Wynalazek dotyczy ukladów wzmacnia¬ jacych malej czestotliwosci, a zwlaszcza u- kladów, w których zarówno stosunek wzmocnienia wiekszych i mniejszych cze¬ stotliwosci, jak i stopien calkowitego wzmocnienia mozna zmieniac samoczynnie.Wiadomo, ze w przypadku duzego wzmocnienia nadchodzacego sygnalu stosu¬ nek wzmocnienia wiekszych czestotliwosci akustycznych do wzmocnienia niniejszych czestotliwosci winien byc wiekszy od takie¬ go stosunku w przypadku slabszego wzmoc¬ nienia tego sygnalu. Gdy warunek ten be¬ dzie zachowany, wówczas glosnik bedzie naturalnie odtwarzal dzwieki. Oprócz tego pozadane jest zaopatrzenie ukladu wzmac¬ niajacego w przyrzad do regulacji nateze¬ nia dzwieków, zapomoca którego osiaga sie wiekszy kontrast miedzy sygnalami silnemi i slabemi. Tego rodzaju zwiekszenie kon¬ trastu jest pozadane, celem doprowadzania natezenia dzwieków sygnalów zpowrotem do pierwotnego stosunku, odwrotny bowiem przebieg ma miejsce na stronie nadawczej przy odbieraniu przekazywanych sygnalów.Wynalazek ma na celu podanie urzadzenia, zapomoca którego obie wspomniane regula¬ cje sa osiagane jednoczesnie i samoczyn¬ nie.Wedlug wynalazku wzmacniacz malej czestotliwosci zaopatruje sie w urzadzenia, zapomoca których przy zmianie ilosci do¬ prowadzanej energji zmienia sie odpowied¬ nio stosunek wzmocnienia mniejszej czesto¬ tliwosci akustycznej do wzmocnienia wiek¬ szej czestotliwosci akustycznej, przyczemjednoczesnie zmienia sie w kierunku prze¬ ciwnym stopien calkowitego wzmocnienia tego wzmacniacza. * * j » Wynalazek jest blizej wyjasniony przy pomocy rysunku.Fig. 1 przedstawia uklad wzmacniajacy* skladajacy sie z dwóch równoleglych cze¬ sci A i P% zasilanych wspólnie energja wej¬ sciowa zapomoca przewodów 1. Czesc P kieruje praca czesci A, a wiec stanowi urza¬ dzenie rozrzadcze czesci A. Urzadzenie rozrzadcze P posiada jecfien lub kilka stopni wzmocnienia malej czestotliwosci oraz po¬ siada prostownik 43. Do siatki pierwszej lampy czesci P doprowadza sie napiecie u- jemne jako spadek napiecia stalej sklado¬ wej pradu anodowego lampy 35 na oporni¬ ku 35*, zablokowanym kondensatorem 35".Opornik 35' i kondensator upustowy 35" le¬ za w obwodzie zarzenia lampy 35. Wtórne uzwojenie transformatora wejsciowego T jest zalaczone do zacisków siatki lampy 35 i do minusa baterji anodowej B. Do tego o- statniego zacisku jest przylaczony wolny koniec opornika 35', przyczem zacisk ten jest uziemiony.W obwodzie anodowym znajduje sie pierwotne uzwojenie transformatora mie- dzylampowego T oraz baterja anodowa B.Czlon drugi, zbudowany tak samo jak czlon pierwszy, sprzega transformatorowe ten ostatni z czlonem trzecim, zawieraja¬ cym lampe 43. Siatka tej lampy otrzymu¬ je ujemne napiecie poczatkowe ze specjal¬ nej baterji 6. W obwodzie anodowym lampy 43 znajduje sie prócz baterji anodowej B" jeszcze filtr malej czestotliwosci, skla¬ dajacy sie z dwóch kondensatorów równo¬ leglych 46 i 46' oraz z cewki dlawikowej 31.Filtr ten jest zabocznikowany potencjomie- rzem 53 z dwoma kontaktami ruchomemi.Siatka lampy 43 otrzymuje tak duze ujemne napiecie poczatkowe z baterji C, ze poprzez te lampe nie moze przeplywac anodowy prad normalny, a zatem lampa ta bedzie przewodzila jedynie tylko dodatnie polów¬ ki pradu, pochodzacego z transformatora T2. Jednopolówkowe wyjsciowe prady lam¬ py 43 sa wyrównywane w filtrze 46—31— 46', dajac spadek napiecia (mniej wiecej bez tetnien) na potencjomierzu 53, którego jeden koniec jest uziemiony.Wlasciwy wzmacniacz, to jest czesc A posiada w pierwszym stopniu lampe 62, której obwód wejsciowy jest polaczony z przewodami 1 zapomoca transformatora T%. Wlókno zarzenia lampy 62 jest uziemio¬ ne, bedac polaczone poprzez kondensator 63 z wtórnem uzwojeniem transformatora T3, do którego w tym samym