycinkiem 110.Liczba zebów w kolach zebatych 105 od¬ powiada sumie zebów bocznego wienca ze¬ batego 108 oraz wycinka uzebionego 110, wskutek czego jeden pelny obrót kola 72 wywoluje dokladnie jeden obrót kola 105.Równiez kolo 75 jest wyposazone w te sama liczbe zebów, co kolo 72, wskutek czego je¬ den pelny obrót kola 72 wywoluje doklad¬ nie jeden obrót kazdego z kól zebatych 75 i 105, przyczem jednak kolo zebate 105 ze wzgledu na wyciecie 109 w kole 108 pozo¬ staje w spoczynku podczas odpowiedniej czesci obrotu kola zebatego 75. W ten spo¬ sób wal kciukowy jest obrabiany samoczyn¬ nie bez udzialu obslugi.Do zewnetrznego konca glównego walu jest przylaczone urzadzenie do zatrzymy¬ wania silnika 40 w polozeniu, przedstawio- nem na fig. 5, podczas kazdego obrotu glównego walu kciukowego.Na piascie kola zebatego 75 (fig. 5) jest osadzony obrotowo kolnierz 124, zaopatrzo¬ ny w promieniowe wystepy 123 po oby¬ dwóch stronach kciuka 126, przymocowa¬ nego do kola zebatego 75. W wystepy te wkrecone sa sruby regulujace 125, dotyka¬ jace z obydwóch stron scianek kciuka 126, co umozliwia katowe nastawianie kolnierza 124 na kole 75. Do kolnierza 124 jest przy¬ mocowany kciuk 120, wspóldzialajacy z ra¬ mieniem 121, przeznaczonem do uruchomia¬ nia przyciskowego wylacznika {122 pradu.Wskutek sily bezwladnosci mechanizmu na- pednego i tarcz prowadniczych nalezy prze¬ rywac prad przed samem osiagnieciem po¬ lozenia, w którem obrabiarka ma byc za¬ trzymana. Poniewaz ten okres hamowania w znacznym stopniu zalezy od tarcia w ma¬ szynie, przeto bardzo wazne jest nastawie¬ nie kciuka 120 wzgledem kola zebatego 75.Nalezy zaiznaozyc, ze po chwiilowem wylaczeniu wylacznik 122 wlacza sie zpo- wrotem przed zatrzymaniem sie silnika.Wdbec tego z wylacznikiem 122 jest sze- — 6 —regowo sprzezony uruchomiany recznie wy¬ lacznik rozruchowy 127 (fig. 1), wskutek czego obwód pradu silnika nie moze byc zamkniety po wylaczeniu wylacznika 122 .przez kciuk 120. Wylacznik ten jest osa¬ dzony ma przedniej scianie maszyny, w do- stepnem miejscu. Wylacznik reczny 127 posiada solenoid* znajdujacy sie w obwo¬ dzie pradu silnikowego, wskutek czego po wylaczeniu wylacznika 122 solenoid ten wylacza wylacznik 127. Wobec tego do po¬ nownego uruchomienia silnika 40 konieczne jest reczne wlaczenie wylacznika 127 w celu zamkniecia wspomnianego obwodu.Dzialanie obrabiarki jest nastepujace.Przeznaczony do obróbki wal kciukowy zostaje osadzony w dwóch uchwytach i za¬ cisniety w tychze wskutek otwarcia zawo¬ ru 98, nastepnie frezarka zostaje urucho¬ miona zapomoca wylacznika 127. Frezy 33 opuszczaja sie we wlasciwe polozenie wzgledem obrabianego walu kciukowego i obraibiaja obwód kciuków, poczem wal kciukowy zostaje obrócony o jeden pelny obrót; jednoczesnie frezy wykonywaja ru¬ chy zwrotne na watach 19 pod wplywem tarcz prowadniczych, nadajac kazdemu ob¬ rabianemu kciukowi zadane obrysie. Po wykonaniu calkowitego obrotu obrabiany wal kciukowy zatrzymuje sie, a frezy zo¬ staja sprezynami odciagniete od kciuków, przyczem frezarka zostaje zatrzymana, co pozwala, na zalozenie nowego walu kciu¬ kowego.Fig. 11-—14 przedstawiaja polozenia freza i obrabianego kciuka w róznych okre¬ sach obróbki. Linje przerywane 129f ota¬ czajace kciuki 14, oznaczaja surowy zarys odkutych kciuków (przed obróbka). Na fig. 11 frez uwidoczniony jest w polozeniu, jakie zajmuje bezposrednio po zblizeniu go do odjpowiednieigo kciuka, przyczem wal kciukowy ma zaraz rozpoczac swój ruch obrotowy. Gdy wal ten obraca sie w polo¬ zenie, przedstawione na fig. 12, frez waha sie (na figurze w lewo) w celu zachowania stycznosci z kciukiem. Dalszy obrót walu kciukowego (fig. 13) wymaga powrotu fre¬ za do pierwotnego polozenia, a jeszcze dal¬ szy obrót jego (fiig. 14) wymaga wychyle¬ nia sie freza w prawo. Z powodu róznych polozen, zajmowanych na wale kciukowym przez kciuki 14, oraz wobec istnienia dwóch plaszczyzn, w których pracuja grupy fre¬ zów, polazenie poczatkowe i polozenie za¬ trzymania sie frezów na kazdym poszcze¬ gólnym kciuku musza byc zmieniane w celu dostosowania do polozenia poszczególnego kciuka na wale.Z fig. 15 wynika, ze srodek freza 33 jest utrzymywany na okreslonej odleglosci od jedneg© boku obrabianej powierzchni.Powierzchnia ta na wspomnianym rysunku jest przedstawiona pelnemi Ikijami 130. W celu zachowania wlasciwego polazenia po¬ wierzchni zetkniecia sie freza i obrabianego kciuka, niezbedne sa, ze wzgledu na po¬ przeczne przesuwanie sie tego kciuka, od¬ powiednie opisane wahania freza. Rozmiar uzywanych frezów jest ograniczony odle¬ gloscia lozyska walu kciukowego od przy¬ leglego kciuka i uwidoczniony linjama prze- rywanemi 131 i 132.Czas, niezbedny do obróbki kciuków, wynosi tylko okolo jednej trzeciej czasu, wymaganego do obróbki na frezarce zwy¬ klej, gdyz, jak to przedstawiono na fig,15 i 16, podczas calego okresu' obróbki po¬ wierzchnie kciuka sa obrabiane jednocze¬ snie przez trzy lub cztery zeby freza.Oprócz tego kazdy zab pracuje na calej powierzchni zetkniecia, wskutek czego z obwodu kazdego kciuka sa zdejmowane jednoczesnie trzy lub cztery wióry.Fig. 17 uwidocznia odmiane mechani¬ zmu do nastawiania frezów. Ruchem waha¬ dlowym frezów rozrzadza korba 134, za.- stosowana zamiast rowków 18. Glówny wal 15 jest zaopatrzony w jeden mimosród 133 na kazdy frez 33; na mimosrodzie tym sa osadzone drazki 134. Wolny koniec kazde¬ go drazka jest przegubowo przymocowany — 7 —do przyleglego wspornika 20, który jest za¬ tem poruszany ruchem wahadlowym w ce¬ lu podazania za przesunieciami powierzch¬ ni obrabianej.Do poprzecznego przesuwania freza wzgledem walu kciukowego mozna stoso¬ wac inne urzadzenia, np,. wspornik 20 mo¬ ze posiadac ruch zwrotny zamiast waha¬ dlowego. PL