Przy wytwarzaniu przedmiotów spawa¬ nych sam zabieg spawania oraz nacisk, wy¬ wierany w celu zapewnienia nalezytego ze¬ tkniecia sie ze soba czesci spawanych, po¬ woduja wytwarzanie sie na szwie zgru¬ bien i innych nierównosci.Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do calkowitego lub czesciowego usuwa¬ nia tych nierównosci szwu.Zapomoca urzadzenia, stanowiacego przedmiot wynalazku, mozna równiez na¬ dawac zgóry ustalony ksztalt tej czesci zgrubienia lub nierównosci szwu, która ma pozostac na gotowym przedmiocie.Doswiadczenie wykazalo, ze najlepsze wyniki daja sie osiagnac, jezeli zabieg usu¬ wania nierównosci szwu jest wykonywany podczas spawania jednoczesnie z przesu¬ waniem przedmiotu^ Z tego wzgledu naj¬ lepiej jest, jezeli urzadzenie do usuwania nierównosci szwu moze byc umieszczone tuz pod urzadzeniem do spawania.Jedna z najdogodniejszych odmian u- rzadzenia wedlug wynalazku jest przedsta¬ wiona schematycznie na rysunku, na któ¬ rym fig. 1 jest widokiem zgóry czesci urza¬ dzenia do spawania oraz wspóldzialajacego z niem urzadzenia do usuwania nierówno¬ sci szwu; fig. 2 przedstawia widok wyjscia* wego konca urzadzenia, uwidocznionego na fig. 1; fig, 3 — szczegól; fig* 4 — w zwiek¬ szonej podzialce przekrój wzdluz linji IV—IV na fig. 1, widziany w kierunku strzalek; fig. 5 —-przekrój poprzeczny wzdluz linji V—V na fig. 1; fig. 6 — widok wytwarza¬ nego przedmiotu po poddaniu go zabiegowi czesciowego usuniecia nierównosci szwu; fig. 7— widok przedmiotu, poddanego za¬ biegowi calkowitego usuniecia nierównosci szwu; fig. 8 — widok odmiany urzadzenia wedlug wynalazku; fig. 9 — czesciowy wi¬ dok zgóry odmiennie wykonanych nozyc; fig. 10 — przekrój nozyc lub tarczy uwi¬ docznionej na fig. 9; fig. 11 — w zwiekszo¬ nej podzialce przekrój nozyc, uwidocznio¬ nych na fig. 9 i 10, a fig. 12 — widok wyj¬ sciowego konca odmiany wykonania wyna¬ lazku.Podczas spawania na scianki przedmio¬ tu wywierany jest nacisk w celu docisnie¬ cia spawanych czesci do siebie. Nacisk ten powoduje wydostawanie sie czastek meta¬ lu nazewnatrz, przyczem wytwarza sie swoistego rodzaju zgrubienie szwu. Jezeli spawaniu podlegaja przedmioty o ksztalcie rurowym, posiadajace przekrój poprzecz¬ ny kolisty lub w przyblizeniu kolisty, to u- rzadzeniu do spawania nadaje sie zwykle taka budowe, która zapobiega tworzeniu sie zgrubienia, skierowanego do wnetrza rury spawanej, poniewaz tego rodzaju nierówno¬ sci scianki utrudniaja swobodny przeplyw plynów przez rury. Wobec tego oslania sie zwykle czesciowo scianki rury, podlegaja¬ ce spawaniu tak, aby zgrubienie tworzylo sie wylacznie na jednej lub drugiej stro¬ nie szwu. Takie zgrubienie nietylko pogar¬ sza zewnetrzny wyglad gotowego wyrobu, lecz zawiera w sobie przewazna czesc do¬ mieszek i zanieczyszczen, np. zendry, a cze¬ sto posiada szczeliny i pekniecia, które na¬ daja gotowemu przedmiotowi wyglad, na¬ suwajacy przypuszczenie, ze przedmiot ten jest spojony niedokladnie. Ponadto zgru¬ bienie szwu, oprócz pogarszania zewnetrz¬ nego wygladu przedmiotu spojonego, prze¬ szkadza ze wzgledu na swa chropowatosc i nieprawidlowy ksztalt przy przenoszeniu gotowego wyrobu i przy dalszej jego ob¬ róbce.Z powyzszych powodów zwykle wska¬ zane jest usuwanie co najmniej czesci ta¬ kiego zgrubienia szwu spawanego.Do usuwania zgrubienia szwu stosowa¬ no dotychczas najrozmaitsze sposoby. We¬ dlug jednego z nich stosowano narzedzie, podobne do noza tokarnianego i zaopatrzo¬ ne w ostrze wykonane ze specjalnej stali, poniewaz doswiadczenie wykazalo, ze zwy¬ kla stal, np. narzedziowa, nie nadaje sie do tego celu. Ilosc materjalu, podlegajacego scinaniu, jest z koniecznosci tak wielka, ze wytwarza sie znaczna ilosc ciepla, co po¬ woduje zkolei koniecznosc chlodzenia na¬ rzedzia tnacego; jednak okazalo sie, ze na¬ rzedzie peka podczas tego zabiegu. Propo¬ nowano równiez stosowanie narzedzi scie¬ rajacych lub scinajacych, albo narzedzi jednoczesnie scierajacych i scinajacych, lecz wobec wielkosci pracy mechanicznej oraz wysokiej temperatury narzedzia po¬ wyzsze wymagaly czestej wymiany.Wedlug wynalazku niniejszego stosuje sie narzedzie tnace o stosunkowo duzej ma¬ sie, co nietylko nadaje narzedziu wieksza wytrzymalosc i umozliwia utrzymywanie go w nalezytem polozeniu wzgledem przed¬ miotu obrabianego, lecz zapewnia równiez szybsze odprowadzanie ciepla od krawedzi tnacej i szybsze wypromieniowanie tego ciepla.Duza masa narzedzia umozliwia ponad¬ to zastosowanie chlodzenia zapomoca wo- dy- Na fig. 1 przedstawiony jest wyjscio¬ wy koniec urzadzenia do spawania, zapo¬ moca którego wykonywany jest szew 2, la¬ czacy stykajace sie ze soba brzegi szczeli¬ ny w przedmiocie 3, posiadajacym ksztalt rurowy. Urzadzenie do spawania, przed¬ stawione na rysunku, zawiera umieszczone naprzeciw siebie walce naciskowe 4, które najwlasciwiej sa rozmieszczone dookola przedmiotu spawanego i tworza czesciowo — 2 —lub calkowicie zamkniete przejscie, przez które przepychany jest przedmiot spawany.Przejscie powyzsze posiada taki ksztalt, ze szew 2 posiada zgrubienie 5 (fig. 5), wy¬ stajace nazewnatrz.W przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na rysunku, uwidocznione jest urzadzenie do spawania, przystosowa¬ ne do wykonania szwu w przedmiocie, skierowanym szczelina ku dolowi, aczkol¬ wiek jest zrozumiale, ze moznosc zastoso¬ wania wynalazku niniejszego nie jest ogra¬ niczona ani polozeniem samego szwu, ani tez konstrukcja urzadzenia do spawania.Najwiecej rozpowszechnione w przemy¬ sle urzadzenia do spawania posiadaja ta¬ ka konstrukcje, ze nagrzewana jest tylko dosc waska strefa przedmiotu, przylegaja¬ ca do miejsca spawania.W wiekszosci przypadków najwieksze nagrzewanie jest zesrodkowaife na prze¬ strzeni zamierzonego szwu, podczas gdy temperatura pozostalych czesci przedmiotu spawanego nie ulega znaczniejszym zmia¬ nom. Jezeli strefa, w której tworzywo przedmiotu spawanego jest nagrzane do wysokiej temperatury, jest stosunkowo ma¬ la w porównaniu z wielkoscia przedmiotu spawanego, to czesciowe nagrzewanie nie wywoluje zwykle zadnych daznosci do wy¬ ginania sie przedmiotu lub do wichrowania szwu. W innych jednak przypadkach, gdy strefa rozzarzonego metalu jest duza w stosunku do poprzecznego przekroju przed¬ miotu spawanego, to moze ujawnic sie daz¬ nosc przedmiotu do wyginania sie, a szwu— dó wichrowania sie. W kazdym jednak ra¬ zie, jak wykazalo doswiadczenie, zarówno naprezenia wewnetrzne w przedmiocie go¬ towym, jak równiez daznosc przedmiotu do wyginania sie oraz szwu do wichrowa¬ nia sie, moga byc usuniete co najmniej w czesci zapomoca usuwania czesci rozza¬ rzonego tworzywa w ciagu stosunkowo krótkiego okresu czasu po uskutecznieniu spojenia. Wskutek tego najlepiej jest, gdy usuwanie