Wynalazek niniejszy dotyczy ukladów wzmacniajacych wielkiej czestotliwosci oraz lampowych urzadzen wzmacniajacych, a zwlaszcza takich, przy których sa sto¬ sowane lampy katodowe, nadajace sie do uzytku W odbiornikach radjowych i w u- kladach podobnych.Wynalazek ma na celu podanie urza¬ dzenia amplifikacyjnego, w którem byloby otrzymane duze wzmocnienie oraz bylaby jednoczesnie otrzymana ostra selektywnosc wskutek zastosowania tak zwanego sprze¬ zenia wstecznego (reakcji) bez jakichkol¬ wiek defektów, powstajacych zwykle przy zwiekszaniu tej reakcji w zwyklych ukla¬ dach znanych.Przy odbiorze sygnalów radjowych za- pomoca aparatu lampowego stosuje sie zwykle reakcje, to znaczy energje z ob¬ wodu wyjscilowego jednej z lamp przenosi sie do obwodu wejsciowego lampy po¬ przedniej. Jezeli, jak to zwykle bywa, ten czlon jWlzmacniacza, który znajduje sie miedzy dwiema lampami, sprzezonemi ze soba reakcyjnie, jest obwodem strojonym o duzej selektywnosci, wtedy dzialanie wsteczne nietylko przyczynia sie do wzro¬ stu spólczynnika amplifikacji, lecz rów¬ niez zwieksza selektywnosc ukladu, przy- czem w przypadku nieobecnosci srodków wyrównawczych ten wzrost selektywnosci moze przyczynic sie do znieksztalcenia od¬ bioru sygnalów modulowanych.Powyzsze znidksztalcenia mozna obja¬ snic teoretycznie w ten sposób, ze ponie¬ waz modulacje mozna uwazac jako na-kladanie sie na fale nosna sinusoidalna in¬ nych, czestotliwosci sinusoidalnych (wsteg boczinych), przeto gdy selektywnosc jest zbyt duza, wtedy wstegi boczne oraz fala nosna nie beda równomiernie wzmacniane, co powoduje, ze pó zd^tektowaniu prady o mniejszych czestotliwosciach moduluja¬ cych (to znaczy takie czestotliwosci, któ¬ re w kompleksie fali przed detekcja znaj¬ duja sie najblizej fali nosnej) beda nie¬ proporcjonalnie duze w porównaniu z pra¬ dami o wiekszych czestotliwosciach modu¬ lujacych.Proponowano wiele sposobów w celu zaradzenia temu defektowi, z których naj¬ bardziej znany byl sposób, polegajacy na tern, aby jedna z lamp, nastepujacych po lampie detekcyjnej, przeznaczyc jako u- rzadzenie korekcyjne (to znaczy w obwód anodowy tej lampy wlaczyc tak duzy opór omowy, dby calkowita impedancja byla niezalezna od czestotliwosci) oraz aby do obwodu anodowego tej lampy wlaczyc Aa- dukcyjnosc, któraby nie przeszkadzala pra¬ cowac tej lampie jako urzadzenie korek¬ cyjne przy zadanej najwiekszej czestotli¬ wosci modulacyjnej. Prócz tego do siatki lampy, nastepujacej po lampie korekcyjnej, nalezalo jeszcze przylozyc napiecie, po¬ wstajace jako spadek napiecia na tej induk- cyjnosci, zwiekszone o spadek napiecia na malej czesci oporu omowego.Znane sa równiez inne urzadzenia tego rodaaju, pnzyczem takie urzadzenia wyrów¬ nawcze (zaztwyczaj zwane urzadzeniami róznicowemi) mozna okreslic jako srodki zapobiegawcze. W urzadzeniach takich na¬ piecie, stosowane do jednej z lamp, leza¬ cych za lampa detekcyjna, posiada dwie rózne amplitudy, odpowiednio dobrane.Wielkosc jednej amplitudy jest proporcjo¬ nalna do pradu w obwodzie anodowym lam¬ py, poprzedzajacej te lampe, druga