Wynalazek niniejszy dotyczy chlodze¬ nia silników cieplnych, np. silników spali¬ nowych, chlodzonych zapomoca krazacego w zamknietym obiegu czynnika, przyczem zazwyczaj czynnik chlodzacy pobiera cie¬ plo od silnika, a oddaje je nastepnie po¬ wietrzu otaczajacemu. Chlodzenie wedlug wynalazku nadaje sie szczególnie do silni¬ ków statków powietrznych.Dotychczas do chlodzenia silników spa¬ linowych uzywano badz chlodnic w rodza¬ ju radjatorów samochodowych, badz tez u- rzadzen, w których warstewka plynu prze¬ plywala w zamknietym obiegu wzdluz po¬ wierzchni nieruchomej scianki, np, wzdluz powierzchni zewnetrznej scianki kadluba statku powietrznego. W pierwszym przy¬ padku ciezar chlodnicy i opór, jaki stawia ta chlodnica przeplywowi czynnnika chlo¬ dzacego, sa znaczne, w drugim zas przy¬ padku ciezar chlodnicy jest jeszcze wiek¬ szy, poniewaz w takim ukladzie w odpro¬ wadzaniu ciepla uczestniczy tylko jedna scianka, a ponadto uklad ten jest niedo¬ godny ze wzgledu na swe duze wymiary i nietrwalosc. Jak wiadomo, opór ruchu ra- djatora jest proporcjonalny do kwadratu jego szybkosci, natomiast oddawanie cie-pla powietrzu zewnetrznemu jest propor¬ cjonalne do szybkosci. Wobec tego próbo¬ wano wykonac urzadzenie chlodzace, któ¬ re przedstawialoby stosunkowo maly opór ruchu i w którem szybkosc powietrza, sty¬ kajacego sie ze sciankami chlodzacemi, by¬ laby bardzo znaczna.Wynalazek niniejszy polega na prze¬ puszczaniu czynnika chlodzacego, np. wo¬ dy, wewnatrz narzadu, wirujacego bardzo szybko w otaczajaccm powietrzu lub tez w innym czynniku. W zastosowaniu do silni¬ ka statku powietrznego czynnik chlodzacy moze krazyc wewnatrz smigla, przyczem nalezy wówczas wykonac wewnatrz smigla odpowiednie kanaly przeplywowe, co na¬ wet jest z korzyscia, gdyz czyni smiglo lzejszem. Poza tern czynnik chlodzacy sil¬ nika moze krazyc w oddzielnej wymiennicy ciepla, która zkolei chlodzona jest zapo- moca czynnika pomocniczego, krazacego w smigle.Krazenie czynnika moze byc zapewnio¬ ne przez obrót smigla, co czyni zbytecznem uzycie zwyklej pompy* W takim ukladzie kanaly wlotowe i wylotowe czynnika maja swe wyloty w róznych odleglosciach od o- si rdzenia smigla, dzieki czemu otrzymuje sie pewna róznice cisnien czynnika, nie¬ zbedna do wywolania jego krazenia. Szczel¬ nosc rdzenia smigla podczas ruchu moze byc zapewniona zapomoca blaszanych ply¬ tek, które zaslaniaja szczeline miedzy ru¬ choma a nieruchoma czescia.W drewnianych smiglach sa wywierco¬ ne kanaly, przez które sa przepuszczone rurki, przewodzace czynnik chlodzacy. W metalowych zas smiglach najlepiej jest wy¬ wiercic odpowiednie kanaly przed usku¬ tecznieniem wygiecia lopatek smigla.Pozadane fest umieszczenie w kazdym kanale przegrody, któraby dzielila odnosny kanal na dwa kanaly, a mianowicie na ka¬ nal doplywowy i kanal odplywowy.W praktycznem wykonaniu wpoblizu rdzenia smigla umieszcza sie nieruchomy narzad, w którym plynie czynnik chlodza¬ cy, np. woda, odplywajaca lub doplywaja¬ ca do smigla. Korzystnie jest równiez prze¬ widziec w tym nieruchomym narzadzie je¬ den zamkniety obwód dla glównego czynni¬ ka, chlodzacego silnik, i jeden zamkniety obwód dla czynnika pomocniczego, kraza¬ cego w lopatkach smigla, aby narzad ten spelnial zadanie wymiennicy cieplnej po¬ miedzy dwoma czynnikami.W razie pekniecia którejkolwiek rurki moglaby nastapic szybka utrata czynnika chlodzacego. Z uwagi ma to wewnatrz rdze¬ nia smigla umieszcza sie zawory, które po¬ dazaja za czynnikiem chlodzacym, gdy je¬ go szybkosc przekroczy wartosc dopu¬ szczalna, i wówczas zawory te odcinaja do¬ plyw do uszkodzonej rurki.Uszczelnienie wirujacego rdzenia wzgle¬ dem nieruchomych narzadów, doprowadza¬ jacych czynnik chlodzacy, moze byc usku¬ tecznione przez wykorzystanie sily od¬ srodkowej, oddzialywujacej na czynnik, wirujacy wraz ze smiglem. Aby zapewnic równiez szczelnosc smigla nieruchomego, wystarczy przewidziec odpowiednia uszczel¬ ke wraz z urzadzeniem, które powodowa¬ loby odsuwanie sie tej uszczelki pod wply¬ wem sily odsrodkowej podczas obrotu smi¬ gla. W wykonaniu praktycznem uszczelka taka moze byc wykonana jako pierscienio¬ wy zawór, który podczas spoczynku smigla docisniety jest do gniazda, zapewniajac szczelnosc rdzenia; skoro tylko jednak smi¬ glo zacznie sie obracac, uszczelka ta zosta¬ je odciagnieta od gniazda zapomoca odpo¬ wiedniego ciezarku, poddanego dzialaniu sily odsrodkowej.Krazenie w kazdej lopatce smigla mo¬ ze byc zapewnione przez doprowadzanie czynnika rurka srodkowa, zawierajaca o- twory, przez które czynnik ten wraca do rdzenia, przeplywajac przez przestrzen, zawarta miedzy rurka srodkowa a scianka- - 2 —mi lopatki smigla. Na wewnetrznej po¬ wierzchni scianek lopatki smigla moga znajdowac sie zeberka oraz, w razie po¬ trzeby, na zewnetrznych powierzchniach tych scianek moga znajdowac sie rowki, W szczególnej odmianie wykonania wy¬ nalazku smiglo sklada sie z malych, odpo¬ wiednio zestawionych, poprzecznych ogniw, prostopadlych do osi lopatki smigla. Ogni¬ wa te zaopatrzone sa najlepiej w otwory, przez które przepuszczone sa rurki, przy- czem kazda rurka zajmuje prawie cala dlu¬ gosc lopatki. W celu uszczelnienia ogniw wzgledem siebie, mozna wylozyc wewnetrz¬ na powierzchnie scianki lopatki smigla wy¬ kladzina, zapobiegajaca uplywowi cieczy nazewnatrz, W dalszej odmianie wykonania wyna¬ lazku czynnik chlodzacy krazy wzdluz po¬ wierzchni dzioba, pokrywajacego rdzen smi¬ gla i obraca sie razem z tym rdzeniem.Urzadzenie to mozna równiez polaczyc z chlodzeniem w smigle, jak opisano poprzed¬ nio.Na rysunku przedstawiono kilka postaci wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia podluzny przekrój srodkowej czesci smigla w wykonaniu wedlug wynalazku, przyczem przekrój jest poprowadzony wzdluz pla¬ szczyzny, przechodzacej przez os obrotu smigla i osie lopatek, fig. 2 — widok rdze¬ nia smigla z czescia lopatki oraz urzadze¬ niem do krazenia wody chlodzacej i dzio¬ bem tego rdzenia w przekroju, fig. 3 — cze¬ sciowy przekrój przez urzadzenie do wy¬ wolywania krazenia wody, które na fig. 2 przedstawione jest schematycznie w wido¬ ku, fig. 4 — czesciowy przekrój wzdluz osi lopatki, przedstawionej w widoku na fig. 2, fig. 5 — przekrój wzdluz linji V — V