Wynalazek niniejszy dotyczy ukladów do odtwarzania dzwieków, a zwlaszcza ukladów, przystosowanych do pracy przy pradzie zmiennym.Dotychczas z powodzeniem stosowano prad zmienny do znanych ukladów do od¬ twarzania dzwieków w zastosowaniu do gramofonów i aparatów radjowych. Jed¬ nakze w zastosowaniu do aparatury filmu dzwiekowego uklad do odtwarzania dzwie¬ ków okazal sie niedogodny z uwagi na ko¬ niecznosc bardzo duzego wzmacniania mie¬ dzy komórka fotoelektryczna a glosnikiem oraz ze wzgledu na wymagana czystosc od¬ twarzania.Jak dotychczas, wszystkie znane ro¬ dzaje ukladów do odtwarzania filmu dzwiekowego pracowaly glównie albo wy¬ lacznie na pradzie stalym. Pradnice pradu stalego, spotykane w handlu, nie nadawaly sie jednak do tego celu ze wzgledu na tet¬ nienia pradu, komutowanego w zwykly sposób. Tetnienia te powodowaly staly szum w odtwarzanym dzwieku. Natomiast pradnice specjalne, dajace prad bez tet¬ nien, sa trudne do wykonania, a poza tern i te nie daja zupelnie zadowalajacych wy¬ ników. Wobec tego w ukladach do odtwa¬ rzania dzwieków stosuje sie glównie ba- terje zasobników jako zródla pradu. Jed¬ nak baterje zasobników sa ciezkie, wyma¬ gaja umiejetnej obslugi i starannej konser-wacji, a oprócz tego jest niezbedne odrebne L zródlo pradu oraz urzadzenie rozdzielcze do ladowania*tych zasobników.Wobec tylu niedogodnosci stosowania bateryj zasobników poczyniono liczne pró¬ by zastapienia tych bateryj pradem, po¬ chodzacym wprost z przemyslowego pradu zmiennego, majac na uwadze stalosc i nie¬ zawodnosc tego pradu oraz latwosc prze¬ twarzania napiecia sieci na napiecie o do¬ wolnej zadanej wysokosci. Zmienny prad wyprostowany stosuje sie z powodzeniem do wzmacniaczy glosnikowych, zasilanych bezposrednio z sieci, w wyniku zas otrzy¬ muje sie uklad bardziej oszczedny i do¬ godniejszy od bateryj zasobników. Nato¬ miast zastosowanie wyprostowanego pradu zmiennego jako zródla mocy do innych ob¬ wodów w ukladach odtwarzajacych nie da¬ lo dotychczas zadowalajacych wyników.Wobec koniecznosci bardzo silnego wzmac¬ niania mocy wyjsciowej komórek fotoe- lektrycznych okazalo sie, ze w znanych ukladach prad pozostaje nierówny, gdyz prostowanie nigdy nie jest zupelne, a wiec moc wyjsciowa, doprowadzana do glosni¬ ka jest obarczona poboeznemi tetnieniami, które psuja czystosc odtwarzanych dzwie¬ ków. Zachowujac niezwykle . ostroznosci, mozna wprawdzie otrzymac wyprostowa¬ ny prad zmienny, który praktycznie jest tak samo staly, jak prad z bateryj zasob¬ ników, lecz uklad filtrujacy, potrzebny do tego celu, jest tak zawily i precyzyjny, ze stosowanie go w praktyce staje sie wrecz niemozliwe.W znanych ukladach do odtwarzania filmu dzwiekowego pewna czesc szmerów powstaje w glosniku nawet podczas okre¬ sów ciszy. Szmery te sa powodowane roz- maitemi niedokladnosciami danego ukladu, np. wahaniami mocy wyjsciowej wzmacnia¬ cza, wskutek skaz i nierównosci podloza, na którem utrwalono dzwieki, wreszcie *z powodu wielu innych przyczyn. Ogólna suma tych szmerów, majacych swe zródlo we wspomnianych przyczynach, jest ctosc nieznaczna, tak iz nie powoduje przykrego wrazenia u