punkcie jest przylaczony jeszcze zapomoca przewodu 64 jeden kontakt ruchomy potencjomierza 53.W przewodzie 64 znajduje sie baterja siat¬ kowa 65. Do anody lampy 62 napiecie jest doprowadzane poprzez cewke dlawikowa L ze zródla napiecia B±. Oprócz tego anoda ta jest polaczona jeszcze poprzez konden¬ sator 71 z obwodem wejsciowym lampy e- kranowej 70. Siatka oslonna tej lampy jest polaczona z przesuwanym kontaktem po¬ tencjomierza 53, a mianowicie z punktem o wiekszym potencjale anizeli punkt, do któ¬ rego jest przylaczony przewód 64. Siatka sterujaca lampy 70 otrzymuje poczatkowe napiecie ujemne jako spadek napiecia sta¬ lej skladowej pradu anodowego na oporni¬ ku 76, zablokowanym kondensatorem 77.Uziemiony koniec opornika 76 jest polaczo¬ ny poprzez kondensator upustowy 78 z siat¬ ka oslonna 72. Siatka sterujaca lampy 70 jest polaczona z uziemieniem zapomoca o- pornika 75. Obwód wyjsciowy lampy 70 jest sprzezony oporowo z obwodem wejsciowym lampy 81, której obwód wyjsciowy moze byc przylaczony do glosnika lub do innego przyrzadu do odtwarzania dzwieków.W pierwszym stopniu wzmocnienia wzmacniacza A zastosowano sprzezenie dlawikowe. Cewka dlawikowa L jest zbudo¬ wana tak, ze pradom o malej czestotliwosci przeciwstawia duza opornosc indukcyjna, jiatomiast prad staly napotyka tylko opor- — 2 —nosc omowa cewki. W przypadku powiek¬ szenia sie natezenia pradu stalego nastepu¬ je nasycenie sie rdzenia zelaznego cewki, a zatem zmniejszanie sie samoindukcji cewki, wskutek czego wzmocnienie mniejszych czestotliwosci maleje, aczkolwiek wzmoc¬ nienie wiekszych czestotliwosci nie zmienia sie w znacznej mierze. Poniewaz prad sta¬ ly, przeplywajacy poprzez cewke L, zale¬ zy od poczatkowego napiecia siatkowego lampy 62, przeto jest zrozumiale, ze stosu¬ nek wzmocnienia mniejszej czestotliwosci do wzmocnienia wiekszej czestotliwosci mo¬ ze byc zmieniany dzieki zmianie poczatko¬ wego napiecia siatki tej lampy. Napiecie po¬ czatkowe lampy 62 reguluje zatem charak¬ terystyke czestotliwosci wzmacniacza A, podczas gdy napiecie, udzielane siatce o- slonnej lampy 72, reguluje calkowite (o- gólne) wzmocnienie wzmacniacza. Azeby to regulowanie moglo odbywac sie samo¬ czynnie, zastosowano urzadzenie reguluja¬ ce P, w którem wzmacniacz zasila prostow¬ nik 43, wyprostowana zas energja jest wy¬ gladzana w filtrze o duzej stalej czasu.Filtr ten jest zabocznikowany potencjomie- rzem 53, którego koniec ujemny, polaczo¬ ny z anoda lampy 43, jest uziemiony, wsku¬ tek czego pozostale punkty tego potencjo- mierza posiadaja potencjaly dodatnie.Siatka lampy 62 jest przylaczona do kon¬ taktu ruchomego o mniejszym potencjonale dodatnim, a siatka oslonna lampy 70 — do kontaktu o wiekszym potencjale. Oprócz te¬ go zastosowano jeszcze dwa pomocnicze zródla napiecia 65 i 74, dzieki którym na¬ stawiane sa srednie potencjaly wymienio¬ nych siatek. W przypadku silnego sygnalu ujemny potencjal siatki lampy 62 zmniejsza sie (patrz dzialanie czesci P), co powoduje zwiekszenie sie sredniego pradu anodowe¬ go tej lampy, a zatem nastepuje oslabienie wzmocnienia mniejszej czestotliwosci w pierwszej lampie, czyli bedzie spelniony warunek, ze w przypadku silnego wzmoc¬ nienia sygnalu stosunek wzmocnienia wiek¬ szych czestotliwosci akustycznych do wzmocnienia mniejszych czestotliwosci aku¬ stycznych winien ulec powiekszeniu. Wzrost napiecia siatki oslonnej lampy 70 spowodu¬ je jednoczesne zwiekszenie sie ogólnego stopnia wzmocnienia wzmacniacza A.Fig. 2 przedstawia przyklad innego u- rzadzenia, zapomoca którego osiaga sie ta¬ kie samo dzialanie.Do wejsciowego obwodu lampy 101 sa doprowadzane napiecia wzmacniane. Ano¬ da lampy 101 jest polaczona poprzez pier¬ wotne uzwojenie transformatora T ze zró¬ dlem napiecia anodowego B, którego biegun