Wiadomo, ze przyrzady do wyznaczania polozenia zapomoca dzwieku, chwytanego obydwoma uszami, zawieraja odbiorniki lub komórki rozmaitego rodzaju, umie¬ szczone na koncach rurki symetrycznie wzgledem srodkowej plaszczyzny przyrza¬ du. Przyrzad wiec posiada tyle rurek ile jest par odbiorników, przyczem kazda po¬ szczególna rurka sluzy do okreslania jednej ze spólrzednych katowych zródla dzwieku.W celu wyznaczenia polozenia zródla dzwieku ustawia sie rurke prostopadle do kierunku tego zródla. W razie, gdy przy¬ rzad podsluchowy sluzy do okreslania spól¬ rzednych katowych (kat polozenia i azy¬ mut lub punkt wierzcholkowy i cel) zródla dzwieku, wówczas posiada dwie skrzyzowa¬ ne rurki. Celem wyznaczenia polozenia te¬ go zródla ustawia sie obie rurki w ten spo¬ sób, aby znajdowaly sie one w plaszczyznie, prostopadlej do kierunku zródla, lub tez w dwóch wzajemnie równoleglych pla¬ szczyznach, równiez prostopadlych do tego kierunku, przyczem ten drugi sposób usta¬ wiania ma miejsce wtenczas, gdy rurki sa oddzielone w celu uproszczenia ukladu.Gdy przyrzad jest w ten sposób usta¬ wiony wzgledem zródla dzwieku, wówczas jeden lub kilku sluchajacych odczuwaja wrazenie przeplywu dzwieku z jednego u- cha do drugiego, tak zwane wrazenie sro¬ dowiska, wywolane dzieki temu, ze oba od¬ biorniki lub komórki, polaczone z uszami zapomoca przewodników dzwiekowych ojednakowej dlugosci, sa skierowane doklad¬ nie naprzeciw samolotu oraz ze dzwiek do¬ plywa do obu uszu wspólfazowo.To uczucie srodowiska powstaje nawet wtedy, gdy dzwieki, dostajace sie do obu uszu, posiadaja rozmaite natezenie.Kazdy odbiornik lub komórka posiada pewne pole, które stanowi czesc przestrze¬ ni, w której przy okreslonym kierunku od¬ biornika lub komórki mozna slyszec jedno lub kilka zródel dzwiekowych, przyczem najczesciej to pole jest ograniczone stoz¬ kiem obrotowym, którego wierzcholek prze¬ cina komórke, a os jest kierunkiem, w któ¬ rym ustawia sie komórke.Zdarza sie równiez, ze to pole nie obra¬ ca sie dokola osi i w tym przypadku okre¬ slaja je odpowiednie wartosci srednic, two¬ rzacej stozka, wzgledem dwóch prostopa¬ dlych kierunków, znajdujacych sie w pla¬ szczyznie, prostopadlej do osi stozka, przy¬ czem temi osiami moze byc np. kat poloze¬ nia i kat azymutu.Wartosc pola mozna okreslic jakoscio¬ wo przez podsluch uchem. Zródlo dzwieku wytwarza dzwiek, którego wysokosc jest znana lub jakakolwiek. Odbiornik lub ko¬ mórke obraca sie dokola odpowiednio do¬ branej osi (kat polozenia lub kat azymutu naogól) i oznacza sie zmiany dzwieku, któ^ re odczuwa sie w zaleznosci od polozenia odbiornika lub komórki. Kat, pod jakim slyszy sie zródlo dzwieku, daje krancowe wartosci pola wzgledem wybranej osi obro¬ tu. W ten sam sposób postepuje sie wzgle¬ dem drugiej równiez dowolnie wybranej o- si, np. kata polozenia, o ile poprzednio bylo badane pole azymutu. Ucho mozna zastapic mikrofonem i przetwarzac chwytany dzwiek na prad, który wzmocniony i wyprostowa¬ ny umozliwia odczytanie na odpowiednich przyrzadach ilosci odbieranej energji dzwiekowej.Dotychczas odbiorniki lub komórki umie¬ szczane byly na koncach rurek w ten spo¬ sób, ze ich pola pokrywaly sie calkowicie, przyczem wypadkowe pole przyrzadu do wyznaczania polozenia bylo równe wlasne¬ mu polu kazdego z odbiorników lub komó¬ rek.Zdarza sie jednak, ze korzystniejsze be¬ dzie zwiekszenie pola przyrzadu albo w obu kierunkach kata polozenia i kata azymutu, albo tylko w jednym z tych kierunków, przyczem w drugim kierunku pole pozosta¬ je bez zmiany.Moznaby bylo w tym celu zmienic ksztalt odbiorników lub komórek. Poniewaz jednak sa one wlasciwie wzmacniaczami dzwieku, wiec w razie, gdy zwieksza sie ich póle, traci sie na