W tlokach, w których lozyska sworznia sa bezposrednio polaczone z tuleja tloka, ten ostatni jest w niepozadany sposób zgrabiony wpoblizu lozysk sworznia z po¬ wodu wiekszej ilosci materjalu uzytego na scianki lozyska/ Oprócz tego dzieki sto¬ sunkowo wiekszej ilosci ciepla, skupiajace¬ go sie w zgrabionych sciankach lozyska sworznia, przylegajace do nich czesci tulei tloka podlegaja nieprawidlowym deformac¬ jom.W tloku, wykonanym wedlug wynalaz¬ ku, lozyska sworznia sa oddzielone od tulei tloka czesciowo lub zupelnie zapomoca od¬ powiedniej szczeliny.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania tldka wedlug wynalazku.Fig. 1 — 3 przedstawiaja trzy rzuty przekrojów jednej odmiany tloka, wyko¬ nanego wedlug wynalazku, w którym po¬ przeczny przekrój odbiega nieco od kolo¬ wego ze wzgledu na deformacje tulei tlo¬ ka, jaka powstaje w nim po ogrzaniu go, przyczem fig. 1 przedstawia podluzny prze¬ krój wydluz linji x — x na fig. 3; fig. 2 — podluzny przekrój wzdluz linji y — y na fig. 3, a fig. 3 — poprzeczny przekrój przez tlok wzdluz osi lozysk sworznia. Fig. 4 i 5 przedstawiaja odpowiednio w podluznym i poprzecznym przekroju inna postac wyko¬ nania tloka, w którym tuleja tloka jest cze¬ sciowo oddziellona od scianek lozysk sworz¬ nia; fig. 6 i 7 — takie same przekroje innej odmiany wykonania tloka wedlug wyna-lazktr; li$; 8 ai 9 dalsza odmiane tloka w tych samych przekrojach. Fig* W i 11 przed¬ stawiaja odpowiednio widok zlboku i* p<* dluzny przekrój innej odmiany wykonania tloka. Fig. 12 przedstawia przekrój podluz¬ ny, fig. 13 — przekrój poprzeczny, fig. 14— widok zboku, a fig. 15 — przekrój podluz¬ ny dalszej odmiany wykonania tloka we¬ dlug wynalazku.Tuleja 2 tloka jest oddzielona czescio¬ wo od dna 1 tloka zapomoca szczeliny 3, utrudniajacej przenikanie ciepla z dna 1 do tulei 2 tloka. Lozyska sworznia polaczo¬ ne sa zapomoca zeberek 5 i 7 miedzy soba, jak równiez z dnem li tuleja 2 tloka. Jak widac na przekroju fig. 3 tuleja tloka po¬ siada owalny poprzeczny przekrój, a mia¬ nowicie zewtletrana srednica d tulei tloka, w kierunku osi x — x sworznia, jest mniej¬ sza od zewnetrznej srednicy d* tulei tloka w kierunku osi y — y, prostopadlej do osi x — x.Podczas pracy silnika, dzieki nierówno¬ miernemu ogrzewaniu sie scianek tulai tlo¬ ka, zachodzi znaczniejsze rozszerzanie sie tulei tloka W kierunku ofei x—x sworznia tlokowego, dzieki czemu owaliny pierwotnie przekrój tulei tloka zbliza sie do przekroju kolowego, czyli ma miejsce pozadana defor¬ macja tulei tloka w czasie jego pracy.Jak widac z rysunku na fig. 3f po ohy- dwóch stronach lozysk sworznia znajduja sie dwie szczeliny 6, biegnace wspólsrodko- wo do tulei tloka tak, ze scianki 4 (fig/ 1), sa polaczone z tuleja tloka w swojej dolnej czesci w przyblizeniu na szerokosci zeberka 7, a w swojej górnej czesci w przyblizeniu na szerokosci zeberka 5. Gdyby tlok byl wykonany bez lych szczelin, a lozyska sworznia na calej szerokosci laczyly sie z tuleja tloka, to w miejscu oznaczonemu lite^ ra a na fig. 3 powstaloby znaczniejsze arozr szerzanie