na fig* 2 i 4, fig. 6 — czesciowy przekrój wzdluz osi drugiej odmiany wykonania lo¬ patek smigla, fig. 7 — przekrój wzdluz li¬ nji VII — VII na fig. 6, i wreszcie fig. 8 przedstawia przekrój przez smiglo, podob¬ ny do przekroju wedlug fig. 1, uwydatniaja¬ cy srodkowa czesc smigla z dwoma czynni¬ kami chlodzacemi.Na wale 1 (fig. 1) silnika osadzone jest smiglo, posiadajace rdzen 2 i nasade lopa¬ tek 3, 4. Wewnatrz rdzenia 2 przewidziane sa dwie pierscieniowe komory 5 i 6, przy¬ czem dno 7 komory 5 jest dalej polozone od osi walu 1, niz dno 8 komory 6. Do ko¬ mór tych siegaja wyloty kanalów 9, 10, 11 i 12, które otrzymano przez wydrazenie o- tworów wzdluz osi lopatók smigla, przy¬ czem kanaly 11 i 12 jednej lopatki lacza sie ze soba w miejscu 13, wpoblizu konca lopatki 4. Tak samo polaczone sa ze soba kanaly 9 i 10 drugiej lopatki 3 smigla (na rysunku nieuwidocznione).Wal 1 silnika otoczony jest trzema cy- lindrycznemi plaszczami 14, 15 i 16, wspól- srodkowemi z walem 1. Plaszcze te wpu¬ szczone sa do wnetrza rdzenia smigla, roz¬ szerzajac sie w ksztalcie czterech kolnie¬ rzy 17, 18, 19 i 20. Pomiedzy temi kolnie¬ rzami moga byc przewidziane podpórki do powiazania tych kolnierzy w jedna sztywna calosc. Pomiedzy koncami kolnierzy 17 i 18 zostaje utworzony pierscieniowy wylot 21, który jest blizej polozony wzgledem osi walu /, niz podobny pierscieniowy wlot 22, utworzony miedzy kolnierzami 19, 20. Poza. tern przestrzenie, zawarte miedzy plaszcza¬ mi 14, 15 z jednej strony a plaszczami 15 i 16 z drugiej strony, sa polaczone odpowied¬ nio z obwodem krazenia wody chlodzacej silnika, napedzajacego smiglo. Polaczenie to jest latwe do wykonania, poniewaz pla¬ szcze 14, 15, 16, jak równiez i kolnierze 17, 18, 19 i 20 sa nieruchome i nie biora udzialu w ruchu obrotowym smigla.Gdy smiglo sie obraca, opisane wyzej u- rzadzenie spelnia zadanie pompy odsrod¬ kowej, wywolujacej krazenie wody zgodnie z kierunkiem, zaznaczonym na rysunku strzalkami 23, 24, 25, 26 i 27. Woda, prze¬ plywajac wewnatrz kazdej lopatki, ulega — 3 —energicznemu chlodzeniu dzieki duzej szybkosci stykajacego sie z lopatkami po¬ wietrza. Cieplo, wywiazujace sie w silniku i zawarte w wodzie doplywajacej do lopa¬ tek smigla w kierunku strzalki 23, zostaje wiec oddane otaczajacemu powietrzu po¬ przez scianki smigla.Na fig. 2 przedstawiony jest wal 28 sil¬ nika, na którym jest osadzony rdzen 29, polaczony sztywno z dwoma ramionami 30, 31, podtrzymuj acemi lopatki smigla, z któ¬ rych na rysunku uwidoczniona jest tylko lo¬ patka 32. Wal 28 jest Otoczony trzema pla¬ szczami cylindrycznemi 33, 34 i 35 (fig. 2 i 3), które spelniaja to samo zadanie, co i plaszcze 14, 15, 16 w urzadzeniu wedlug fig. 1. Urzadzenie do wywolywania kraze¬ nia wody sklada sie z dwóch komór 36, 37, które obracaja sie wraz z walem 28 silnika.Woda, doplywajaca z silnika w kierun¬ ku strzalki 38 (fig. 3), przeplywa przez pierscieniowy wylot 39, utworzony miedzy nieruchomemu kolnierzami 40, 41 i wplywa do komory obrotowej 36. Dzieki obracaniu sie tej komory woda, jak objasniono w zwiazku z urzadzeniem wedlug fig. 1, prze¬ plywa