Przedmiotem niniejszego wynalazku jest zapalnik elektryczny (zapalnik bez¬ pieczny), w którym bladzace prady, napo¬ tykane w kopalniach, nie moga spowodo¬ wac przedwczesnego zaplonu dzieki temu, ze zapalnik jest zabezpieczony przed tego rodzaju pradami zapomoca bezpieczników w obwodzie pradu zapalajacego, nie prze¬ puszczajacych pradu, które jednak w chwi¬ li zamierzonego zapalenia przepuszczaja prad zapalajacy pod dzialaniem rozmaite¬ go rodzaju pradów pomocniczych, np. pra¬ dów wysokiej czestotliwosci.W celu zabezpieczenia zapalników przed przedwczesnym zaplonem pod dzia¬ laniem napotykanych w kopalniach pradów bladzacych (stalych, zmiennych, a niekiedy i pradów wysokiej czestotliwosci) usilowa¬ no albo zabezpieczyc urzadzenie zapomoca rozmaitych urzadzen zwarciowych, które nalezy usuwac przed dokonaniem zapalenia, lub przez nadawanie stosowanym zapalni¬ kom takiej czulosci na napiecie wzglednie natezenie, aby ich zapalnosc przewyzszala nieco znane graniczne wartosci dla pradów bladzacych. Poslugiwanie sie urzadzeniami pierwszego rodzaju jest klopotliwe i nie po¬ zbawione niebezpieczenstwa. Urzadzenia o dzialaniu wedlug drugiej zasady sa z tego powodu niekorzystne, ze wskutek zmniej-slonej czulosci zapalnika do jego zapalenia trzeba uzywac pradu znacznie silniejszego, co jednak nie usuwa calkowicie niebezpie¬ czenstwa, gdyz przyjete wartosci graniczne pradów bladzacych nie sa zawsze prawdzi¬ we. Próbowano równiez stosowac do zapa¬ lania prad o wysokiej czestotliwosci, lecz równiez i w tym przypadku nalezy stoso¬ wac niepraktycznie wielka energje w celu zapewnienia dobrego zapalenia, poniewaz przesylanie tego rodzaju pradów po dru¬ tach natrafia ria trudnosci, Z tych samych przyczyn tego rodzaju zapalniki musza byc wykonane nadzwyczaj precyzyjnie i musza byc bardzo czule. Oprócz tego powoduje to i inne trudnosci: np, wskutek pojemnosci i indukcji przewodu zapalajacego nalezy zgóry okreslac lub ograniczac jego dlugosc.Pomimo tego niema zadnej pewnosci, ze nie nastapi wadliwe lub przedwczesne zapale¬ nie, gdyz iskry, powstajace w kopalni pod¬ czas ruchu wagoników, wciagów lub tym podobnych urzadzen, wywoluja równiez rozchodzaca sie z latwoscia energje wyso¬ kiej czestotliwosci o charakterze przytlu¬ mionym, co moze spowodowac zapalenie wrazliwych zapalników.Wynalazek niniejszy usuwa wady zna¬ nych dotychczas zapalników. W tym celu wedlug wynalazku stosuje sie zapalniki, w których: 1. napiecia pradu stalego lub zmienne¬ go sa wyzsze od praktycznych lub przepi¬ sanych granic bezpieczenstwa tak, ze przez takie zapalniki wskutek wielkiego oporu ich przepustu przekaznikowego nie moze prze¬ plywac prad o tak duzem napieciu i nate¬ zeniu, któryby mógl spowodowac zapalenie; 2. sila pradu, niezbedna do spowodo¬ wania zapalenia, musi uzyskac okreslona wysokosc (co najmniej 0,1 amp), przez co nawet przy przekroczeniu granicy napie¬ cia nie moze nastapic zapalenie dzieki wy- kiemu oporowi przepustu przekaznikowego, spowodowanemu wywolanym nastepnie spadkiem napiecia; 3. zastosowane sa bezpieczniki, które umozliwiaja przeplyw pradu zapalajacego dopiero po uprzedniem puszczeniu pradów wysokiego napiecia o okreslonej energji, przyczem przy niejednoczesnem dzialaniu pradu wysokiej czestotliwosci i pradu zwy¬ klego wogóle nie przeplywa w obwodzie za¬ den prad.Ponizej opisano sposób dzialania tego rodzaju zapalnika, zaopatrzonego w urza¬ dzenia kontaktowe, które pod nazwa prze¬ kazników znane sa w telegrafji iskrowej ja¬ ko przyrzady do wykrywania wysokiej cze¬ stotliwosci. ......Na rysunku przedstawiono rozmaite po¬ stacie wykonania wynalazku. Fig. 1 przed¬ stawia urzadzenie zapalajace, którego bez¬ pieczniki stanowia przepusty przekazniko¬ we, wlaczone w obydwa odgalezienia prze¬ wodu; fig. 2 — urzadzenie, w którem kazdy poszczególny zapalnik jest zabezpieczony, a fig. 3, 4 i 5 — zapalniki wedlug wynalaz¬ ku.Z zapalajaca maszyna M (fig. 1) sa po¬ laczone zapalajace przewody L19 L2, w któ¬ re wpoblizu miejsca, gdzie ma nastapic za¬ palenie, to jest wpoblizu zapalników, sa wlaczone przepusty F19 F2. Oprócz tego w obwód wlaczone jest sprzeglo indukcyjne K, lub odpowiednie galwaniczne G (na fig- 2), które w chwili zapalenia przenosi prad wysokiej czestotliwosci ze zródla pradu H.Sposób dzialania jest