Wynalazek niniejszy dotyczy wyrobu klisz drukarskich w sposób, przypominaja¬ cy czesciowo drzeworylnictwo, a czescio¬ wo miedziorytnictwo.Wedlug sposobu drzeworytniczego miejsca drukujace na matrycy drukarskiej otrzymuje sie w ten sposób, iz czesci, które nie powinny odbijac, zostaja poglebione przez wycinanie lub rytowanie. Sposób ten wymaga duzo czasu, poniewaz zazwyczaj nalezy wycinac przewazna czesc po¬ wierzchni, a uwypukla sie tylko linje.Zgodnie z wynalazkiem na podkladzie z drzewa lub podobnego materjalu, nada¬ jacego sie do rytowania, rytuje sie lub wy¬ cina negatywnie elementy obrazu, a wiec linje, punkty i t. d., a zatem, w przeciwien¬ stwie do drzeworytów, czesci drukujace powinny byc wglebione. Wyrytowanie punktów, kresek i t. d. wymaga, oczywiscie, znacznie mniej pracy, niz wycinanie i po- glebianie otaczajacych je powierzchni.Przedewszystkiem jednak kreski mozna wykonywac dokladniej i równomierniej, niz sposobem drzeworytniczym.Z wyrytowanej w ten sposób negatyw¬ nej plytki wykonywa sie metoda druku wy¬ puklego przez cisnienie negatyw, który sluzy bezposrednio za klisze. Zapomoca takiej kliszy obraz przenosi sie w sposób znany na swiatloczula plyte, która wytra¬ wia sie w zwykly sposób dla otrzymania matrycy drukarskiej. Negatywny wzór jest podobny do fotografji kreskowej. Wedlugtechniki fotografji kreskowej z rysunku kreskowego lub innego wzoru kreskowego wykonywa sie fotograficznie negatyw, któ¬ ry równiez *zostaje przeniesiony fta matry¬ ce drukarska. A wiec z odtwarzanego przedmiotu nalezy przygotowac najpierw rysunek kreskowy. Rysunki kreskowe, jesli przedstawiaja precyzyjnie szczególy skom¬ plikowane, a drukowane obrazy winny byc male, nalezy wykonywac w zwiekszonej podzialce. Z tej przyczyny czestokroc wy¬ pada przygotowywac duze zdjecia fotogra¬ ficzne lub powiekszenia danych wzorów lub oryginalów, aby otrzymac wzór na ry¬ sunki. Jednakze i wieksze zdjecia oraz; kre¬ slenia kreskowe nie oddaja drobnych i sub¬ telnych szczególów, a przytem niemozliwa jest do osiagniecia bezwzgledna doklad¬ nosc i precyzja wobec ograniczonych mo¬ zliwosci materjalu kreslarskiego, t. j. pió¬ ra, grafionu, papieru i tuszu, gdyz nawet najzdolniejsi rysownicy nie moga pokonac wtedy trudnosci technicznych.W przeciwienstwie do tego w sposobie wedlug wynalazku wzór, np. fotografja lub przedmiot oryginalny, odtwarza sie foto¬ graficznie bezposrednio na plytce z drzewa lub podobnego materjalu i rytuje sie albo wycina. Wyrób drzeworytu staje sie nie- tylko latwiejszy, a wiec i tanszy, od zna¬ nych dotychczas sposobów wyrobu drze¬ worytów, lecz czestokroc równiez sposób ten jest latwiejszy, niz wykonanie rysun¬ ków kreskowych, zwlaszcza gdy rysunki te trzeba przyrzadzac z fotografji lub orygina¬ lów. Kazda linja i kazda kreska wymaga wedlug niniejszego sposobu tylko jednego wyciecia, które moze byc wykonane tak dokladnie i równomiernie w zgrubieniach i zwezeniach linij, jak nie mozna otrzymac ani przez kreslenie, ani rytówanie zwykle¬ go drzeworytu. Dzieki kratce, której wy¬ konanie zreszta niedokladne, wymaga w drzeworycie ogromnej cierpliwosci, mozna osiagnac efekty, których mozna spodzie¬ wac sie tylko od atalorytów lub miedzio¬ rytów. Do pracy dokladniejszej mozna równiez uzyc linjarki. Poniewaz naogól kli¬ sze negatywne wedlug wynalazku rytuje sie lub wycina sie podobnie, jak w zna¬ nych drzeworytach, bez przerysowywania fotografij, podlegajacych odwzorowaniu na powierzchni rytowania, otrzymuje sie bez¬ wzglednie dokladny obraz we wszystkich swych proporcjach. Kontrolowanie efektu obrazu mozna uskuteczniac przez caly czas pracy, poniewaz w kazdej fazie ryto¬ wania juz po wycieciu zaledwie konturów mozna sporzadzac odbitki i odbitki foto¬ graficzne. Jest to wazna zaleta sposobu wedlug wynalazku w porównaniu ze sposo¬ bem drzeworytniozym. Wedlug sposobu drzeworytniczego ogólny efekt obrazu mozna widziec dopiero po wykonczeniu drzeworytu i