z komory 36 do pierwszego przedzia¬ lu 42, polozonego u podstawy lopatki 32, poczem wplywa do dalszych kanalów 43 (fig. 2), przewidzianych w lopatce. Nastep¬ nie woda powraca do drugiego przedzialu 44. poczem kanalem 45 doplywa do prze¬ strzeni o nieznacznej grubosci warstwy wody, np. kilku milimetrów, a utworzonej miedzy dwoma blaszanemi kolpakami 46, 47, które stanowia dziób i zabezpieczenie srodkowej czesci smigla. Woda, która, przeplywajac przez kanaly 43 smigla, od¬ dala czesc swego ciepla i ulegla ochlodze¬ niu, ochladza sie jeszcze w dalszym ciagu, przeplywajac miedzy kolpakami 46, 47 dzio¬ ba. Nastepnie woda doplywa kanalem 48 do komory 37, a stamtad wraca do silnika, wplywajac przez pierscieniowy wlot 49 do kanalu miedzy kolnierzami 50 i 51 (fig. 3).Podczas obrotu smigla nastepuje kraze¬ nie wody dzieki róznicy cisnien wody u wy* lotów 39, 49, a to wskutek róznicy wyste¬ pujacych na tych promieniach sil odsrodko¬ wych, znajdujaca sie zas we wnetrzach ko-, mór 36 i 37 woda, posiada równiez rózne poziomy 52 i 53, uwidocznione na fig. 3, dzieki czemu niema obawy uplywu wody nazewnatrz. Urzadzenie takie dziala wów¬ czas podobnie, jak pompa odsrodkowa, wy¬ wolujaca krazenie wody* Podczas spoczyn¬ ku silnika wspomniane zjawisko nie wyste¬ puje; wówczas dla unikniecia uplywu wody z komór 36, 37 winno byc w rdzeniu smigla przewidziane urzadzenie nastepujace. Pier¬ scien zaworowy 54 jest umocowany na spre¬ zystej przeponie 55, która dociska go do gniazda 56. Oprócz tego do brzegu komory 37 przymocowany jest drugi pierscien za¬ worowy 57, który wspólpracuje z gniazdem 58, sztywno polaczonem z plaszczem 35. W stanie spoczynku sprezysta przepona 55 u- skutecznia zamkniecie obydwóch zaworów dzieki temu, ze plaszcze 33, 34, 35 moga przesuwac sie W kierunku podluznym wzdluz osi walu 28. Na jednym koncu dzwir gni kolankowej 110, osadzonej na przegu¬ bie 111 w sciance komory 36, umocowany jest ciezarek 109, drugi zas koniec 112 dzwi¬ gni 110 wywiera nacisk na pierscien zawo¬ rowy 54. Podczas obrotu smigla ciezarek 109 obraca sie wraz z komora 36, a pod wplywem sily odsrodkowej zapomoca dzwi¬ gni 110 powoduje osiowy przesuw pierscie¬ nia 54*. Dzieki temu podczas obracania sie smigla zostaje usuniete tarcie miedzy pier¬ scieniami zaworowemi 54, 57 a ich gniazda¬ mi, a jednoczesnie dzieki wywieranej na wode sile odsrodkowej, powodujacej po¬ wstanie poziomów wody powyzej miejsc uszczelniania, zapobiega sie stratom wody przez uplyw.Lopatka 32 sklada sie z malych oddziel¬ nych ogniw 65 (fig. 2, 4 i 5), prostopadlych do osi lopatki. Ogniwa te sa zestawione w- — 4 —jedna calosc na rurowem ramieniu 31. Kaz¬ de z ogniw jest wydrazone, a w ich scian¬ kach 59 wykonane sa otwory, przez które przepuszczone sa rurki 60, polaczone z od¬ nosnym przedzialem 42 wzglednie prze¬ dzialem 44, tworzac wewnatrz lopatki za¬ mkniety obwód do przeplywu wody. Dzieki takiemu wykonaniu niema potrzeby stoso^ wania jakichkolwiek zlacz na koncu lopat¬ ki, gdzie wystepuja bardzo duze cisnienia wody, a ponadto* uklad ten jest korzystny i z tego wzgledu, ze ilosc wody, zawarta w lopatce, jest