Najdluzszy czas trwania patentu do 3 grudnia 1946 r.Wynalazek niniejszy dotyczy udosko¬ nalenia i nieco odmiennego uksztaltowania lozyska o ruchomej panewce, zwlaszcza do korbowodów lub podobnych czesci maszyn, opisanego w patencie Nr 15183.Wedlug wzmiankowanego powyzej pa¬ tentu, w celu zmniejszenia zuzywania sie czesci maszyny, slizgajacych sie po sobie, zwlaszcza zas w celu zapobiezenia niejed¬ nakowemu zuzywaniu sie wspóldzialaja¬ cych ze soba slizgowych powierzchni cze¬ sci lozyska, wykonywajacej ruch wahadlo¬ wy, oraz czesci lozyska, niewykonywajacej tego ruchu, np. powierzchni roboczych glo¬ wicy korbowodu i czopów krzyzulca, lozy¬ sko jest wyposazone w dajaca sie przekre¬ cac panewke, która jest zabierana przez wahliwa czesc lozyska podczas ruchu tej czesci lozyska w jednym kierunku, pod¬ czas zas ruchu jej w kierunku odwrotnym do poprzedniego panewka ta zostaje przy¬ trzymana wskutek hamowania jej ruchu przez czesc niewahliwa lozyska.Doswiadczenia wykazaly, ze w razie za¬ stosowania wynalazku powyzszego w poje¬ dynczych lozyskach korbowodowych, np. w trakach poziomych, wyposazanie lozyska w narzad, sprzegajacy panewke z wahliwaczescia, staje sie zbednem^ poniewaz glo¬ wica korbówp4u ochwytuje f zewnetrzna, czyli wieksza powierzchnie panewki; sli¬ zgajaca sie zas powierzchnia panewki jest w tym przypadku jej powierzchnia we¬ wnetrzna, czyli mniejsza. W lozyskach te¬ go rodzaju niezbedne jest tylko hamowanie panewki, zapobiegajace przekrecaniu sie panewki podczas wychylania sie korbowo- du w kierunku odwrotnym do kierunku, przy którym korbowód przekreca panewke.Jezeli jednak mechanizm napedowy za¬ wiera wieksza liczbe lozysk tego rodzaju, wspóldzialajacych ze soba i sprzezonych sztywno ze soba, to nie wszystkie lozyska sa obciazone jednakowo, wskutek czego glowica korbowodu moze w tym przypad¬ ku slizgac sie po zewnetrznej powierzchni panewki, czyli ze glowica korbowodu nie- zawsze uruchomia panewke niezawodnie, W wielotasmowych np. trakach pionowych jedno lozysko jest zwykle bardziej obcia¬ zone od drugiego, wskutek czego tylko w tern obciazonem lozysku panewka zostaje przekrecona zapomoca glowicy korbowodu, podczas gdy w drugiem lozysku glowica korbowodu swobodnie waha sie na panew¬ ce, nie zabierajac jej ze soba. W tym przy¬ padku niezbednem staje sie zastosowanie sprzegla lub narzadu, zapewniajacego na¬ lezyte zabieranie pokretnej panewki przez glowice korbowodu.Ponadto zarówno sprzeglo, jak i narza¬ dy hamujace powinny dzialac elastycznie; osiaga sie to w mysl wynalazku niniejszego przez odpowiednie uksztaltowanie narza¬ dów sprzegajacych oraz narzadów hamu¬ jacych tak, aby panewka byla zabierana wzglednie hamowana tylko przez tarcie.Na rysunku uwidocznione jest lozysko ramowe traka wielotasmowego. Litera d o- znacza czop; r — pierscien, natloczony na czop i zaopatrzony w kolnierz r2; g — po¬ kretna panewke z kolnierzem g1; f — glo¬ wice korbowodu, wykonywajaca ruch wa¬ hadlowy; p — pierscien, wtloczony w te glowice i wyposazony w kolnierze p2, p3; o — pokrywke lozyska, która zachodzi swym kolnierzem o1 za kolnierz g1 panew¬ ki.Pokrywka o jest przymocowana do nieobracajacego sie czopa d zapomoca sru¬ by z, w której umieszczone jest urzadzenie smarownicze, polaczone kanalami 31 z tra- cemi sie powierzchniami czesci lozyska.Wszystkie odmiany wykonania narza¬ dów hamujacych, opisane ponizej, moga byc stosowane równiez jako narzady, sprze¬ gajace panewke z korbowodem; w tym przypadku nalezy