sporzadzeniu pierwszej od¬ bitki. Zasadniczych zmian nie mozna juz wówczas dokonywac, natomiast wedlug niniejszego sposobu zmiany te mozna latwo wprowadzic do negatywu.Na rysunku przedstawiono rytowana plytke, klisze i obraz, wykonany sposobem wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia wi¬ dok plytki drewnianej z wyrytym obrazem, fig. 2 — widok negatywu (kliszy), wyko¬ nanego na przezroczystem podlozu, fig. 3 — wytrawiona matryce drukarska, fig. 4 — obraz, wydrukowany zapomoca tej matrycy, fig. 5 — widok czesciowy fol ji me¬ talowej z odbitka, wykonana z plytki we¬ dlug iis&. 1, fig. 6 — folje metalowa po wy¬ trawieniu pewnej czesci obrazu, fig. 7 — matryce drukarska z rysunkiem, w który wfeopjowany jest raster zapomoca szablo¬ nu wedlug fig. 6.Zakreskowane powierzchnie na fig. 2, 5 i 6 sa powierzchniami, zaczernioniemi rów¬ nomiernie.Sposób wedlug wynalazku sklada sie z czynnosci nastepujacych.Na podlozu 1 z drzewa lub innego od¬ powiedniego materjalu odtwarza sie obraz.W tym celu, np., na podloze naklada sie — 2 —w znany w drzeworytnictwie sposób war¬ stewke swiatloczula, na której odbija sie fotograficznie obraz. Kontury wycina sie jako kreski. Cieniowania mozna wykonac w miejscach 2 róznorakim sposobem, np kreskami, kratka, Ltnjami lub kropkami. W tym celu mozna równiez poslugiwac sie od¬ powiednia linjarka. Duzych powierzchni drukujacych nie potrzeba rytowac calko¬ wicie. Czesto wystarcza wyrytowamie pro¬ stych konturów, poniewaz powierzchnie mozna pózniej na wydrukowanej kliszy wyskrobac albo przykryc je podczas wy¬ robu plytki drukarskiej.Z wykonanej w ten sposób rytowanej plytki negatywnej wedlug fig. 1 sporzadza sie negatyw wedlug fig. 2, sluzacy jako kii sza. W tym celu z plytki / wykonywa sie odbitke przez tloczenie wypukle, przy za¬ stosowaniu odpowiedniej farby drukar¬ skiej, na przezroczystym arkuszu z celonu lub celuloidu lub innym odpowiednim prze¬ zroczystym nosniku. Jeszcze wilgotna od¬ bitke, otrzymana w ten sposób, zanim zda¬ zy ona wyschnac, posypuje sie sadza, py¬ lem metalowym lub innym nieprzezro¬ czystym materjalem i starannie wyciera sie, aby nasypany proszek przylegal tylko w miejscach, pokrytych farba.Negatyw ten sluzy teraz zupelnie tak samo, jak zwykly negatyw fotograficzny.Na matrycy drukarskiej, powleczonej war¬ stewka swiatloczula, wykonywa sie odbit¬ ke fotograficzna i wykoncza w zwykly spo¬ sób. W rezultacie otrzymuje sie matryce do druku wypuklego, przedstawiona na fig. 3. Do wkleslego druku rastrowego nalezy, jak zwykle, przygotowac przedtem prze¬ zrocze.Klisze, wykonane przez tloczenie, wy¬ rózniaja sie tern, ze rytowane elementy obrazu posiadaja nawet w najdrobniej¬ szych rysach bezwzgledna ostrosc i jas¬ nosc, co nie jest mozliwe do osiagniecia w negatywie fotograficznym* Dzieki temu ulatwione jest obrobienie matryc drukar¬ skich i latwiej jest uniknac bledów, które w przeciwnym razie nalezaloby usuwac przez retuszowanie; takie matryce drukar¬ skie daja niezwykle ostre i dobre odbitki.Sposób wedlug wynalazku mozna rów¬ niez stosowac lacznie z innemi sposobami reprodukcji. Tym sposobem mozna osiag¬ nac swoiste i pelne uroku efekty. Naprzy- klad mozna odtwarzany obraz skopjowac na plytke, obrabiana negatywnie, a te cze¬ sci obrazu, które wymagaja szczególnej ostrosci albo pelni, mozna wyrytowac. Na¬ stepnie negatyw, otrzymany z rytowanej plytki przez odbicie, mozna skopjowac na matryce drukarska razem z negatywem autotypowym tego samego obrazu i tych samych wymiarów. W ten sposób mozna polaczyc zalety indywidualnej pracy recz¬ nej z zaletami zwyklej techniki reproduk¬ cyjnej i zwyklych sposobów drukowania.Podobne mozliwosci daje sposób we¬ dlug wynalazku przy wyrobie klisz koloro¬ wych i kolorowych matryc drukarskich.Naprzyklad z rytowanej plytki, przedsta¬ wionej na fig. 1, mozna sporzadzic przez tloczenie kilka negatywów, podlug których, przeslaniajac odpowiednio poszczególne czesci, mozna