Niniejszy wynalazek dotyczy mecha¬ nizmów do celowania do dzial, w których jest przewidziane sprzeglo pomiedzy masa, która trzeba wycelowac, i mechanizmem do celowania, sprzeglo, które jest przezna¬ czone do rozlaczania sie pod dzialaniem nienormalnego cisnienia okreslonej wielko¬ sci, wychodzacego ze strony masy, która trzeba wycelowac.W mechanizmach kierunkowych do dzial okretowych lub innych, w których masa, która trzeba wycelowac, moze otrzy¬ mywac z jakichkolwiek powodów (naprzy- klad wskutek raptownych ruchów podsta¬ wy, statku lub innych przyczyn) znaczne wstrzasnienia o krótkiem trwaniu, istnieja urzadzenia sprzegajace, umieszczone na przekladni i wykonane w taki sposób, ze sprzeglo sie rozlacza, gdy nienormalny wstrzas osiagnal wartosc okreslona.Ogólnie biorac, mechanizmy przekazu¬ jace zawieraja nieodwracalna przekladnie skladajaca sie ze slimaka i slimacznicy, sprzeglo zas rozlaczajace sie, sprzezone z ta nieodwracalna przekladnia, posiada cze¬ sci cierne albo slizgajace sie, z których jed¬ ne stanowia calosc z luznie osadzona na wale slimacznica, drugie zas stanowia ca¬ losc z narzadem, sprzezonym z tym walem.Pod dzialaniem nienormalnego wysilku, wiekszego od okreslonej wartosci, to po¬ ciaganie luznego kola przerywa sie wsku-tek slizgania sie dwóch czesci sprzegla cier- * negó 'jednej w stopunku do drugiej i czesci te zoslaj4*prz£Suniete o pewien kat jedna wzgledem drugiej. Przesuniecie to daje w wyniku stale zejscie dziala z celu.Niedogodnosc ta staje sie powazna i praktycznie niedopuszczalna w wypadku celowania dzial z odleglosci, a zwlaszcza, gdy chodzi o jednoczesne skierowanie z jednego posterunku kilku dzial na wspól¬ ny cel.Wynalazek niniejszy pozwala na calko¬ wite usuniecie tej wady i polega na tern, ze sprzeglo rozlaczajace sie, umieszczone w mechanizmie do celowania, posiada srodek przeciwdzialajacy, który z chwila gdy zni¬ ka przyczyna, która spowodowala rozla¬ czenie, zapewnia powrót czesci do ich po¬ lozenia poczatkowego i w nastepstwie tego umozliwia samoczynnie prawidlowe wyce¬ lowanie* Oczywiscie, takie urzadzenie przeciw¬ dzialajace moze byc wykonane w rozmai¬ ty sposób, lecz we wszystkich wypadkach musi byc wo tak wykonane, ze wzgledne katowe przesuniecie pomiedzy narzadem luzno osadzonym na wale napedowym i narzadem zaklinowanym na tym ostatnim, nie moze w zadnym wypadku stac sie sta¬ lem, jak to ma miejsce przy zwyklych sprzeglach rozlaczajacych sie.Na zalaczonych rysunkach dla przykla¬ du przedstawiono dwie formy wykonania wynalazku.Fig. 1 i 2 przedstawiaja odpowiednio w przekroju poprzecznym i przekroju wedlug linji 2^-2 na fig. 1 sprzeglo rozlaczajace sie z samoczynnem urzadzeniem nastawia- jacem go zpowrotem, umieszczone pomie¬ dzy walem i kolem slimakowem, luzno o- sadzonem na tym wale, przyczem na tym walef moze byc osadzone naprzyklad kolo zebate, zczepione bezposrednio z lukiem pedtócsfen dziala. Fig. 3 przedstawia w ptfgekroju w wiekszej skali czesc urzadze¬ nia, przyczem czesci sprzegla rozlaczaja¬ cego sie