zgrubienia szwu zostaje usku¬ tecznione, zanim zgrubienie to ostygnie w znaczniejszej mierze, aczkolwiek przyrzad wedlug wynalazku moze byc stosowany z pomyslnym wynikiem do usuwania zgrubie¬ nia w dowolnej temperaturze.Na fig. 1 rysunku uwidoczniona jest jedna z postaci urzadzenia do usuwania zgrubienia szwu; urzadzenie to jest umie¬ szczone tuz przy wyjsciowym koncu urza¬ dzenia do spawania. Urzadzenie wedlug wynalazku posiada rame 6, przymocowana do odpowiedniej plyty podstawowej 7 i sluzaca do podtrzymywania stolu 8 nozy obrotowych. Wedlug fig. 2 rama 6 posiada zasadniczo postac wydrazonego odlewu, w którym umieszczone sa przesuwnie lapy 9, przymocowane od dolu do stolu nozy obro¬ towych. Wpoblizu kazdego rogu ramy 6 u- tworzone jest ucho 10, odpowiadajace ksztaltem i polozeniem uchom 11 lap 9 sto¬ lu nozy, przyczem ucha te sa zaopatrzone w otwory, nagwintowane we wzajemnie od¬ wrotnych kierunkach. W otworach tych sa osadzone odpowiednie konce sworzni 12, nagwintowane w prawo lub w lewo, oraz kólko reczne 14, zapomoca których stól no¬ zy moze byc nastawiany w kierunku pio¬ nowym.Do czesci stolu 8, przylegajacej do u- rzadzenia do spawania, przymocowany jest wspornik 15 (fig. 4), w którym osadzony jest walec 16, podtrzymujacy I prowadza¬ cy przedmiot obrabiany. Walec ten posia¬ da najkorzystniej ksztalt dwóch stozków, zlaczonych ze soba mniej szemi podstawami i przedzielonych zlobkiem 17 na zgrubie¬ nie 5 szwu (fig. 1). Walec 16 jest osadzo¬ ny na osi 18, której konce posiadaja prze¬ krój wielokatny, np. czworokatny, co umoz¬ liwia umieszczenie ich w widelkach 19 wspornika 15 (fig. 4). Konce osi 18 sa wsparte na srubach nastawczych 20, zapo¬ moca których polozenie walca moze byc zmieniane w kierunku pionowym.Na stole nozy obrotowych umieszczone — 3 —sa dwie pary lozysk 21, po jednem z kaz¬ dej strony srodkowej osi stolu, jednak lo¬ zyska te nie sa umieszczenie symetrycznie wzgledem tej osi.W kazdej parze lozysk tych osadzony jest sworzen 22, na którym osadzona jest* obrotowo obsada 23 nozy obrotowych. W wolny koniec kazdej z obsad wkrecona jest sruba nastawcza 24, zapomoca której kaz¬ da z obsad moze byc niezaleznie nastawia¬ na pochylo pod pozadanym katem, zapo¬ moca wychylenia jej na sworzniu 22. Z kazdej obsady wystaje do góry czop 25, na którym osadzony jest nóz obrotowy 26. No¬ ze te moga posiadac dowolna budowe, jed¬ nak najlepiej jest nadac kazdemu z nozy postac pierscienia 27, przymocowanego np. zapomoca klina 28 do tarczy 29, osadzonej obrotowo na czopie 25 za posrednictwem lozyska kulkowego 30. Pozadane jest wy¬ posazenie kazdej z obsad pod nozem 26 w wystep pierscieniowy, wspóldzialajacy z lozyskiem kulkowem 31, przejmujacem na¬ cisk oftiowy, przyczem czesc obwodowa 32 tarczy jest uksztaltowana tak, iz zachodzi za to lozysko i zapobiega w ten sposób przedostawaniu sie do lozyska cial obcych.Konstrukcja powyzsza, w której noze posiadaja powierzchnie obwodowe 33, pro¬ stopadle do powierzchni bocznych, umozli¬ wia wyjmowanie i w razie potrzeby wymia¬ ne nozy.Do kazdej obsady 23 przymocowana jest skrobaczka 34, wykonana najlepiej z materjalu sprezystego i posiadajaca koniec 35, zagiety ku srodkowi obsady tak, iz ko¬ niec ten dociska sie do powierzchni obwo¬ dowej 33 noza. Kazda ze skrobaczek moz¬ na wyposazyc w wystep 36, zachodzacy czesciowo na górna powierzchnie noza, z która wystep ten