zas am¬ plituda jest proporcjonalna do zmian tego pradu wi funkcji czasu.Teoretycznie przy takich urzadzeniach wyrównawczych jest rzecza mozliwa uzy¬ skanie dobrej reprodukcji pierwotnej mo¬ dulacji przy dowolnej selektywnosci czlo¬ nów wzmacniajacych wielkiej czestotliwosci calego aparatu. Teoretycznierówiniez niema granicy wielkosci wzmocnienia, która moz- naiby uzyskac wskutek dzialania wsteczne¬ go, jednak wzmocnienie nie moze przekro¬ czyc pewnej granicy z*e wzgledu na po¬ wstawanie oscytlacyj przy zbyt duzej reak¬ cji. W praktyce jednakze wzrost spóllczyn- nika wzmocnienia, uzyskany wskutek dzia¬ lania wstecznego, jest bardzo ograniczony.PoMryzsze bedzie bardziej zrozumiale po nastepujacem krótkiem objasnieniu teore- tyczinem.Pierwszy warunek otrzymania duzego wzmocnienia przy zastosowaniu reakcji jest ten, aby energja, przenoszona wstecznie, byla scisle proporcjonalna do energji, przy¬ chodzacej ze zródla zewnetrznego (np. energja, otrzymana z anteny odbiorczej).Dalej niezbednym warunkiem duzego wzifloctniemia jest to, aby energja, przeno¬ szona wstecznie, chociaz niezupelnie, lecz byla prawie wystarczajaca do podtrzymy¬ wania oscylacji odpowiedniego obwodu. Z tego wynika, ze gdy zwiekszenie sie ener¬ gji zródla zewnetrznego przyczyni sie do nieproporcjonalnego wzrostu energji reak¬ cyjnej, a wiec, gdy napiecie wejsciowe (o- trzyma-na np. sila elektromotoryczna) be¬ dzie zbyt duze, wtedy caly obwód zacznie oscylowac. W praktyce otrzymanie zada¬ nej proporcjonalnosci jest zalezne od ksztaltu charakterystyk zastosowanych lamp, które winmy byc prostolinijne. Jed¬ nakze w rzeczywistosci charakterystyki lamp nigdy nie sa zupelnie prostolinijne.Wedhag wynalazku nitiiejszego obwód wzmacniacza lampowego zawiera lampe katodowa o wzglednie duzem nachyleniu charakterystyki anodowej, obwód zas stro¬ jony jest polapzony z elektrodami wej- sciowemi danej lampy tak, ze napiecie, przenoszone na te elektrody ze wispomnia- — 2 —nego obwodu, jest tylko mala czescia cale¬ go (napiecia, panujacego na zaciskach tego obwodu. Prócz tego we wzmacniaczu za¬ stosowano jesizcze reakcje miedzy wyjsciem a wejsciem obwodu danej lampy. Cale u- rzadzehie wininio byc takie, aby lampa pod dzialaniem sygnalów pracowala istot¬ nie na prostolinijnej czesci swej charak¬ terystyki i aby stopien reakcji byl wystar¬ czajacy do skompensowania dodatniego oporni dbwlodu drgajacego. Oczywiscie po¬ jedyncza lampa reakcyjna moze byc za¬ stapiona szeregiem lamp, polaczonych ze soba równolegle.Ta droga mozna uzyskac reakcje, wy¬ starczajaca do skompensowania oporu ob¬ wodu lampy reakcyjnej, podczas gdy opór obwodu wzgledem sygnalów wejsciowych bedzie zmienial sie w sposób prostolinijny w zaleznosci od czestotliwosci tych sygna¬ lów. Napotykane zwykle niedokladnosci w urzadzeniach reakcyjnych moga byc przy- tem usuniete, a mianowicie, gdy reakcja wzirasta do tego stopnia, ze przy slabych sygnalach jest w stanie sprowadzic opór do zera, wtedy silny sygnal pobudza ob¬ wód do drgan.Urzadzenie ze specjalna lampa (lub lampami) reakcyjna, przystosowana