ujemny, bedac uziemiony, jest polaczony z katoda tej lampy poprzez opornik 101\ Siatka oslonna lampy otrzymuje napiecie dodatnie ze zródla, nieprzedstawionego na rysunku. Uzwojenie wtórne 103 transforma¬ tora T jest polaczone z baterja siatkowa C, której biegun dodatni jest uziemiony. Wol¬ ny koniec tego uzwojenia jest przylaczony do siatki lampy 104. Anoda tej lampy jest zasilana ze zródla napiecia B', którego bie¬ gun ujemny jest polaczony z koncem poten- cjomierza 106. W obwodzie anodowym lampy 104 lezy cewka 105, której oba konce sa polaczone z wlóknem zarzenia tej lampy zapomoca kondensatorów 107 i 108.Siatka lampy 110 otrzymuje napiecie poczatkowe za posrednictwem przewodu 111, zakonczonego ruchomym kontaktem 109 potencjomierza 106. W przewodzie 111 znajduje sie dodatkowa baterja siatkowa 112. Anoda lampy 110, polaczona bezpo¬ srednio z anoda lampy 101, jest zasilana ze zródla napiecia B poprzez przewód 113 i pierwotne uzwojenie transformatora T.Siatka lampy 114 jest polaczona przewo¬ dem 115 z siatka lampy 104. Wlókno zarze¬ nia lampy 114 jest uziemione poprzez opor¬ nik 116, zablokowany kondensatorem 117.Anoda lampy 114 jest zasilana ze zródla napiecia B19 którego biegun ujemny jest u- ziemiony.Powyzej opisany wzmacniacz posiada — 3 —dwa stopnie, z których jeden zawiera lampy 101 i 110, drugi zas lampy 104 i 114, przy- czem stopnie te sa sprzezone ze soba zapo- moca transformatora T. Lampa 104, której obwód wyjsciowy zawiera potencjomierz 106 oraz filtr, skladajacy sie z kondensato¬ rów 107 i 108 oraz z cewki i05, sluzy jako prostownik. Lampa 110 dziala jako urza¬ dzenie rozrzadcze. Regulacje wzmocjiienia osiaga sie wskutek samoczynnej zmiany sprzezenia miedzy przynajmniej dwoma stopniami wzmocnienia. Napiecia bateryj C i B* sa tak nastawione, ze przy zwiekszaniu sie wzmacnianego napiecia sygnalu powsta¬ je spadek napiecia na potencjomierzu 106, Zapomoca kontaktu 109 potencjomierza czesc napiecia, powstajacego na tym poten¬ cjomierzu, zostaje doprowadzana do wej¬ sciowego obwodu lampy 110. Napiecie zró¬ dla 112 oraz napiecie kontaktu 109 sa tak dobrane, ze jezeli energja wejsciowa lampy 114 osiaga najwyzsza wartosc dopuszczal¬ na, wówczas lampa 110 wykazuje bardzo duzy opór wewnetrzny, przyczem wtedy równolegly uklad polaczen lampy 110 i pierwotnego uzwojenia transformatora T, praktycznie biorac, nie wywiera zadnego wplywu na sprzezenie miedzy lampami 101 i 114.Jezeli energja, doprowadzana do lam¬ py 114 jest niewielka, wówczas spadek na¬ piecia na potencjomierzu 106 jest maly, jak równiez male jest napiecie siatkowe lampy, wskutek czego opór wewnetrzny tej lampy jest niewielki, równolegly zas uklad polaczen tego potencjomierza i transforma¬ tora wywiera wówczas wplyw dosc znacz¬ ny na sprzezenie.Ustawienie kontaktu 109 na potencjo¬ mierzu 106 okresla stopien tego oddzialywa¬ nia. Przy wiekszej energji wejsciowej siat¬ ka lampy 110 otrzymuje potencjal bardziej ujemny, wskutek czego lampa 110 przesta¬ je dzialac, ogólne zas wzmocnienie jest duze.Do sprzegania sluzy w danym przypad¬ ku transformator, który wieksze czestotli¬ wosci przekazuje lepiej, anizeli mniejsze.Przy nieznacznej wiec energji wejsciowej siatka lampy 110 otrzymuje mniejszy po¬ tencjal ujemny, wskutek czego opornosc wewnetrzna tej lampy jest mniejsza, a wiec ogólne wzmocnienie ukladu zmniejsza sie.Narzad sprzegajacy zawiera równolegle do transformatora stosunkowo niewielki opór, wskutek czego róznica miedzy wzmocnie¬ niem wiekszych i mniejszych czestotliwosci akustycznych zmniejsza sie. Przy zmniej¬ szeniu sie energji wejsciowej ogólne wzmoc¬ nienie zatem zmniejsza sie, a jednoczesnie stosunek wzmocnienia mniejszych czestotli¬ wosci akustycznych do wzmocnienia wiek¬ szych czestotliwosci akustycznych zwiek¬ sza sie. PL