sluchaczy. Suma szmerów lezy naogól wpoblizu lub ponizej granicy sly¬ szalnosci sluchacza. J. G. Steinberg w ar¬ tykule pod tytulem ,,Zaleznosc miedzy na¬ tezeniem dzwieku a fizykalna przyczyna ten dzwiek wywolujaca" (The Physical Re- view, druga ser ja,, tom 26, pazdziernik 1925) udowadnia, ze o ile skladowe dzwie¬ ku zlozonego posiadaja wpoblizu granicy slyszalnosci mniejsze natezenia od nateze¬ nia dzwieku podstawowego, wymaganego do jego uslyszenia, wtedy nie przyczynia¬ ja sie one do zwiekszenia natezenia dzwie¬ ku zlozonego.Wynalazek niniejszy dotyczy elektrycz¬ nego ukladu do odtwarzania dzwieków w polaczeniu z wyswietlaniem filmu dzwie¬ kowego, przyczem uklad ten sklada sie z komórki foto elektrycznej, ze zródla swia¬ tla do naswietlania komórki, z podloza z utrwalonym dzwiekiem, ze wzmacniacza katodowego i z glosnika. Komórka fotoe- lektryczna i lampy katodowe tego ukladu sa zasilane pradem zmiennym, prostowa¬ nym zapomoca prostownika, zawierajacego filtr, który lagodzi tetnienia pradu wypro¬ stowanego w takim stopniu, ze szmery, po¬ wodowane przez te wahania, nie daja sie bardziej odczuwac, niz szmery, powodowa¬ ne przez inne obce zaklócenia w ukladzie.Wedlug jednej z najbardziej praktycz¬ nych odmian wynalazku zródlo swiatla, wlókna lamp katodowych, jak równiez, na zyczenie, elektromagnes glosnika elektro¬ dynamicznego moga byc zasilane pradem niskiego napiecia z prostownika pradu zmiennego. Prostownik ten zawiera filtry, redukujace napiecie wyjsciowe do odpo¬ wiedniej wartosci oraz zmniejszajace tet¬ nienia pradu, czyli szmery pradu zmien¬ nego do takiej wartosci, ze tetnienia te nie sa juz slyszane w glosniku. Inny prostow¬ nik zasila komórke fotoelektryczna oraz obwody anodowe lamp katodowych. Prad - 2 —ten posiada male natezenie, ale zato sto¬ sunkowo duze napiecie.Prostownik posiada w tym przypadku uklad filtrujacy, który zmniejsza napiecie wyjsciowego pradu wyprostowanego do wartosci, odpowiadajacej lampom katodo¬ wym i komórkom fotoelektrycznym, oraz zmniejsza tetnienia pradu wyprostowane¬ go do tak malej wartosci, jaka juz nie po¬ woduje slyszalnych zaklócen w glosnikach.W tego rodzaju ukladach jest pozada¬ ne zupelne wycofanie z uzycia bateryj e- lektrycznych. W tym celu wedlug wyna¬ lazku stosuje sie oporniki w obwodach ano- da-katoda lamp katodowych, które to o- porniki daja ujemny potencjal siatki wzgle¬ dem katody lampy.Stosownie do wynalazku zródlo energji jest tak wykonane, aby szmery, powstajace wskutek wahan pradu zasilajacego, byly zmniejszane do wartosci, lezacej ponizej granicy slyszalnosci, a wiec aby nie przy¬ czynialy sie do zwiekszania natezenia szmerów, pochodzacych z innych przyczyn.Zatem sumaryczne natezenie wszystkich szmerów nie jest wieksze od natezenia szmerów, powstajacych w ukladach, zasi¬ lanych z zasobników. Uklad jest przy tern tak pomyslany, aby tetnienia pradu zasila¬ jacego nie modulowaly pradów o czestotli¬ wosci akustycznej. Okazalo sie, ze uklad prostujacy, którego stopien niedokladno¬ sci prostowania jest ograniczony w sposób wspomniany wyzej, pozwala uniknac kom- plikacyj, jakie powstaja w ukladach, prze¬ twarzajacych prad zmienny na prad prak¬ tycznie staly.