stosunkowo mala. Wreszcie niewielkie wymiary ogniw lopatki ulatwia¬ ja ich wyrób i zaoszczedzenie materjalu.Lopatka w wykonaniu, przedstawionem na fig. 6 i 7, sklada sie z wydrazonych o- gniw 61, zestawionych w jedna calosc na rurowem ramieniu 62. Woda doplywa srod¬ kowa rurka 62 i rozdziela sie wewnatrz o- gniw na oddzielne strumienie przez otwory 63, powracajac nastepnie otworami 64 do rdzenia smigla. Szczelnosc miedzy ogniwa¬ mi zapewniaja wykladziny 66, 67 z pla¬ stycznego metalu, wtloczone do wnetrza o- gniw i spojone kolejno razem z zachodza- cemi na siebie koncami.Na fig. 8 przedstawiona jest odmiana smigla o dwóch metalowych lopatkach 68, 69, osadzonych w zwykly sposób na rdze¬ niu 70 smigla, który zkolei osadzony jest na wale 71 silnika, W lopatkach 68, 69 smigla, przed nada¬ niem im odpowiedniej krzywizny, wierci sie podluzne kanaly 72, 73, 74 i 75, a w kaz¬ dy z tych kanalów wklada sie rurke 76, po¬ dzielona na dwa przewody srodkowa prze¬ groda 77. Obydwa przewody sa polaczone u wierzcholka 88 rurki na koncu smigla.Nastepnie skreca sie lopatki w celu nada¬ nia ich powierzchni srubowej pozadanego skoku.Lopatka otoczona jest u podstawy pier¬ scieniem 78, tworzacym komore zbiorcza.Pierscien ten posiada dwie pierscieniowe komory 79, 80, przyczem górna komora 79 laczy sie promieniowemi kanalami 81 z przewodami 82, 83, a dolna komora 80 la¬ czy sie zapomoca szeregu innych promie¬ niowych kanalów 84 z przewodami 85, 86.Pierscieniowy narzad 87, przymocowa¬ ny zboku smigla, posiada wewnatrz dwie pierscieniowe komory 89, 90, podobne do komór 5 i 6 w urzadzeniu wedlug fig. 1.Komora 89 laczy sie kanalem 91 z komora zbiorcza 79 lopatki 68 i z odpowiednia ko¬ mora zbiorcza 92 drugiej lopatki 69 smigla; tak samo komora 90 laczy sie z komorami zbiorczemi 80 i 93 smigla. Wewnatrz ko¬ mór 89 i 90 umieszczony jest nieruchomy narzad, sluzacy do wymiany ciepla miedzy woda chlodzaca silnika, czyli glównym czynnikiem chlodzacym, a woda, krazaca w lopatkach, czyli pomocniczym czynnikiem chlodzacym.W tym celu stosuje sie trzy pary bla¬ szanych narzadów, jak np. narzady 94, 95 i 96, 97, które tworza pierscien, posiadaja¬ cy w przekroju* ksztalt litery J, jak to wi¬ dac na fig. 8 rysunku. Glówny czynnik chlo¬ dzacy doplywa rurka 98 pomiedzy trzy pa¬ ry narzadów blaszanych, a po okrazeniu pierscienia powraca do silnika przewodem 99.Podczas obrotu smigla pomocniczy czyn¬ nik chlodzacy krazy w kierunku strzalek 100, 101 podobnie, jak to ma miejsce w u- rzadzeniu wedlug fig. 1. W ten sposób mie¬ dzy trzema parami pierscieniowych blach nastepuje wymiana ciepla miedzy dwoma czynnikami chlodzacemi.Szczelnosc komory 89 zapewnia sprezy¬ sty pierscien 102, przymocowany do skraj¬ nej blachy 94 i slizgajacy sie po blaszanym krazku 103.W razie uszkodzenia, powodujacego znaczna strate wody, np. przewodu 86, przewód ten zostaje zamkniety specjalnie w tym celu przewidziana pierscieniowa za¬ slona 104. W tym celu zaslona ta osadzona _, £ —jest na koncu sprezystej plytki 105, tak iz w razie zwiekszenia szybkosci plynu zaslo¬ na ta zostaje docisnieta do wylotu kanalu 84. PL