Wynalatzek niniejszy dotyczy wyrobu odlewów metalowych, a zwlaszcza, choc nie wylacznie, wytwarzania bloków z lanej stali.W patencie Nr 17783 opisano srodki za¬ pobiegajace pewnym niedogodnosciom, zwiazanym z odlewaniem bloków metalo¬ wych; srodki te polegaja na tern, ze w odpo¬ wiednim okresie procesu odlewania wpro¬ wadza sie do formy odlewniczej odpowied¬ ni niskotopliwy metal albo stop.Zgodnie z niniejszym wynalazkiem uni¬ ka sie podobnych niedogodnosci lub tylko niektórych z nich, wprowadzajac niskotopli- wy metal albo stop do formy przed wlaniem do niej metalu, przeznaczonego do wyrobu odlewu.W praktycznem wykonaniu wynalazku pewna ilosc topliwego metalu, np. olowiu w przypadku wyrobu sztab albo odlewów sta¬ lowych, wprowadza sie do formy i pozwala sie temu metalowi skrzepnac jeszcze przed wlaniem metalu, sluzacego do wyrobu odle¬ wu, albo tez mozna wprowadzac do formy metal niskotopliwy w postaci stalej, jako cialo odpowiedniego ksztaltu, a wiec w po¬ staci krazka, plyty albo pierscienia. Staly topliwy metal pokrywa sie plyta, tworzaca falszywe dno formy, przyczem pojemnosc cieplna tej plyty oraz opór, stawiany przez nia przeplywowi ciepla dobiera sie tak, ze¬ by mozna bylo metal, sluzacy do wyrobu odlewu, wlac calkowicie lub czesciowo, za¬ nim metal topliwy zacznie przechodzic wstan ciekly. Plytka moze bya wykonana z odpowiedniego materjalu, np. z zeliwa, sta¬ li albo z tfwSfcft lub */jnecef materjalów, a wiec np. z zeliwa pokrytego po jednej lub pp obu stronach materjalem ogniotrwalym o slabem przewodnictwie eieplnem, np. war¬ stwa azbestu. Skoro metal topliwy przejdzie w stan ciekly, wyplynie on ku górze do przestrzeni, wytworzonej miedzy odlewem a forma skutkiem skurczenia sie odlewu podczas ostygania albo rozszerzenia sie for¬ my pod wplywem ciepla. Wrazie potrzeby opór, stawiany przeplywowi ciepla od topli- wego metalu na dno formy albo na dolne czesci jej scianki mozna zwiekszyc, aby w ten sposób wieksza czesc ciepla, wydzie¬ lona przez dolna czesc odlewu zuzytkowac do stopienia latwotopliwego metalu. Po¬ ziom, do którego sie wznosi topliwy metal w formie, mozna regulowac, regulujac od¬ powiednio ilosc topliwego metalu wprowa¬ dzanego na poczatku, az do punktu, w któ¬ rym topliwy metal znajdzie sie w ilosci do¬ statecznej, aby unosic odlew na powierzch¬ nie.Szybkosc przeprowadzania w stawi cie* kly latwotopliwego metalu okresla szybkosc z jaka jego poziom bedzie sie wznosil w for¬ mie a tern samem stopien w jakim chlodze¬ nie odlewu poczawszy od spodu staje sie aktywniejsze, niz w górnej czesci odlewu.Tostopniowane chlodzenie mozna zmieniac, zmieniajac odpowiednio budowe formy, np. budujac ja o sciankach grubszych w kierun¬ ku dna, albo tez stosujac chlodzenie formy np. zapomoca strumienia powietrza, prowa¬ dzonego po powierzchni formy w kierunku od dna do góry.Przy wyrobie bloków albo odlewów o malych lub srednich rozmiarach mozna sie zupelnie nie liczyc z ryzykiem wytwarzania rys, a wiec odlewów z uszkodzonemi naroz¬ nikami, w przypadku odlewów kwadrato¬ wych lub wielokatnych i w tym przypadku wynalazek stosuje sie glównie do regulo¬ wania ochladzania odlewu tak, z^by naste¬ powalo ono w kierunku od dna do góry. W przypadku odlewów o duzych rozmiarach, gdzie moga sie wytwarzac rysy na strefie zewnetrznej, niezbedne jest przeciwdziala¬ nie pekaniu metalu, który wewnatrz pozo¬ staje jeszcze ciekly pomimo zestalenia war¬ stwy powierzchniowej, przeciwdzialanie to polega na tern, ze podczas procesu odlewa¬ nia w przestrzeni miedzy powierzchnia od¬ lewu a forma stosuje sie cisnienie odpo¬ wiedniego srodka zgodnie z opisem paten¬ towym.Stosujac wynalazek niniejszy do tego celu mozna plycie albo falszywemu dnu, wspomnianemu powyzej, nadac jakikolwiek odpowiedni ksztalt. Moze to byc np. plyta równa albo krazek albo tez moze byc plaska lub wklesla i wykonana z materjalu o sto¬ sunkowo malym oporze cieplnym oraz o malej pojemnosci cieplnej, skutkiem czego topliwy metal stykajac sie z nia bezposred¬ nio stapia sie wkrótce po rozpoczeciu odle¬ wania a tern samem wznosi sie miedzy odle¬ wem i forma skoro wolna powierzchnia od¬ lewu odstanie nieco od formy. Stopniowane chlodzenie tego odlewu o intensywnosci ma¬ lejacej od spodu formy w kierunku ku górze mozna równiez spotegowac, jak opisano po¬ wyzej. Chlodzenie to mozna uskuteczniac, zmieniajac poziom topliwego metalu w for¬ mie, co mozna osiagnac albo zmieniajac ilosc pierwotnie wprowadzonego topliwego