natezeniu odbieranego dzwieku.W rzeczywistosci nalezy wykryc samo¬ lot, kiedy bedzie jak najdalej, to znaczy przy mozliwie najmniejszym kacie poloze¬ nia. Gdy samolot znajduje sie przy malym kacie polozenia, np. 20° i gdy zbliza sie ku przyrzadowi do wyznaczania polozenia, to wówczas zmiany kata polozenia, spowodo¬ wane przesuwaniem sie samolotu, sa po¬ wolne. Pole wiec, okreslone katem poloze¬ nia, jest dostateczne i niema potrzeby zwiekszac go.Zupelnie inaczej rzecz sie przedstawia, jezeli to dotyczy kata azymutu, gdyz wtedy samolot nadlatuje z dowolnego punktu ho¬ ryzontu i im wieksze jest wtedy pole, tern bardziej wzrasta prawdopodobienstwo u- slyszenia samolotu przy zachowaniu tego samego natezenia.Wedlug niniejszego wynalazku nalezy zwiekszyc pole przyrzadu, wyznaczajacego polozenie zapomoca dzwieku, chwytanego obydwoma uszami, bez wprowadzania zmian ksztaltu jego odbiorników lub komó¬ rek.W tym celu przesuwa sie o odpowiedni dowolnie zmieniajacy sie kat polozenie od¬ biorników lub komórek na ich rurkach w ten sposób, aby pole jednego z odbiorników lub jednej z komórek prawie pokrywalo sie z polem drugiego odbiornika, wzglednie ko- — 2 —morki W ten sposób wypadkowe pole przy¬ rzadu staje sie wieksze od poszczególnego wlasnego pola kazdego odbiornika lub ko¬ mórki i w niektórych przypadkach moze równac sie prawie sumie poszczególnych pól obu odbiorników lub komórek.Fig. 1 przedstawia schematycznie wy¬ padkowe pole przyrzadu do wyznaczania polozenia zapomoca dzwieku, chwytanego obydwoma uszami, które jest równe wla¬ snemu polu jego odbiorników lub komórek; fig. 2 — wypadkowe pole tego samego przy¬ rzadu, którego odbiorniki lub komórki zo¬ staly odchylone w ten sposób, ze wlasne pola a i a kazdego poszczególnego odbior¬ nika lub komórki pokrywaja sie wzgledem danej osi obrotowej oraz ze wypadkowe po¬ le wzgledem tej osi jest wieksze od wlasne¬ go pola kazdego odbiornika lub komórki.Fig. 3 przedstawia równiez schematycz¬ nie w jaki sposób polozenia obu komórek azymutu A i A\ umieszczone na koncach drazka B znanego przyrzadu do wyznacza¬ nia polozenia zapomoca dzwieku moga byc odchylone z ich zwyklego polozenia (wy¬ kres linjami ciaglemi) celem zwiekszenia pola, okreslonego zapomoca azymutu. To odchylanie moze zachodzic zgodnie z wy¬ kresem, oznaczonym linjami przerywanemi, lub zgodnie z wykresem kropkowanym i kreskowanym. Taki sam wynik otrzymuje sie w jednym lub drugim kierunku przy ka¬ cie o tej samej wartosci bezwzglednej. Kie¬ runek odchylania przyjmuje sie najkorzyst¬ niejszy w danych warunkach mechanicz¬ nych budowy przyrzadu.Na fig. 4 i 5 przedstawiono w jaki spo¬ sób miejsca komórek C i C kata polozenia tego samego przyrzadu moga byc odchylo¬ ne (wykres linjami przerywanemi) wzgle¬ dem ich zwyklego polozenia (wykres linja¬ mi ciaglemi) celem zwiekszenia pola, okre¬ slanego w zaleznosci od kata azymutu.Ksztalt tworzacej pola wlasnego kazdej komórki umozliwia okreslenie kata pokry¬ wania sie pól a i a (fig. 2) w ten sposób, aby natezenie w srodkowej czesci zlozonego po¬ la wypadkowego bylo stale.To odchylanie polozenia komórek na ich rurce mozna uskutecznic zapomoca dowol¬ nie znanych sposobów, a mianowicie przez zaklinowanie w szczelinach lub unierucho¬ mienie komórek na rurkach zapomoca szcze¬ lin i nakretek skrzydelkowych.Na fig. 6 przedstawiono komórke A, skladajaca sie np. z reflektora parabolicz¬ nego D, zawierajacego sluchawke E, we¬ wnatrz której umieszczony jest odbiornik, otwarty z górnej strony na pewnej dlugosci, który sluzy do zatrzymywania szkodliwych i halasliwych dzwieków przez wylozenie od¬ powiednim materjalem, pochlaniajacym drgania, np. filcem lub miekkim kauczu¬ kiem, pokrytym plótnem. PL