sie w kierunku nazewnatrz tulei tloka. Przez zastosowanie szczelin wedlug wynalaizku, tuleja tloka prawie na calym obwodzie moze si nych wplywów, co zapobiega wystepowaniu nieregularnych form.Zeberko wspome, laczace lozyska sworznia z dnem 1 tloka i z tuleja 2 tloka, jest uformowane, ze wzgledów wytrzymalo¬ sciowych i przewodnictwa ciepla w ten spo¬ sób, ze jego glówny przekrój laczy lozyska sworznia z dnem 1 tloka, a odpowiednio wezsza czesc — mostek 10, jak równiez ze¬ berko 7 tworzy polaczenie lozysk sworznia z tuleja 2 tloka.W odmianie wykonania, tloka wedlug fig. 5, wspome zeberko 10 laczace lozyska 4 sworznia z dnem /tloka, jest wykonane w postaci zdberka profilowego. Na fig. 5 zastosowane zostalo zdberko o przekroju kirzyzbwym. Czesc 10profilowanego zeber¬ ka ustanawia polaczenie miedzy lozyskami 4 sworznia i tulej'a 2 tloka, podczas gdy po¬ laczenie tezysk' z dnem tloka tworza bocz¬ ne pa&y krzyzowego zeberka. Waskie zdber- ka 11, zastosowane dla zwiekszenia wy¬ trzymalosci tloka na zginanie prowadzi prostopadle do sworzni tlokowych i prze¬ biega wzdluz tulei tloka analogicznie do ze¬ berka 5, w przedstawionej odmianie wyko¬ nania tloka wedlug fig, li 2.W odmianie wykonania tloka wedlug fig. 6 i 7 zamiast krzyzowego przekroju wspornego oberka, wykonany jest: prze¬ krój tejgo zeberka w ksztalcie ILteary u; za^ miast jednego zeberka 11, zastosowane sa dwa takie zeberka. Zeberka 11 biegna przy dnie 1 tloka równolegle wzdluz osi sworz¬ nia i przedluzaja sie przy sciankach tulei w dwa prostopadle do nich zeberka wsporne, które dzwigaja lozyska 4 sworznia. Pola¬ czenie miedzy lozyskami sworznia i tuleja tloka uzyskane fest zapomoca lacznikowego zeberka 10.Na fig. 8 i 9 przedstawiono inna odmia¬ ne wykonania tloka, w którym lozyska sworznia tlokowego sa czesciowo oddzielo¬ ne od tulei tloka zapomoca dwóch szczelin 8, które ciagna sie wzdluz obwodu lozysk.Równiez w tym przypadku lozyska 'swfcirz- — 2 —nia maja polaczenie z tuleja tloka i z dnem tloka tylko nad i pod lozyskiem sworznia, w przyblizeniu na szerokosci wspornych zeberek 5 i 7.W odmianie wykonania wedlug fig. 10 i 11 lozyska sworznia oddzielone sa od plaszcza tlokowego zapomoca kolowej szczeliny 9. Lozyska sworznia 4 sa pola¬ czone w swojej górnej czesci z dnem tloka i z tuleja tloka tylko zapomoca zeberka 5, a w swojej dolnej czesci z tuleja tloka za¬ pomoca zeberka 7.Poniewaz szczeliny 6, w wykonaniach wedlug fig. 1 — 7, przecinaja czesciowo lo¬ zyska sworznia tlokowego, powstaja dwa otwory w lozysku, które zapewniaja dostep oleju, wyrzucanego do tloków zapomoca korby silnika, w ten sposób szczeliny 6, po¬ wodujace powstanie otworów w lozyskach sworznia, sluza jednoczesnie jako otwory do smarowania sworznia tlokowego.W wykonaniach tloka wedlug fig. 8 — 11 w pierscieniowych szczelinach 8 i 9 zbiera sie olej, zbierany przez pierscienie tlokowe ze scianek tulei roboczej cylindra.Zebrany olej «plywa na lozysko sworznia, a stamtad na sworzen, powodujac jego sma¬ rowanie.Przewidziane w tlokach wedlug fig. 1— 7 szczeliny 6 moga byc wykorzystane