metalu (jak wspomniano powyzej), albo tez pozwalajac pewnej, uregulowanej ilosci top- liwego metalu na ujscie z formy, o ile to jest pozadane, przez otwór, który pozostaje zwykle zamkniety, np* zapomoca srubowego spustu lub innego odpowiedniego urzadze¬ nia.W pewnych przypadkach pozadane jest topnienie latwotopliwego metalu w dwóch okresach. Jednym ze sposobów osiagniecia tego jest umieszczenie pewnej ilosci topli¬ wego metalu na dnie formy i pokrycie go plyta, a nastepnie wprowadzenie dalszej ilosci tego metalu na te plyte i przykrycie - 2 -go nowa plyta. Pojemnosc cieplna i opór cieplny tej drugiej plyty dobiera sie mniej¬ szy niz pierwszej plyty. Podczas wprowa¬ dzania odlewanego metalu do formy, topli- wy metal miedzy pierwsza a druga plyta szybko przechodzi w stan ciekly i wznosi sie do przestrzeni wytworzonej miedzy ze¬ wnetrzna powierzchnia odlewu a forma, o- raz unosi na swej powierzchni odlewany me¬ tal podczas jego dalszego wprowadzania do formy przez czas wystarczajacy, aby ze¬ wnetrzna czesc odlewu zestalila sie i mogla bez ryzyka pekniecia utrzymac ciekla za¬ wartosc wnetrza. Nastepnie mozna dosta¬ teczna ilosc topliwego metalu odprowadzic przez odpowiednio regulowany odplyw spu¬ stowy, az odlew opusci sie na dolna plyte.Wtedy zamyka sie spust dla topliwego me¬ talu, a dzieki oporowi cieplnemu dolnej ply¬ ty zawarty pod nia topliwy metal dopiero teraz powoli sie topi. Stopiony metal wzno¬ si sie znowu miedzy forme a odlew i pod¬ czas ostatniego okresu zestalania ochladza sie, poczawszy od dolu ku górze.W niektórych przypadkach moze byc koniecznem zastosowanie pewnych srodków zapobiegajacych wznoszeniu sie dolnej ply¬ ty ku górze po stopieniu pierwszej czesci topliwego metalu, aby wiec zatrzymac Wspomniana plyte na miejscu, stosuje sie progi lub wystepy w dnie formy, pod które- mi umieszcza sie plyte. Przy uzyciu wiecej, niz jednej plyty lub falszywych den, plyty te albo kawalki topliwego metalu umie¬ szczone pod niemi, moga byc metalami róz- nemi albo miec rózne ciepla wlasciwe, rózne przewodnictwa cieplne i rózne temperatury topnienia. —< -— Zalaczony rysunek przedstawia trzy schematyczne pionowe przekroje form od¬ lewniczych z plytami z niskotopliwego me¬ talu, umieszczonemi w tych formach zgodnie z wynalazkiem.Na fig. 1 liczba 1 oznaczono forme, licz¬ ba 2 — plyte z niskotopliwego metalu, np. olowiana w przypadku odlewów stalowych! nakryta plyta 3, która tworzy falszywe dno formy.Na fig. 2 niskotopliwy metal sklada sie z dwóch czesci, a mianowicie plyty 4, umie¬ szczonej we wglebieniu dna formy, oraz pierscienia 5, umieszczonego na nieco wyz¬ szym poziomie i wspierajacego sie na pro¬ gu wytworzonym wpoblizu dna formy. Cze¬ sci 4 i 5 moga byc z tego samego niskotopli¬ wego metalu albo z róznych metali, obie one nakryte sa plyta 6 odpowiedniego ksztaltu i przekroju, tworzaca falszywe dno. Forma / na fig, 2 ma scianki grubsze u dolu niz u gó¬ ry.Na fig. 3 dwie plyty z niskotopliwego metalu 7 i 8 umieszczone sa na dnie formy i oddzielone plyta z innego mater jalu 9 o od¬ powiedniej pojemnosci cieplnej oraz odpo- wiedniem przewodnictwie cieplnem. Górna plyta 8 pokryta jest plyta 10 równiez o od¬ powiedniej pojemnosci cieplnej i odpowiedz niem przewodnictwie cieplnem; plyta ta moze byc rózna od plyty 9, stanowiacej fal¬ szywe dno formy. Korpus 1 formy zaopa¬ trzony jest w otwór 11, komunikujacy sie z wnetrzem formy i zamykany zatyczka 12, która mozna wkrecac i wykrecac z krócca spustowego 13, przez który usuwa sie sto¬ piony niskotopliwy metal z formy, o ile to jest pozadane.Na fig. 3 uwidoczniono równiez trzpien 14, wkrecony w korpus formy i zapobiega¬ jacy podniesieniu sie plyty 9 w formie, gdy czesc niskotopliwego metalu 8 ulegnie sto¬ pieniu.Pomimo ze w powyzszym opisie wyko¬ nania niniejszego wynalazku podane jest stosowanie niskotoplrwtego metalu umie¬ szczanego poczatkowo na dnie formy, co jest naogól najlepsze i najkorzystniejsze, to jednakze wynalazek nie ogranicza sie do te¬ go sposobu i, o ile to jest pozadane, to jedna lub wiecej plyt z niskotopliwego metalu mozna umieszczac na róznych poziomach albo tez tylko w górze odlewu. W tym przy¬ padku metal ten po stopieniu cieplem po- — 3 —branem z odlewu dzieki przewodnictwu, splywa skutkiem swego ciezaru do wneki wytworzonej miedzy odlewem a forma, przyczem oczywiscie stosuje sie odpowied¬ nie srodki umozliwiajace dostep stopionemu ntskotopliwiemu metalowi do wymienionej wneki. PL