skopjowac wyciagi kolorów na matrycach drukarskich. Te kolorowe wyciagi przenosi sie na matryce drukar¬ skie, które bezposrednio potem wytrawia sie, przyczem wszystkie dokladnie sobie odpowiadaja, lub tez wszystkie negatywy kopjuje sie na jednej matrycy drukarskiej, która obrabia sie tym samym sposobem wytrawiania. Z takich matryc drukarskich mozna otrzymywac w zwykly sposób kolo¬ rowe obrazy lub rysunki.Inne ulepszenie sposobu wedlug wyna¬ lazku polega na zastosowaniu szablonów (przeslon), zapomoca których wykonywa sie cieniowanie lub retusz na odbitkach fo¬ tograficznych, albo rastry na kopjach, któ¬ re zostaly otrzymane zapomoca przezro¬ czystych negatywów, przedstawionych na fig. 2. W tym celu zapomoca plytki wedlug — 3 —fig. 1 z odpowiednia farba nalezy wykonac metoda druku wypuklego odbitke na cien¬ kiej folji metalowej i, dopóki farba jest jeszcze wilgotna, posypac te odbitke prosz¬ kiem asfaltowym* który przylega do wil gotnej farby, poczem wypala sie w zwykly sposób, a niezafarbowane miejsca wyciera sie. Folje metalowa, wykonana w ten spo¬ sób, przedstawiono tia fig. 5. Te czesci folji metalowej; które maja byc usuniete, nale¬ zy nastepnie wytrawic, przykrywajac po¬ zostale czesci lakierem asfaltowym. Plyn trawiacy przetrawia szybko cienka folje metalowa, dzieki czemu niektóre czesci zostaja usuniete, jak przedstawiono na fig. 6. Wyciete pola folji odpowiadaja pod wzgledem wielkosci i konturów dokladnie odpowiednim miejscom drukowanego nega¬ tywu wedlug fig. 2. Szablon, wykonany w ten sposób, naklada sie np. na matryce dru¬ karska, na której skopjowana zostala kli¬ sza wedlug fig. 2, gdy ta matryca byla jeszcze pokryta swiatloczula warstwa, po¬ czem na metalowa folje naklada sie od¬ powiedni negatywny raster, który zostaje przeniesiony na matryce drukarska, wobec czego na matrycy drukarskiej mozna otrzy mac cieniowanie dowolnego rodzaju, któ rego nie bylo przedtem na rytowanej plyt¬ ce wedlug fig. 1 i na kliszy negatywnej wedlug fig. 2.W podobny sposób mozna stosowac szablony metalowe do retuszowania, cie¬ niowania lub kolorowania druków, które z przezroczystej kliszy sa przenoszone na pa¬ pier fotograficzny.Szablony otrzymywano dotychczas przez przysloniecie negatywu podczas wy¬ konywania retuszu lub przez wycinanie no¬ zycami. W przeciwienstwie do tego spo¬ sób wedlug niniejszego wynalazku posiada te zalete, ze szablony metalowe pasuja bar¬ dzo dokladnie, co w razie przykrywania lub wycinania mozna osiagnac tylko droga mozolnej pracy.Negatywna plytka rytowana, stanowia¬ ca punkt wyjscia sposobu wedlug wynalaz¬ ku powinna byc przyrzadzana z ta mysla, ze nie bedzie ona sluzyla jako samodzielna matryca drukarska, lecz tylko jako wzór do wyrobu matrycy. Rytowanie winno byc w kazdym przypadku dostosowane do spo¬ sobu drukowania i do uzywanego papieru.Z jednej rytowanej plytki negatywnej (fig. 1) mozna otrzymac dowolna liczbe negatywnych klisz drukarskich (fig. 2) ta¬ nim kosztem przez tloczenie, przyczem kli¬ sze te mozna bez wiekszych kosztów prze¬ sylac w celu przyrzadzenia z nich matryc drukarskich w innem miejscu (fig. 3).Dzieki mozliwosci polaczenia zalet pra¬ cy recznej z zaletami fotochemicznemi techniki reprodukcyjnej wynalazek niniej¬ szy umozliwia zastosowanie graficznej pra¬ cy recznej w fotochemicznym sposobie przyrzadzania matryc drukarskich. Przed¬ miot wynalazku tworzy nowa technike gra¬ ficzna, która nadaje sie zarówno do pro¬ stych prac, wymagajacych tylko wyryto- wania konturów, jak i do najdokladniej¬ szych prac, które wymagaja subtelnego i bogatego cieniowania.W powyzszym opisie przyjeto zaloze¬ nie, ze klisza, przedstawiona na fig 2, slu¬ zy do wyrobu matryc drukarskich. Jed¬ nakze wynalazek nie ogranicza sie tylko do tego sposobu. Mozna np. uzyc klisz nega¬ tywnych do wyrobu odbitek na papierze fotograficzmym, które nastepnie mozna obrabiac zapomoca szablonów metalowych dla nalozenia cieniowania lub barw. PL