Wynalazek dotyczy formy odlewniczej do skladarek i odlewarek wierszy. W odle¬ wowej szczelinie formy, mniej wiecej w srodku szczeliny, jest umieszczona wkladka metalowa, która ma na celu zachowanie odstepu pomiedzy dlugiemi bokami formy oraz zapobieganie, aby te boki nie wygina¬ ly sie w czasie wytryskiwania goracego me¬ talu i nie zwezaly szczeliny odlewowej. Bo¬ ki formy zostaja polaczone ze soba zapo- moca przetknietej sruby, tak ze nie moga wyginac sie nazewnatrz, wskutek czego szczelina nie moze rozszerzyc sie. Taka konstrukcja jest znana i stosowana, od cza¬ su stwierdzenia szkodliwosci ogrzewania sie boków formy.Wiersze, odlane zapomoca takich form, posiadaja niedokladnie oddane czcionki, zwlaszcza w srodkowej czesci formy. Po dokladnem zbadaniu okazalo sie, ze mate- rjal odlanych wierszy jest w miejscach, znajdujacych sie nad wkladka, mniej jed¬ nolity niz w miejscach, wiecej oddalonych od wkladki. Czesto stwierdzic mozna poro¬ wate miejsca nad wkladka. Ta mniejsza scislosc materjalu wiersza jest przyczyna wadliwego druku, jaki powstaje w srodku odlanego wiersza. Dalsze doswiadczenia wykazaly, ze stwierdzone zmniejszenie sie scislosci materjalu zostaje spowodowane tworzeniem sie wirów plynnego metalu, wplywajacego do szczeliny odlewowej,przyczcm powodem do powstania tych wi- < tów sa dolne krawedzie i scianki boczne * wkladki, znajdujacej *sie w tej szczelinie.Na powierzchni bocznych scianek odlanych wierszy mozna czesto stwierdzic dzialanie wirów, które wypychaja materjal z nad wkladki, to jest od srodka wiersza, ku bo¬ kom.Na podstawie doswiadczen wykonano wkladke, stanowiaca istote niniejszego wy¬ nalazku; wkladka ta umozliwia wplywanie plynnego metalu do szczeliny bez tworzenia sie wirów, tak iz strumien nie urywa sie, lecz doplywa równiez do srodka wiersza, znajdujacego sie nad wkladka, z taka szyb¬ koscia i przy takiem cisnieniu, jak w in¬ nych miejscach szczeliny. Ksztalt wkladki nie przeszkadza zapobieganiu przeginania sie boków formy do wnetrza. Wiersze, od¬ lane zapomoca formy wedlug wynalazku, maja w srodku tak samo jednolity mate¬ rjal, jak na bokach, i daja na calej dlugo¬ sci pismo równomierne i beznaganne.Dolny brzeg wkladki wedlug wynalaz¬ ku posiada najmniejsza dopuszczalna sze¬ rokosc, na jaka pozwala jej cel, jako cze¬ sci rozporowej. Wkladka wedlug wynalaz¬ ku ma w najszerszem miejscu okolo 4.5 mm, a w celu umozliwienia latwego wysu¬ wania odlanego wiersza jest ona zwezona w kierunku wplywania metalu o okolo 1/10 mm z kazdej strony. To nieznaczne zweze¬ nie jest takze potrzebne do zapobiegania powstawaniu wirów, poniewaz w razie za¬ stosowania zwyklego wiekszego zwezenia, plynny metal odrywa sie od scian bocz¬ nych.Na rysunku fig. 1 przedstawia w wido¬ ku zboku znana forme odlewnicza z szero¬ ka wkladka, bardzo zwezona z boków, przy- czem na rysunku jest uwidoczniony kieru¬ nek wirów; fig. 2 — w widoku zboku forme odlewnicza wedlug wynalazku z waska wkladka; fig. 3 — w powiekszeniu forme w przekroju poprzecznym wedlug linji ///— /// na fig. 2, przyczem pominieta jest plyt¬ ka, znajdujaca sie u wlotu; fig. 4 i 5 przedstawiaja wkladke w widoku zgóry i zboku* Boki 1 formy sa w zwykly sposób za¬ pomoca srub 2 polaczone na koncach po¬ przeczkami 3, okreslaj acemi dlugosc wier¬ szy. Mniej wiecej w srodku szczeliny odle¬ wowej, na jednym z boków formy, osadzo¬ na jest nieruchomo wkladka 4. Srulba 5 jest przesunieta przez otwory w bokach 1 i wkladce 4, wzglednie wkrecona w gwinto¬ wany otwór jednego boku tak, iz dociska mocno obydwa boki do znajdujacej sie mie¬ dzy niemi wkladki 4. Odpowiedni otwór 5 wkladki 4 ma wieksza srednice, niz sruba 5, wskutek czego pomiedzy scianka tego otworu i sruba 5 jest luz. Ta sruba ma sci¬ skac tylko boki 1, a wkladka 4 ma utrzy¬ mywac te boki 1 w okreslonym odstepie wzajemnym. Wystep 7 wkladki 4 siega we wglebienie 8 boku 1. We wkladce 4 i w bo¬ ku 1, na którym jest umocowana, jest wy¬ konany otwór 9, do którego jest wtloczony trzpien 10, zabezpieczajacy wraz z wyste¬ pem 7 nieruchome polaczenie wkladki 4, W celu wyjecia wkladki nalezy wysunac trzpien 10 z otworu 9. Dzieki umocowaniu i zabezpieczeniu wkladki na jednym z bo¬ ków jedynie zapomoca wystepu 7 i trzpie¬ nia 10 osiaga sie to, ze wkladka moze po¬ siadac najmniejsza mozliwa szerokosc. Na dolnej powierzchni, czyli w najszerszem miejscu, wkladka ma tylko okolo 4,5 mm szerokosci i jest w kierunku ku górze nie¬ co zwezona, w celu umozliwienia swobod¬ nego wysuwania odlanego wiersza. Szero¬ kosc wkladki, mierzona na osi otworu 6, wynosi tylko okolo 4,3 mm. Sruba 5 o gru¬ bosci okolo 3 mm nie powinna sluzyc do u- mocowywania wkladki, aby w razie wykre¬ cenia tej sruby, np. w celu zmiany dlugo¬ sci szczeliny odlewowej, polozenie wklad¬ ki 4 nie uleglo zmianie.Dzieki opisanemu wykonaniu wkladki 4 osiaga sie to, ze stopiony metal, wyplywa¬ jacy z nieuwidocznionego na rysunku wy- - 2 —lotu, wplywa po plytce 11 do szczeliny for¬ my odlewniczej bez powstawania wirów. PL