Oddawna zauwazono, ze dziecko w po¬ czatkowym okresie nauki liczenia latwiej spostrzega liczbe przedmiotów, ulozonych w postaci pewnej figury, anizeli ulozonych w szereg. Tak np< trzy kamyki, ulozone w trójkat, latwiej sie rzucaja w oczy swa liczba, niz ulozone szeregowo. W szkol¬ nictwie znane sa rózne rodzaje figurowego oznaczania liczb do dziesieciu, jednakze w kraju uznany zostal za najlepszy figurowy uklad piatkowy.Uklad piatkowy wyróznia sie tern, ze przy kazdej liczbie do pieciu jest utworzo¬ na inna figura, np. z krazków, a powyzej pieciu nowe figury powstaja przez dodanie do istniejacej piatki takichze figur jak w pierwszej piatce, lecz wizietych w innym kolorze lub ksztalcie.Dla przykladu na fig. 1 przedstawiono dziesiec krazków, ulozonych w szereg, na fig. 2 — piec pierwszych liczb w ukladzie figurowym. Na fig. 6 widac caly dziesia¬ tek w tym ukladzie. Na fig- 2 oddzielne fi¬ gury dla liczb do pieciu oznaczone zostaly odpowiedniemi cyframi rzymskiemi. Wi¬ dac tu, ze trzy przedstawiono w postaci trójkata, cztery — w postaci równoleglo- boku, piec — w postaci trapezu. Na fig. 6 widac, ze odpowiednia figura np. dla osmiu sklada sie z piatki jasnych krazków i trój¬ ki ciemnych.Przy poczatkowem nauczaniu rachun¬ ków dzieci odliczaja sobie wybrane do¬ wolnie przedmioty i za wskazówka nau¬ czyciela ukladaja je w odpowiednie figu¬ ry, jak na fig. 2.Taki sposób postepowania aczkolwiek „ celowy jest jednak dosc zmudny i, jako ^zabierajacy duzo czasu, staje sie wkoncu dla dzieci malo zajmujacy.Niniejszy wynalazek ma na celu usu¬ niecie powyzszych niedogodnosci i polega na tern, ze na odpowiednim przyrzadzie dziecko przez odsuniecie pewnej liczby krazków, bedacych w szeregu, otrzymuje odrazu wzieta liczbe w postaci odpowied¬ niej figury, oraz ukazuje sie jej symbol w postaci cyfry arabskiej- Zasada ustroju przyrzadu oraz jego dzialanie przedstawione jest na fig. 3—15, Fig. 3 przedstawia szereg plytek przy¬ rzadu z odpowiedniemi znakami; fig. 4 i 5 przedstawiaja te plytki, lecz z zakrytemi szeregami krazków; fig. 6 przedstawia fi¬ gurowy uklad piatkowy dziesieciu kraz¬ ków; fig. 7, 8 i 9 przedstawiaja zewnetrz¬ ny wyglad przyrzadu przy roznem usta¬ wieniu jego plytek, fig. 10 i 11 — szcze¬ gól ustroju plytki liczbowej, fig. 12 — ta- kiz szczegól plytki zerowej; fig. 13, 14 i 15 przedstawiaja sposób ustawienia plytek liczbowych w pudle przyrzadu.Przyrzad sklada sie z szeregu podluz¬ nych plytek 1 (fig. 3), na których w srod¬ kowej czesci sa umieszczone kolejno kraz¬ ki 2 w liczbie pieciu jasnych i pieciu cie¬ mnych. Poza tern jest jesziclze plytka zero¬ wa 3. Wszystkich plytek jest jedenascie.W górnej czesci plytki zaopatrzone sa w numeracje od zera do dziesieciu. Poza tern plytki 1, 3, 5, 7 i 9 maja dodatkowo po jednym krazku 4, umieszczonym miedzy srodkiem a cyfra; na plytkach 1, 3 i 5 krazki 4 sa jasne, a na — 7 i 9 — ciemne.Plytki parzyste 2, 4, 6, 8 i 10 maja równiez krazki dodatkowe, ale umieszczane u do¬ lu. Krazki dolne 5 na plytkach 2 i 4 sa ja¬ sne, a na — 6, 8 i 10 — ciemne. Na plytce zerowej niema wcale krazków. Przy po- wyzszem rozmieszczeniu krazków na plyt¬ kach otrzymuje sie trzy szeregi ich. Przez nakrycie górnego i dolnego szeregu (fig. 4) otrzymuje sie na srodku rzad krazków jak na fig- 1, nakrywajac zas srodkowy szereg (fig. 5), otrzyma sie dziesiec krazków, ale juz w piatkowym ukladzie figurowym (fig. 6). Zeby móc otrzymywac stosownie do po¬ trzeby krazki raz w ukladzie szeregowym, a innym razem w ukladzie figurowym, wszystkie plytki zostaja nakryte oslona 6 (fig. 7) z wycietemi szczelinami 7, jedna po prawej stronie dla srodkowego szeregu krazków i dwiema szczelinami 8 po lewej stronie. Szczeliny 8 sluza dla górnego i dol¬ nego szeregu krazków.Z takiego urzadzenia jasno wynika, ze kiedy Wszystkie plytki znajda sie po pra¬ wej stmnie oslony, to otrzyma sie w szcze¬ linie 7 dziesiec krazków, ustawionych w jednym szeregu, a po przesunieciu