tylko do reakcji, usuwa istotnie mozliwosc na¬ kladania sie malych czestotliwosci na wiel¬ kie czestotliwosci, podczas gdy mozliwe odchylenia w charakterystykach lamp od zadanych charakterystyk prostolinijnych wywieraja skutek minimalny, poniewaz napiecia czestotliwosci radjowej, stosowa¬ ne do lampy reakcyjnej, sa stosunkowo male.W tym celu siatka lampy reakcyjnej winna byc odgaleziona od strojonego ob¬ wodu wejsciowego tak, aby tylko mala czesc napiecia pradu tego obwodu dziala¬ la na te siatke.Przedmiot wynalazku jest przedstawio¬ ny na fig. 1, 2, 3 w postaci trzech przykla¬ dów wykonania.Wedlug fig. 1 lampa reakcyjna v jest zasilana ze zwyklego obwodu strojonego t, c. Siatka g tej lampy jest odgaleziona w punkcie l od cewki /obwodu strojonego.Obwód anodowy lampy zawiera cewke re¬ akcyjna r, c, sprzezona z cewka /. Kon¬ cówki WW obwodu sttojonego 7; * e sa przylaczone do obwodu wejsciowego zwy¬ klego ukladu detekcyjnego, nie pokazane¬ go na rysunku.Biorac pod uwage, ze siatka jest odga¬ leziona, sprzezenie pomiedzy cewkami / i r, c musi byc silniejsze niz w innych przy¬ padkach. Im wieksze jest nachylenie cha¬ rakterystyki, tern z nizej polozonego punk¬ tu cewki nalezy brac odgalezienia. Jak to latwo zauwazyc, zapomoca tego rodzaju urzadzenia mozna uzyskac reakcje z bar¬ dzo mala sklonnoscia do znieksztalcen, po¬ wodowanych nieprostolinijnoscia charak¬ terystyki lampy,, poniewaz zmienne poten¬ cjaly na siatce lampy beda wzglednie ma¬ le. Drugim warunkiem reakcji jest to, aby napijcie, przenoszone do obwodu drgaja¬ cego, w tym przypadku do obwodu /, c, by¬ lo w fazie z napieciem, juz dzialajacem w tym obwodzie, gdyz tylko wtedy oba te napiecia beda dodawaly sie do siebie alge¬ braicznie, dajac najwieksza wypadkowa, czyli bedzie osiagniete maksymum wzmoc¬ nienia. W przeciwnym przypadku doda¬ wanie byloby geometryczne, czyli napiecie wypadkowe byloby mniejsze. Np. gdyby przesuniecie fazowe wynosilo 2°, wtedy wzmocnienie byloby w przyblizeniu 28,5 ra¬ zy mniejsze.W znanych urzadzeniach reakcyjnych zadanie to, jezeli wogóle bylo osiagane, to tylko przypadkowo. Dlatego tez wedlug ni¬ niejszego wynalazku stwarza sie specjalny obwód, w celu zapewnienia, aby enetgja reakcyjna byla zawsze w fazie z energja obwodu drgajacego.Urzadzenie tego rodzaju jest przedsta¬ wione na fig. 2, gdzie anoda lampy reak¬ cyjnej jest zasilana równolegle pradem a- — 3 —nodowym poprzez dlawik k o duzej opor¬ nosci wizi^ledem wielkiej czestotliwosci ziniermych pradów anodowych, wskutek tego prady te nie zamykaja sie poprzez zródlo pradu stalego,, lecz sa kierowane po¬ przez cewke reakcyjna r, c i kondensator reakcyjny vc do katody lampy. Kondensa¬ tor reakcyjny sluzy do regulowania stopnia reakcji w zaleznosci od czestotliwosci pra¬ dów zmiennych. Cewka ireakcyjna r, c jest slabo sprzezona z cewka /obwodu wej¬ sciowego lampy.W niektórych przypadkach, zwlaszcza gdy potrzebne jest bardzo duze wzmocnie¬ nie wielkich czestotliwosci, pojemnosc lam¬ py moze sprzegac obwód siatki z obwodem anodowym, przyczem w zaleznosci od spo¬ sobu