nastepujacy: bladza¬ cy prad S nie moze przeplynac przez za¬ palnik, poniewaz opór przekaznika w stanie zwyklym jest bardzo wysoki. Jezeli jednak przy zapalaniu pod wplywem pradu wyso¬ kiej czestotliwosci przepusty przekazniko¬ we zamykaja sie, to jest ulegaja w znany sposób takiej zmianie, ze moze przez nie przeplywac prad staly, to wówczas naste¬ pujacy jednoczesnie impuls pradu, wyslany przez maszyne zapalajaca moze sie dostac do zapalnika i spowodowac w zwykly spo¬ sób jego zapalenie.Opór przepustu przekaznikowego zosta- — 2 -je tedy pod wplywem pradu wysokiej cze¬ stotliwosci tak bardzo zmniejszony, ze moze przepuszczac prady zapalajace o zwy¬ klem napieciu i natezeniu, przyczem przez ten przepust nie moga przeplynac zwykle prady stale i zmienne, np. o napieciu 100 wolt lub tym podobne, dopóki przez ten przepust nie przeplynie prad wysokiej cze¬ stotliwosci. Jezeli jednak przez przepust przeplynie prad wysokiej czestotliwosci, to staje sie on tak dobrze przewodzacym, ze przepuszcza prady o napieciu kilku wolt, a wiec, jak to juz wspomniano, prady zapa¬ lajace o zwyklem napieciu i natezeniu.Wspomniany zapalnik jest wiec zabezpie¬ czony przed pradami bladzacemi, przy¬ czem stosuje sie w nim jednoczesnie prady o wysokiej czestotliwosci oraz zwykle pra¬ dy zapalajace. Prad wysokiej czestotliwo¬ sci przesyla sie jednak najpierw lub tez jako prad pokrywajacy prad zwykly tak, aby przerwy, zaopatrzone w przepusty przekaznikowe, staly sie przewodzacemi dla zwyklego pradu zapalajacego.Bezpiecznikami wedlug niniejszego wy¬ nalazku moga byc nie tylko przekazniki z opilkami metalowemi, lecz równiez pewne masy do powlekania metali, które posiada¬ ja to samo dzialanie przy mniejszej wrazli¬ wosci na wstrzasy. Mozna równiez stoso¬ wac kontakty tlenkowe lub inne urzadzenia do wykrywania pradów wysokiej czestotli¬ wosci, dzialajace jako przekazniki.W zapalniku, przedstawionym na fig. 3 i zaopatrzonym w drut zarowy O, jedna z obydwóch blaszek kontaktowych llf.l2, np. blaszka lx jest przerwana szczelina 6 i po¬ kryta odpowiednia masa m, która wypelnia te szczeline i dziala jako przekaznik.Na fig. 4 przedstawiono bezpiecznik, wlaczony w przewód, doprowadzajacy prad, i wykonany w ksztalcie kontaktu tlenkowego. W tym przypadku wysoki omo¬ wy opór przepustowy zostaje zmniejszony równiez pod dzialaniem pradu wysokiej czestotliwosci; w tym celu np. sprezysta i utleniona czesc metalowa a, przylegajaca sprezyscie do kontaktu k, umieszcza sie na pasku izolacyjnym St.Na fig. 5 przedstawiono przyklad wyko¬ nania, w którym miejsca kontaktowe umie¬ szczone sa w samej masie zapalajacej i dzialaja jako kontakt tlenkowy. Przylega¬ jace do siebie sprezyscie utlenione blaszki kontaktowe k19 k2 oddzielone sa od siebie wkladka izolacyjna P. Blaszki te stykaja sie w masie zapalajacej Z tylko swemi kon¬ cami, zaostrzonemi w postaci igly. Ogrzanie wywolane wskutek dzialania obu pradów powoduje zapalenie sie masy zapalajacej Z.W odmianie zapalnika przedstawionej na fig. 6 sama masa zapalajaca Z stanowi przekaznik przepustowy. Odmiana ta moze równiez posiadac specjalny przepust prze¬ kaznikowy F, umieszczony w masie zapala¬ jacej i powodujacy zapalanie sie masy za¬ palajacej dzieki przewodzeniu ciepla.Przez odpowiednie dobranie ilosci ma- terjalu zapalajacego, pólprzewodnika, np. proszku grafitowego lub weglowego oraz proszku metalowego lub tym podobnego, mozna uzyskac pozadane wyniki w ten spo¬ sób, ze prady zwykle napotykaja na bardzo wysoki opór przepustowy, który przy za¬ stosowaniu pradów skombinowanych zosta¬ je zmniejszony do pozadanego minimum, dzieki czemu mozna zapalac równiez duze serje tego rodzaju zapalników zabezpieczo¬ nych.Wymienione pólprzewodniki moga ko¬ rzystnie sluzyc za materjal wypelniajacy, a mianowicie w tym celu, aby przepustowi nadawac male przewodnictwo, np. w celu sprawdzania urzadzenia.Jezeli stosuje sie taka mase przekazni¬ kowa, która przepuszcza niewielkie prady w celach pomiarowych, to prady obce nie moga w tym przypadku wywolywac znacz¬ niejszych zjawisk cieplnych, lecz uzyskuje sie te zasadnicza korzysc, ze mozna w spo¬ sób pewny zbadac ciaglosc przewodnictwa urzadzenia. - 3 —Zródlo pradu zapalajacego moze byc sprzegniete indukcyjnie, galwanicznie lub podobnie z obwodem tegoz pradu. PL