tylko zmienic umieszcze¬ nie tych narzadów, to jest umocowac je na wahliwej czesci lozyska. W przykladach wykonania, opisanych ponizej, sprezyna 24 sluzy jako narzad sprzegajacy. Chociaz, jak to juz zaznaczono powyzej, zastosowa¬ nie narzadu sprzegajacego niezawsze jest konieczne, lecz narzad taki moze byc za¬ stosowany zawsze, co zapewnia niezawod¬ ne dzialanie urzadzenia.Fig. 1 i 2 wyjasniaja, jak hamowanie panewki jest uskuteczniane zapomoca wal¬ ka, wspóldzialajacego z pochyla powierzch¬ nia prowadnicza; walek ten nie zatrzymuje panewki, która moze wskutek tego obracac sie swobodnie, w jednym tylko kierunku, podczas zas obracania sie glowicy korbo¬ wodu w kierunku odwrotnym do powyzsze¬ go walek ten, wskutek swego zakleszczania sie, sprzega przez tarcie panewke z nie- wahliwemi czesciami lozyska, unierucho- miajac ja calkowicie.Prowadnica 4 jest przymocowana do pokrywki o1 lozyska. Walek 3 jest osadzo¬ ny ruchomo w gniezdzie 2 o skosnem dnie, stanowiacem powierzchnie prowadnicza.Jezeli glowica korbowodu / obraca sie w kierunku ruchu wskazówki zegara, to pa¬ newka g jest obracana w tymze kierun¬ ku przez tarcie lub zapomoca narzadu sprzegajacego; przytem kolnierz g1 panew¬ ki przetacza walek 3 w najszersza czesc gniazda i slizga sie nastepnie swobodnie po — 2 —tym walku. Jezeli zas glowica / obraca sie w kierunku odwrotnym do wzmiankowane¬ go powyzej, to walek 3 przetacza sie po skosnej powierzchni dna gniazda ku jego najwezszej czesci i zakleszcza panewke po¬ miedzy prowadnica 4 a pierscieniem r.Wskutek tego glowica f musi slizgac sie po powierzchni panewki g, nie zabierajac jej ze soba. Oczywiscie mozna zastosowac wieksza liczbe prowadnic 4 i walków 3.Wedlug fig. 1 i 3 hamowanie wzglednie zakleszczanie panewki jest uskuteczniane zapomoca kciuka 11, osadzonego obrotowo na czopie 12, umocowanym w kolnierzu o1 pokrywki. Kciuk // jest osadzony na czo¬ pie 12 mimosrodowo i jest dociskany do kolnierza g1 panewki zapomoca sprezyny plaskiej 13. Jezeli glowica f korbowodu obraca sie w kierunku ruchu wskazówki ze¬ gara, to pociaga za soba panewke. Panew¬ ka zas podnosi nieco kciuk 11 swym kol¬ nierzem g1 i obraca sie nastepnie zupelnie swobodnie. Jezeli zas glowica f zacznie ob¬ racac sie w kierunku odwrotnym do powyz¬ szego, to panewka g ociera sie kolnierzem g1 z jednej strony o kciuk 11, a z drugiej o pierscien r, przyczem mocno sie zakle¬ szcza, wskutek czego glowica f jest zmu¬ szona do slizgania sie po zewnetrznej po¬ wierzchni panewki g, nie zabierajac jej.Fig. 1 i 4 przedstawiaja podobne lozysko, rózniace sie tylko tern, ze kolnierz g1 pa¬ newki posiada uzebienie 32. Z uzebieniem tern wspóldziala uzebiony kciuk 15, osa¬ dzony obrotowo na czopie 12 i dociskany zapomoca sprezyny 15a do uzebienia 32.Czop 12 jest umocowany w kolnierzu o1 nieruchomej pokrywki lozyska. Linja po¬ dzialowa uzebienia kciuka 15 przecina sie z linja podzialowa uzebienia 32. Jezeli glo¬ wica / korbowodu obraca sie w kierunku ruchu wskazówki zegara, to pociaga za so¬ ba równiez i panewke g. Kciuk uzebiony 15 zostaje przytern odsuniety i przepuszcza swobodnie kolnierz panewki. Jezeli zas glowica / obraca sie w kierunku odwrot¬ nym do powyzszego, to pierwszy zkolei za¬ bek kciuka 15 zazebia sie z uzebieniem 32, wskutek czego panewka g zaczyna ocierac sie o pierscien r \ zatrzymuje sie calkowi¬ cie. Wskutek tego glowica / musi slizgac sie po zewnetrznej powierzchni panewki.Wedlug fig. 5 i 6 kolnierz g1 panewki jest uksztaltowany