do ustalenia polozenia sworznia wzgledem tu¬ lei tloka przez wprowadzenie do tych szczelin np. sprezynujacych widelek, które zapadaja w wydrazony pierscieniowy zlo¬ bek sworznia tlokowego, zapobiegajac przesuwaniu sie sworznia wzdluz jego po¬ dluznej osi.Wykonanie opisanych powyzej odmian tloków o owalnym, wzglednie eliptycznym, ksztalcie poprzecznego przekroju po¬ wierzchni tulei, moze byc nie brane pod u- wage, jezeli odlewy tloków wykonane sa tak, ze pracujace powierzchnie tloków po¬ dlegaja cylindryc^ej obróbce i wystaja po¬ za powierzchnie niepracujace, które moga pozostac nieobrobione.Na rysunku przedstawiono tego rodza¬ ju tlok a mianowicie na fig. 12 w przekro¬ ju podluznym, a na fig. 13 — w przekroju poprzecznym, fig. 14 zas przedstawia bocz¬ ny widok te$o tloka, a fig. 15 — podluzny przekrój powyzszego tloka wzdluz osi sworznia tlokowego.Literami A i A' oznaczono cylindrycz¬ nie obrobione czesci tulei, a literami B i B* oznaczono nieobrobione, owalnie albo elip¬ tycznie odlane czesci tulei tloka. Na cylin¬ drycznie obrobionych odcinkach tulei A i A* znajduje sie wzmocnienie scianek w po¬ staci zgrubienia wedlug krzywej D, zwiek¬ szajacego wytrzymalosc tloka na zginanie.Pracujace powierzchnie A i A* tloka wystaja tak daleko poza niepracujace po¬ wierzchnie tloka, ze przy cylindrycznej obróboe tylko powierzchnie A, A1 sa scina¬ ne, podczas gdy wglebione powierzchnie tu¬ lei pozostaja w stanie surowym. Widoczna w widoku czolowym na fig. 14 pracujaca powierzchnia A tloka, jest wpoblizu dna tloka nieco wezsza, niz na dolnym koncu tloka. Z tego powodu szerokosc nieobro¬ bionej czesci £ i B' tulei tloka wzrasta w kierunku dna tloka. Linje ograniczajace zgrabione czesci A tulei tloka, zaleznie od pnzebiegu temperatury w! tulei tloka, moga byc okreslone zapomoca doswiadczen.Linje ograniczajace E\ E\ uwidocznio¬ ne na fig. 15 wewnatrz tulei tloka na prze¬ strzeni pracujacej powierzchni A, uwidocz¬ niaja przebieg wzimocnionej czesci tulei tlo¬ ka. Usztywnienie pracujacej powierzchni tulei tloka, które sie stopniowo zwieksza w kierunku dna / tloka, odpowiednio do je¬ go wytrzymalosci na uginanie, jest na o- twartym koncu tulei najmniejsze i wzrasta w kierunku dna tloka wedlug krzywej, któ- rej forma zalezy od przebiegu temperatury w tulei tlokowej podczas pracy. Z przebie¬ gu zewnetrznych linij, ograniczajacych wzmocnienie podluznego przekroju pracu¬ jacych czesci A i A (fig. 14) tulei tloka wy¬ nika, ze czesci pracujace utrzymuja swój - 3 -cylindryczny ksztalt po nagrzaniu sie tlo¬ ka, a naodwrót, niepracujace powierzchnie Bi B' tloka moga ulegac deformacji, odpo¬ wiednio do zmian temperatury w tulei tlo¬ ka od otwartego konca tloka do dna 1 tlo¬ ka.Widoczne na fig. 12 i 15 wydrazenia Et wykonane pod lozyskami sworznia tloko¬ wego w dolnej czesci wspornego zeberka 7, maja za zadanie wyrównanie ciezaru tloka.Zaleznie od wielkosci srednicy i glebokosci wydrazenia E moze byc usunieta odpowied¬ nia ilosc materjalu, jaka wymagana jest do wyrównania róznic ciezaru, powstajacych przy odlewaniu tloka. PL