plytek na lewa strone (fig. 9) otrzymuje sie juz dziesiec krazków w ukladzie figurowym piatkowym. Przy odliczeniu np. tylko trzech krazków z szeregu i przesunieciu ich na lewo otrzyma sie odliczona trójke w po¬ staci trójkata (fig. 8), przyczem w okienku 9 oslony ukaze sie jednoczesnie cyfra 3, jako symbol liczby trzech. Ukazywanie sie odpowiednich cyfr w okienku powstaje na skutek umieszczenia u góry na plytkach ich numeracji, naprzeciw bowiem niej znaj¬ duje sie okienko 9.Zeby plytki / nie znajdowaly sie luzno pod oslona 6 umieszcza sie je w plytkiem pudle 10 (fig. 13). Na fig. 14 przedstawiony jest przekrój podluzny pudla wzdluz linji C — Z) na fig. 13, a na fig. 15 — powiek¬ szony przekrój poprzeczny wzdluz linji E — F na fig. 13. Widac tam dwie stru¬ ny 11, naciagniete w kierunku podluznym, na które nawleczone sa poszczególne plyt¬ ki. Jedna z plytek na fig. 10 przedstawio¬ na jest w powiekszeniu w trzech rzutach, a na fig. 11 — w przekroju wzdluz linji A — B. Widac na niej dwa krazki w po¬ staci grosików, jest na niej cyfra 4, gdyz jest czwarta zkolei po zerze, posiada dwie listewki poprzeczne 12, z otworami do na- — 2 —wlekania na struny 11, oraz podluzny wy¬ step 13, o który zawadzaja przy przesuwa¬ niu sprezyny plaskie 14 i 15 (fig. 13 i 14).Plytka zerowa równiez nawleczona jest na struny i posiada poza tern przyczepione do wystepów 16 dwie sprezyny 17 (fig. 12), które przez przyczepienie do prawego szczytu pudla utrzymuja wszystkie plytki stale u prawej strony przyrzadu, t. j. pod szczelina 7 (fig. 8). Sprezyny 14 i 15 prze¬ szkadzaja dowolnemu przesuwaniu sie ply¬ tek wskutek tego, ze zawadzaja o wystepy 13 plytek.Chcac przesunac plytki w le"wo, trzeba sprezyne 14 nagiac ku dolowi, co sie usku¬ tecznia przez nacisniecie klawisza 18 (fig. 13 i 15), wówczas bowiem ciegno 19 po¬ przez rolki 20 i 21 odchyla sprezyne 14 nadól. Na klawiszu 18 jest znak plus, gdyz przez nacisniecie jego i przesuwanie ply¬ tek po kilka na lewa strone otrzymuje sie dodawanie. Po nacisnieciu klawisza 18 i przesunieciu plytek otrzymuje sie wynik z dodawania. W okienku 9 ukazuje sie pod¬ czas naciskania klawisza znak =, który u- mieszczony jest na plytce 22, przytwier¬ dzonej do suwaka 23, i zachodzacej nad plytke liczbowa. Dzieje sie to w ten spo¬ sób, ze klawisz 18 pociaga jednoczesnie sznurem 24 za suwak 23, wodzony w pro¬ wadnicy 25 i odchylamy sprezyna 25. Przy nacisnieciu klawisza 27 odciaga sie ku do¬ lowi sprezyne plaska 15, przez co plytki liczbowe, znajdujace sie wówczas po lewej stronie przyrzadu, samoczynnie dzialaniem sprezyn 17 przesuna sie na prawa strone.Na klawiszu 27 jest znak minus, gdyz po przepuszczeniu kilku plytek na prawo o- trzymuje sie po lewej stronie i w okienku 9 wynik odejmowania od danej liczby ply¬ tek, ztnajdujacej sie po lewej stronie liczby plytek, przesunietych na prawav strone. Po nacisnieciu klawisza 27 wszystkie plytki przesunelyby sie na prawa strone. Aby te¬ go uniknac w oslonie 6 przy cyfrach 1 — 10, umieszczonych na niej, sa otworki 28, w które mozna wsadzac zatyczke 29. Przy umieszczeniu zatyczki np. w otworku przy cyfrze / tylko jedna plytka przedostanie sie na prawa strone po nacisnieciu klawi¬ sza 27, gdyz wiecej miedzy zatyczka 29 a lewa strona nie zmiesci sie. Podobnie, aby odjac cztery plytki, nalezy wsadzic za¬ tyczke 29 w otwór przy cyfrze 4 na oslo¬ nie 6. Z klawiszem 27 jest równiez pola¬ czony suwak 23 odpowiedniem ciegnem, przez co i przy odejmowaniu w okienku 9 pokazuje sie zlnak =, W szczególach moga byc dokonane ta¬ kie zmiany, ze klawisze 18 i 27 zamiast na¬ ciskanych moga byc pociagane do siebie ku dolowi, a zaimiast sprezyn 17 moga byc za¬ stosowane gumki. Plytki liczbowe, zamiast nawlekanych na struny 11, moga sie su¬ wac w odpowiednich prowadnicach. Caly przyrzad zamiast plaskiego pudla moze byc wykonany w postaci kola, a wówczas plytki liczbowe przesuwalyby sie po linji kolistej lub pólkolistej. PL