w postaci mimosrodo- wej nasady pierscieniowej i posiada zde¬ rzak lOa. Na tej mimosrodowej nasadzie g1 osadzony jest luzno pierscien mimosro- dowy 5, osadzony zkolei obrotowo w kol¬ nierzu o1 pokrywki lozyska i dokladnie don dopasowany. Pierscien mimosrodowy 5 po¬ siada wyciecie 5a, w którem moze przesu¬ wac sie zderzak lOa.Jezeli glowica / obraca sie w kierunku ruchu wskazówki zegara, to zabiera ze soba panewke g, która pociaga za soba zkolei pierscien mimosrodowy 5 zapomoca zde¬ rzaka lOa. Jezeli jednak glowica obraca sie w kierunku odwrotnym do poprzedniego, to panewka dazy równiez do wziecia udzia¬ lu w tym ruchu, lecz pierscien mimosrodo¬ wy 5 dazy do pozostawania w spoczynku wskutek tarcia pomiedzy jego duza po¬ wierzchnia zewnetrzna a powierzchnia czo¬ lowa kolnierza o1 pokrywki lozyska. Mi- mosrodowa nasada g1 panewki slizga sie po nieruchomym pierscieniu mimosrodowym 5, wskutek czego panewka g zakleszcza sie mocno przez tarcie pomiedzy pierscieniem mimosrodowym 5 i kolnierzem pokrywki o- raz sama pokrywka lozyska. Wskutek tego glowica / musi slizgac sie po zewnetrznej powierzchni panewki g, nie zabierajac jej ze soba.W przykladach wykonania, opisanych powyzej, pokretna panewka jest wprawia¬ na w ruch wzglednie zatrzymywana zapo¬ moca narzadów sprzegajacych lub narza¬ dów hamujacych, dzialajacych na panewke bezposrednio. W lozyskach bardzo dlugich korbowodów o malym suwie wahania kor- bowodów sa tak male, ze wzmiankowane powyzej narzady, oddzialywajace bezpo- — 3 —srednio na panewke, poruszaja sie tak nie¬ znacznie, iz nie moga zasadniczo spelnic swego zadania, to jest wprawic w ruch pa¬ newke wzglednie zatrzymac ja- W celu u- suniecia tej niedogodnosci narzady powyz¬ sze sprzega sie w mysl wynalazku niniej¬ szego z odpowiednia przekladnia zebata, zapomoca której narzady sprzegajace lub hamujace panewke oddzialywaja na nia posrednio.Wedlug fig. 7 i 8 narzady sprzegajace lub narzady hamujace sa sprzezone z prze¬ kladnia zebata i umieszczone w lozysku traka. Na rysunku uwidoczniona jest tylko przekladnia zebata, wspóldzialajaca z na¬ rzadami hamujacemi. Przekladnia ta za¬ wiera kólko zebate 16, polaczone sztywno z kólkiem zapadkowem 17, z którem wspól¬ dziala zapadka 18, naciskana sprezyna 18a.Zastosowanie tej zapadki umozliwia obra¬ canie kólka zapadkowego 17, a wraz z niem i kólka zebatego 16 (oba te kólka sa osa¬ dzone obrotowo na czopie 19, umocowa¬ nym w pokrywce o lozyska), w jednym tyl¬ ko kierunku. Kolnierz g1 panewki jest zao¬ patrzony w uzebienie czolowe 14A z którem stale zazebia sie kólko zebate 16. Czop zas 19 jest w tym zespole narzadów hamuja¬ cych, przedstawionym na 'rysunku, umoco¬ wany w nieruchomej pokrywce lozyska.W razie zastosowania tego mechanizmu lacznie z narzadami, sprzegajacemi panew¬ ke, czop 19 wraz z osadzonym na nim ze¬ spolem kólek zostaje osadzony w wahliwej glowicy / korbowodu. Dzialanie narzadów hamujacych wzglednie sprzegajacych jest w tej odmianie wykonania wynalazku takie samo, jak i w przykladach, opisanych po¬ przednio, z ta jednak róznica, ze hamowa¬ nie wzglednie wprawianie w ruch panewki (sprzeganie jej) zachodzi nawet przy naj- mniejszem odchyleniu sie korbowodu.Sprezyna 24, uwidoczniona na fig. 1, 2 i 5, sluzy do pociagania panewki g przez glowice7 korbowodu; w tym celu sprezyna ta jest przymocowana jednym koncem do panewki g, drugim zas jest docisnieta do pierscienia p, wtloczonego w glowice.Jezeli glowica / obraca sie w kierun¬ ku ruchu wskazówki