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie uklad wedlug wynalazku do odtwarza¬ nia filmu dzwiekowego.Prad, pochodzacy z przemyslowej sieci pradu zmiennego, jest doprowadzany do pierwotnego uzwojenia transformatora 2, którego uzwojenie wtórne jest polaczone z prostownikiem 3, & ten z dlawikiem 4.Czesc pradu, przeplywajacego poprzez dlawik 4, odgalezia sie przewodem 5 i przeplywa poprzez uzwojenia elektroma¬ gnesu 6 glosnika elektrodynamicznego, a po przewodzie 7 powraca zpowrotem do transformatora 2. Kondensator bocznikowy 8 blokuje tetnienia pradu, plynacego do cewki 6. Pozostala czesc pradu, wyplywa¬ jacego z dlawika 4, przeplywa poprzez drugi dlawik 9, przyczem prad ten znów sie rozgalezia; czesc plynie przewodem 10 do wlókien lamp katodowych 11, 12, 13, które ogrzewa, powracajac do transforma¬ tora 2 przewodami 31, 73 i wspólnym prze¬ wodem 7. Kondensator bocznikowy 15 zmniejsza tetnienia tego pradu. Reszta pra¬ du, plynacego poprzez dlawik 9, przeply¬ wa poprzez trzeci dlawik 16; czesc tego pradu odplywa przewodem 17 i plynie po¬ przez wlókno lampy katodowej 18, opornik 74, wlókno lampy katodowej 19, opornik 40 i przewód 41 do transfomatora 2 po¬ przez wspólny przewód 7. Inny kondensa¬ tor bocznikowy 20 lagodzi tetnienia pradu, zasilajacego lampy 18 i 19. Pozostala czesc pradu, wyplywajacego z dlawika 16, prze¬ plywa poprzez czwarty dlawik 21, prze¬ wód 22, drut zarowy zarówki 23, przewód 24 i poprzez wspólny przewód 7 do trans¬ formatora 2.Poza tern prad, pochodzacy z przemy¬ slowej sieci pradu zmiennego, zasila je¬ szcze pierwotne uzwojenie 25 innego trans¬ formatora 26. Do jednego zacisku uzwoje¬ nia wtórnego tego transformatora jest przy¬ laczony prostownik 27, za którym wlaczo¬ no w szereg cztery dlawiki 28, 42, 47 i 52.Wspólne punkty tych dlawików polaczono poprzez kondensatory 38, 46 i 51 z prze¬ wodem 39, dolaczonym do drugiego zaci¬ sku uzwojenia wtórnego. Kondensatory te sluza do blokowania tetnien pradu wypro¬ stowanego. Od wspólnych punktów dlawi¬ ków odprowadzono trzy odgalezienia, z których odgalezienie 29 jest doprowadzo¬ ne do srodka elektrycznego uzwojenia pierwotnego transformatora wyjsciowego i — 3 —zasila anody lamp 13 i 14\ odgalezienie 43 zasila poprzez oporniki 44 i 45 anody lamp 11 i 12, wreszcie odgalezienie 48 zasila po¬ przez opornik 50 i pierwotne uzwojenie transformatora 49 anody lamp 19 i 18. U- zupelnieniem obwodu anodowego lamp 13 i 14, 12 i 11 jest przewód 38, który jednym koncem jest dolaczony do przewodu 39, a drugim do katod i siatek odpowiednich lamp, a mianowicie: przewód 38, odgale¬ zienie do siatek lamp 13 i 14, opornik 37, przewód 36, odgalezienie do siatki lampy 12, przewód 35, odgalezienie do siatki lam¬ py 11, opornik 34, odgalezienie do katody lampy 11, przewód 33, odgalezienie do ka¬ tody lampy 12, przewód 32 i odgalezienie do katod lamp 13 i 14.Uzupelnieniem obwodu anodowego lamp 18 i 19 jest przewód 7, laczacy sie z prze¬ wodem 38 zapomoca przewodu 73, a mia¬ nowicie przewód 7 jest polaczony z kato¬ dami lamp 18 i 19 zapomoca przewodu 41, z