wlaczenia cewki reakcyjnej sprzeze¬ nie to moze dodawac sie lu)b odejmowac od wiliasciwego sprzezenia reakcyjnego. W ta¬ kich przypadkach sprzezenie -poprzez lam¬ pe mozna usunac, stosujac zwykle neutrali¬ zowanie wejsciowej pojemnosci lampy, które jako takie jest dobrze znane. Takie urzadzenie z neutralizacja jest pokazane na fig. 3.Gdyby nawet i przy zmniejszonem na¬ pieciu wejsciowem, jak opisano wyzej, nie- prostólinijnosc charakterystyk zastosowa¬ nych lamp powodowala trudnosci, wówczas mozna zastosowac przeciwsobny uklad po¬ laczen, przy którym, jak wiadomo, charak¬ terystyka wypadkowa jest prawie linja pro¬ sta i posiada wieksza dlugosc.Przy zastosowaniu strojonych obwodów o bardzo m^lem tlumieniu w urzadzeniach, w których obwody sa zasilane energja z lamp amplifikaeyjnych wielkiej czestotli¬ wosci, okazalo sie, ze skuteczny równowaz¬ ny opór równolegly obwodu wynosi 20 me- gomów, a to dzieki nadzwyczaj malemu o- porowi w obwodzie.W praktyce anode lampy wielkiej cze¬ stotliwosci (np. anode lampy ekranowej) laczy sie z poczatkiem nastepujacego po niej obwodu strojonego lub tez przylacza sie ja do pewnego punktu odgalezienia te¬ go obwodu. W urzadzeniach, gdzie sa sto¬ sowane obwody o malym oporze, jeslt jed¬ nak rzecza mozliwa zastosowac bardzo du¬ ze odgalezienie, np. w powyzszym przypad¬ ku, stosujac ziwykla lampe ekranowa o wspólczynniku amplifikacji, równym -r- 200 oraz o opornosci wewnetrznej 200.000 omów, mozna wykonac odgalezienia od 1/10 czesci cewki, to znaczy, ze anoda mo¬ ze byc przylaczona do 9/io czesci cewki, liczac od góry c dzie strojonym) i pomimo to mozna be¬ dzie osiagnac wzmocnienie, równe 1000.Przy stosowaniu w radjo - odbiorni¬ kach urzadzen wedlug wynalazku zachodzi potrzeba zmieniania dlugosci fal oraz jest rzecza wazna, aby czula regulacja reakcji nie oddzialywala na strojenie ukladu.Najprostszym sposobem unikniecia tej wady jest wlaczenie obwodów wedlug wynalazku do wzmacniacza posredniej czestotliwosci, nastawionego na stala cze¬ stotliwosc, lezacego za obwodem strojo¬ nym, np. w ukladach superheterodyno- wych. Mozna tez zastosowac opór zmien^ ny lub zmienna samoindukcje Lub pojem¬ nosc, których regulowanie jest uskutecz¬ niane jednoczesnie ze strojeniem wskutek mechanicznego powiazania pokretla tego oporu, samoindukcji lub pojemnosci z po¬ kretlem strój eniowem.W tym przypadku regulacja reakcji odbywa sie na calym zakresie zadanych fal.W niektórych przypadkach powyzsza regulacje mozna uzyskac bez polaczenia mechanicznego ze soba wymienionych po¬ kretel, np. w przypadkach, w których stro¬ jenie otrzymuje sie wskutek zmian samo¬ indukcji przy stalej pojemnosci i stalym oporze, regulacja reakcji bedzie odbywala sie jednoczesnie na calym zakresie fal w sposób wlasciwy.Jest rzecza oczywista, ze przedmiot wynalazku moze byc zmodyfikowany przez — 4 —I ! zmiane ukladu reakcji i zmiane zalaczenia lampy w sposób dobrze znany, to znaczy, ze anoda lampy moze byc odgaleziona od obwodu strojonego, cewka zas reakcyjna moze byc polaczona z siatka, bedac sprze¬ zona z tym obwodem. PL