wspóldziala w celu zapo¬ biegania gromadzeniu sie na nie) zanieczy¬ szczen* Jedna z obsad 23 nozy jest wyposazo¬ na, jak przedstawiono na rysunku, w wy¬ giela prowadnice 37, która siega na droge zgrubienia i odchyla je wbok oraz usuwa je z obrebu dzialania nastepnego nozar dzie¬ ki czemu ten nóz moze bez zadnych prze¬ szkód odcinac wszelkie pozostale czesci zgrubienia.Zespól nozy, opisany powyzej, moze byc nastawiany w pozadane polozenie ro¬ bocze, a walec 16, podtrzymujacy i prowa¬ dzacy przedmiot obrabiany, daje sie rów¬ niez nastawiac wzgledem stolu nozy. Pla¬ szczyzna ciecia kazdego z nozy moze byc nastawiana wzgledem stolu nozy, wskutek czego noze moga pracowac np. w pla¬ szczyznie, równoleglej do powierzchni przedmiotu obrabianego, jezeli przedmiot ten jest plaski; w plaszczyznie stycznej, je¬ zeli przedmiot posiada ksztalt cylindrycz¬ ny, lub wreszcie pod dowolnym katem do powierzchni przedmiotu spawanego. Na fig. 7 przedstawione jest polozenie nozy przy obrabianiu przedmiotu, posiadajacego zasadniczo plaski szew w sciance. Na fig. 6 przedstawiony jest przedmiot, zaopatrzo¬ ny w szew 39, którego ostateczny ksztalt otrzymuje sie wskutek nastawienia nozy pod katem w polozenie, oznaczone na fig. 2 linjami pirzerywanemi. Jest jasne, ze kat nastawienia nozy moze byc wiekszy lub mniejszy w zaleznosci od warunków pra¬ cy, przyczem zgrubienie moze byc usuniete badz calkowicie, badz czesciowo, aby po¬ zostal wystep, posiadajacy w przekroju ksztalt w przyblizeniu trójkatny.Jezeli zabieg odcinania jest uskutecznia* ny na goraco, to nietylko mozna osiagnac korzystne warunki pracy, wyszczególnione powyzej, lecz ponadto samo usuwanie zgrubienia jest latwiejsze, poniewaz gora¬ cy metal daje sie latwo przecinac.Goracy metal na szwie daje sie równiez z wieksza latwoscia odchylac i przesuwac pod dzialaniem nozy, wskutek czego wszel¬ kiego rodzaju np. wglebienia, rysy mozna latwiej wypelnic, dzieki czemu mozliwosc gromadzenia sie w tych wglebieniach i ry¬ sach rozmaitych substancyj, nagryzajacych — 4 —scianki przedmiotu, jest znacznie zmniej¬ szona.Z fig* 1 rysunku wynika, ze kazdy z no¬ zy jest osadzony tak, iz moze sam usuwac zgrubienie. Doswiadczenie jednak wykaza¬ lo, ze ujawnia sie przytern daznosc do wy¬ twarzania sie wystrzepionej krawedzi w miejscu wyjsciowem noza, czyli znaj duja- cem sie na przeciwleglym boku zgrubienia.Zastosowanie drugiego noza uniemozliwia tworzenie sie takiej krawedzi w razie cal¬ kowitego usuwania zgrubienia, umozliwia przytem pozostawianie symetrycznie u- ksztaltowanego wystepu, co niekiedy jest pozadane. W tym ostatnim przypadku wy¬ niki pomyslne moga byc osiagniete zapo- moca ustawienia nozy pod niejednakowemi katami, przyczem drugi z nozy wyrównywa zgrubienia, czesciowo pozostawione przez pierwszy nóz.Zespól nozy moze posiadac noze, obra¬ cane przymusowo. Jednak obracanie nozy nie jest konieczne, poniewaz niezbedny ruch obrotowy jest powodowany osiowem przesuwaniem sie przedmiotu obrabianego.W celu chlodzenia nozy moga byc za¬ stosowane dysze wodne 41, doprowadza¬ jace strumienie wody chlodzacej. W ten sposób temperatura nozy moze byc utrzy¬ mywana w pozadanych granicach.Jednak strumienie wody nie zapobie¬ gaja przywieraniu do nozy wiórków lub innych czastek metalu. W celu usuniecia tej wady mozna zaopatrzyc kazdy z nozy w przyrzad do smarowania, wykonany np. w postaci