siatkami zas tych lamp poprzez opornik 62 i poprzez wtórne uzwojenie transforma¬ tora 65.Prostownik 27 niezaleznie od zasilania anod i siatek lamp 19, 18, 11, 12, 13 i 14 zasila jeszcze anode komórki fotoelektrycz- nej 54 w sposób nastepujacy: dlawik 52, odgalezienie tetnien poprzez kondensator 59, opornik 53, komórke 54 i do przewo¬ du 39.Snop promieni swietlnych lampy 23 pa¬ da na tasme 56, na której utrwalono dzwie¬ ki. Film 56 jest przesuwany przed lampa 23 z jednostajna szybkoscia zapomoca kólek zebatych 57 i 58, napedzanych zapomoca znanego mechanizmu (na rysunku nieuwi- docznionego). Promienie swietlne, przecho¬ dzace przez tasme, zostaja odpowiednio modulowane, a nastepnie jako takie sa kie¬ rowane na mase swiatloczula komórki fo- toelektrycznej 54, wskutek czego w obwo¬ dzie anodowym tej komórki pozostaja wa¬ hania pradu. Te wahania pradu powoduja wahania potencjalu na koncu opornika 53, które poprzez kondensator 60 przenosza sie na siatke lampy 19. W celu zamkniecia obwodu zmiennych pradów fotoelektrycz- nych, zastosowano kondensatory 59 i 61 o malych opornosciach pozornych. Opornik 62 ustala poczatkowy potencjal siatki lam¬ py 19, który jest uzyskany dzieki spadko¬ wi napiecia stalej skladowej pradu siatko¬ wego na oporniku 40. Dalsze wzmocnienie napieciowe zmiennych pradów fotoelek- trycznych jest uzyskiwane we wzmacnia¬ czach transformatorowych, zaopatrzonych w lampy 18, 11 i 12, wzmocnienie zas ener¬ getyczne daje wzmacniacz wyjsciowy z lampami 13 i 14. W dobie obecnej w insta¬ lacjach filmu dzwiekowego sa stosowane zazwyczaj dwa urzadzenia projekcyjne, przyczem kazde jest zaopatrzone w lampe naswietlajaca 23, komórke fotoelektyczna 54 i dwustopniowe wzmacniacze 18 i 19.Istotnym jest tylko jeden wzmacniacz mo¬ cy, tak iz krótka lin ja przesylowa miedzy transformatorami 49 i 66 zapewnia dogodne polaczenie jednego wzmacniacza z drugim.Ekrany 67 i 68 oslaniaja wzmacniacz dwu¬ stopniowy od wplywów elektrostatycz¬ nych i magnetycznych, pochodzacych z ob¬ cych póL Nalezy zauwazyc, ze wtórne uzwojenie transformatora 66 jest zwarte potencjo- mierzem 67, który umozliwia pobieranie dowolnej czesci spadku napiecia zmienne¬ go, uzyskiwanego na jego oporze. Taki sam potencjomierz 70 jest zastosowany w ob¬ wodzie siatki lampy 12. Kondensator 68 o malej opornosci pozornej umozliwia prze¬ plyw pradu akustycznego do katody lam¬ py 11, zapobiegajac odplywaniu pradu do opornika 34 i oddzialywaniu na inne lampy katodowe. Ostatnie lampy 13 i 14 pracuja w ukladzie przeciwsobnym, przyczem ich anody sa sprzezone zapomoca transforma¬ tora 30 z cewka ruchoma 72 glosnika elek¬ trodynamicznego. Siatki lamp katodowych 13 i 14 posiadaja potencjal ujemny dzieki spadkowi napiecia na opornikach 34 i 37. — 4 —Jak juz wspomniano, Szmery, powsta¬ jace w poszczególnych czesciach ukladu, sa utrzymywane w okreslonych granicach dzieki stosownemu filtrowaniu pradów wy¬ prostowanych, doprowadzanych oddzielnie do kazdego ogniwa ukladu. Calkowita za¬ tem suma szmerów jest utrzymana w ta¬ kich granicach, aby koncowa moc wyjscio¬ wa posiadala wymagana czystosc odtwa¬ rzania dzwieków. PL