zegara, to spre¬ zyna 24 sprzega przez tarcie swego kon¬ ca o pierscien p panewke g z pierscie¬ niem p i glowica / pociaga za soba panew¬ ke; podczas zas obracania sie glowicy / w kierunku odwrotnym do powyzszego glo¬ wica ta slizga sie swobodnie po zewnetrz¬ nej powierzchni panewki, poniewaz spre¬ zyna 24 temu ruchowi nie przeszkadza.Sprezyna 24 moze byc równiez przymoco¬ wana jednym swym koncem nie do panew¬ ki, lecz do wahliwej glowicy / korbowodu.Odmiany lozyska, uwidocznione na ry¬ sunku, posiadaja pewne szczególne wlasci¬ wosci, odrózniajace je od znanych lozysk tego rodzaju. Glównym warunkiem nale¬ zytego i niezawodnego dzialania lozyska jest nalezyte wykonanie odpowiedniego pierscienia wewnetrznego, ochraniajacego czop, nalezyte wykonanie odpowiedniego pierscienia zewnetrznego, ochraniajacego scianki otworu glowicy korbowodu, oraz u- tworzenie szczelnej na smar oslony lozy¬ skowej, w której umieszczana jest nastep¬ nie pokretna panewka lozyska. Pierscien wewnetrzny r, uwidoczniony na rysunku, posiada stozkowa powierzchnie wewnetrz¬ na i zostaje nasadzony przez wtlaczanie na odpowiednio uksztaltowany czop stoz¬ kowy d. Tylko nadanie powierzchni we¬ wnetrznej tego pierscienia ksztaltu po¬ wierzchni stozkowej umozliwia z jednej strony mocne osadzanie odpowiednio sze¬ rokiego pierscienia na czopie, z drugiej zas strony nie przeszkadza latwemu zdejmo¬ waniu tego pierscienia z czopa w razie na¬ prawiania lozyska. Inna ceche znamienna lozyska tego stanowi wyposazenie pierscie¬ nia wewnetrznego r w kolnierz r2, który jednoczesnie stanowi zderzak i zamkniecie ruchomych czesci lozyska.Pierscien p, wtloczony w otwór glowicy / korbowodu, ppsiada specjalny ksztalt,* - 4 —mianowicie jest wyposazony w kolnierz p2, skierowany ku wewnatrz lozyska ku jego czopowi, oraz kolnierz p3, skierowany ku zewnatrz od osi lozyska.Kolnierz p2 stanowi zderzak, o który o- piera sie kolnierz r2 pierscienia wewnetrz¬ nego- Kolnierz r2 i kolnierz p2 posiadaja na swych powierzchniach bocznych, skie¬ rowanych ku sobie, zachodzace za siebie wystepy. Kolnierz p3, wystajacy na drugim koncu pierscienia p nazewnatrz, przytrzy¬ muje swemi powierzchniami bocznemi z jednej strony glowice /korbowodu, a z dru¬ giej strony — pokretna panewke g, g1. Gór¬ na powierzchnia obwodowa kolnierza p3 tworzy lacznie z czolowa powierzchnia kolnierza o1 pokrywki powierzchnie u- szczelniajaca lozyska. Kolnierz ten p3 slu¬ zy do przymocowywania don narzadów sprzegajacych wzglednie do wspóldzialania z temi narzadami.Pokrywka o lozyska posiada specjalny ksztalt, mianowicie jest wyposazona w kolnierz o1, który szczególnie nadaje sie do przymocowywania don narzadów ha¬ mujacych oraz do uszczelniania lozyska.Pokretna panewka g posiada kolnierz g1, który dzieki swej duzej powierzchni ob¬ wodowej znacznie ulatwia dzialanie narza¬ dów hamujacych.Zamkniecie lozyska posiada te ceche znamienna, ze jedna tylko sruba srodkowa z zamyka lozysko, laczy je z korbowodem i zawiera jednoczesnie urzadzenie smarow¬ nicze 30, 31.Smar jest doprowadzany zapomoca oli¬ wiarki lub narzadów, tloczacych smar, przez srube z i kanaly 31, wykonane w czopie d, do powierzchni panewki pokretnej g.Pod dzialaniem sily odsrodkowej pod¬ czas pracy maszyny smar ten doplywa do wszystkich tracych sie powierzchni, po- czem gromadzi sie w pokrywce o lozyska, z której jest usuwany w dowolny odpo¬ wiedni sposób.Tego rodzaju wykonanie urzadzenia do smarowania czyni zbednem czyszczenie lo¬ zyska. PL