malego zbiorniczka 42 na olej, stale doprowadzany do odpowiednich cze¬ sci nozy.W pewnych przypadkach pozadane jest zastosowanie urzadzenia, umozliwiajacego nastawianie w pewnych ustalonych grani¬ cach. Takie urzadzenie jest przedstawione schematycznie na fig. 8; posiada ono plyte podstawowa 43, na której umieszczony jest stól pomocniczy 44, na którym osadzony jest zkolei stól 45 zespolu nozy. Stól nozy jest przykrecony do stolu pomocniczego srubami 46 przesunietemi przez podklad¬ ki 47.Kazda podkladka posiada odpowiednia grubosc, tak ze usuniecie jednej z nich przystosowuje urzadzenie do wykonczania rury nastepnego rozmiaru. Kazda podklad¬ ka moze np. posiadac grubosc 25,4 mm, wo¬ bec czego urzadzenie moze byc stosowane do obcinania zgrubien rur o srednicy 508 mm, 558 mm, 610 mm, 660 mm i t. d. Moga byc równiez stosowane podkladki o innej grubosci, przyczem liczba podkladek moze byc zmienna, dzieki czemu moga byc sto¬ sowane w tym kierunku dowolne pozada¬ ne kombinacje.Na fig. 9, 10 i 11 przedstawiona jest od¬ miana zespolu nozy. Nóz 48, który posiada w zasadzie ksztalt pierscieniowy, podobnie jak w poprzednio opisanem wykonaniu, po¬ siada wyciete lub sciete ukosnie boki 49, co umozliwia utrzymywanie pewnego luzu po¬ miedzy nozem a przedmiotem obrabianym oraz zapobiega ocieraniu sie górnej po¬ wierzchni noza o powierzchnie tego przed¬ miotu. Noze o niescietym obwodzie ociera¬ ja sie o powierzchnie przedmiotu obrabia¬ nego i moga uszkodzic powierzchnie rury wpoblizu szwu.Noze, przedstawione na fig. 11, sklada¬ ja sie z kadlubów, wykonanych z odpo¬ wiedniego tworzywa, i z ostrzy lub naroz¬ ników 50 ze specjalnego odpornego stopu.Nóz jest osadzony w obsadzie 51 (fig. 10), zaopatrzonej w wydrazenie, tworzace zbiorniczek 52 na olej. Zbiorniczek ten slu¬ zy do samoczynnego smarowania lozyska kulkowego 53, przyczem wyciekaniu smaru z lozyska oraz przedostawaniu sie do tego lozyska obcych cial zapobiega obrzeze 54, siegajace miedzy obsade i jej plyte pod¬ stawowa 55. Zbiorniczek moze byc zamy¬ kany odejmowana pokrywka 56.Wedlug fig. 10 lozysko kulkowe posia¬ da znaczna srednice, a tnaca krawedz no¬ za znajduje sie w przyblizeniu nad piono- — 5 —wa osia kulek lozyska, co zwieksza sztyw¬ nosc urzadzenia i zapobiega daznosci noza do wahania sie.Na fig. 12 uwidoczniona jest nastepna odmiana wykonania wynalazku, nadajaca sie do usuwania zgrubienia na górnej po¬ wierzchni rury.W tej odmianie wykonania sruby na- stawcze 24' sa wkrecone w osadzone prze¬ gubowo obsady 23, przyczem zespól tych srub opiera sie o stól nozy 8.Oprócz srub nastawczych 24', zapomo- ca których uskuteczniana jest powyzsza re¬ gulacja, moze byc przewidziany dodatko¬ wy zespól srub nastawczych 58, przesunie¬ tych przez otwory 57 w obsadach 23', slu¬ zacych do ich ryglowania i zapobiegaja¬ cych cofaniu sie obsad.W razie zastosowania tych nozy nie¬ zbedne jest zastosowanie srodków do zapo¬ biegania spadaniu nozy 2T z tarcz 29'. Po¬ zadane wyniki moga byc osiagniete zapo- moca wyposazenia kazdego noza we wgle¬ bienie 59, a tarczy 29' — w plytke pokry¬ wajaca 60, siegajaca w to wglebienie^ Noze obrotowe posiadaja równiez te zalete, ze daja sie ostrzyc podczas obra¬ cania sie, bez koniecznosci wyjmowania ich z urzadzenia. Podczas ostrzenia narzedzie szlifierskie moze byc dociskane do noza, wykonywajacego jednoczesnie obcinanie zgrubienia. PL