znajduja sie w polozeniu rozlaczo- nem. Fig. 4 i 5 przedstawiaja odpowiednio w .widoku zboku i czesciowym przekroju oraz w przekroju poprzecznym sprzeglo rozlaczajace sie z urzadzeniem laczacem je zpowrotem, zastosowane do mechanizmu podniesien dziala. Fig. 6 — przekrój po¬ przeczny pewnej odmiany wynalazku; fig. 7, 8, 9 przedstawiaja rzuty poziome, cze¬ sciowo w przekroju, szczególów ilustruja¬ cych dzialanie urzadzenia wedlug fig. 6.Na fig. 1 — 5 liczba / jest oznaczone kolo slimakowe zczepione ze slimakiem 2, zaklinowanym na wale 3, otrzymujacym e- nergje, potrzebna do czynnosci celowania; slimakowe kolo 1 jest osadzone luzno na wale 4, sprzeglo zas rozlaczajace sie wraz z urzadzeniem laczacym je zpowrotem Jest umieszczone pomiedzy luznem kolem i na¬ rzadem 10, zaklinowanym na tym wale.Na kole 1, luzno osadzonem na tulei 5, zaklinowanej na wale 4 i posiadajacej kol¬ nierz oporowy dla kola, jest wykonany sze¬ reg wglebien, w których sa umieszczone stozkowe miseczki 7 zapewniajace oparcie i srodkowanie narzadów w rodzaju kulek 6. Dodatkowe 'slizgajace sie oparcie dla tych kulek jest wykonane w dodatkowym narzadzie sprzegajacym, skladajacym sie w danym wypadku z kolnierza 9 wykona¬ nego na tulei 10, zaklinowanej na wale 4, który w tym celu ma czesc 11, wykonana jako wielobok; nasrubek 12 zatrzymuje tu¬ leje 10 od przesuwu w kierunku podluz¬ nym.W kolnierzu 9 tulei 10 w odpowiednich wycieciach znajduja sie miseczki 8, któ¬ rych przyleganie do odpowiednich kulek 6 zapewniaja sprezyny 13, opierajace sie kazda jednym koncem o odpowiednia mi¬ seczke, a drugim o srube 14, której polo¬ zenie mozna regulowac, gdyz mozna ya obracac w odpowiedniem gniezdzie kolnie- rza 15 tulei IG; sruba 14 moze sluzyc za prowadnice dla trzpienia 16, stanowiacego calosc z miseczka & — 2 —Caly mechanizm z kolem slimakowem i slimakiem, tworzacy sprzeglo dajace sie wlaczac zpowrolem, moze byc umieszczo¬ ny w pudelku 18, zaopatrzonym w pokry¬ we 19'.Uklad tylko co opisany^ którego dziala¬ nie bedzie podane ponizej* moze byc zasto¬ sowany, Jak to wskazuja fig. 4 i 5 naprzy- klad do mechanizmu podniesien.W tym wypaidkuy wal 4, na którym Jest luzno osadzone kolo zebate 1, Jest osadzo¬ ny w lozyskach na lozu dzialowem i posia¬ da kolo zebate 28 zczepione z lukiem ze- batem mechanizmu podniesien. Slimak 2 jest zaklinowany na wale 3, na którym sa osadzone w zwykly sposób narzady do wlaczania rozrzadu mechanizmu do celo¬ wania, czy to zapomoca przekladni recz¬ nej? zakonczonej pokretlem 24, czy to za¬ pomoca silnika elektrycznego 23 lub jakie¬ gokolwiek imrego.Sprzeglo rozlaczajace sie z urzadze¬ niem do laczenia go zpowrotem dziala w sposób nastepujacy.Gdy wal 3 jest wprawiony w ruch za¬ pomoca Jednego lub drugiego ze wskaza¬ nych sposobów, slimak 2 wprawia w ruch kolo J, poiczem miseczki 7 pociagaja za so¬ ba w rath obrotowy kulki 6r przez, co zapo moca tych kulek ustala sie polaczenie mie¬ dzy kolem 1 a walem 4. Dopóki przekazy¬ wany moment obrotowy jest taki* ze nacisk kulek & na scianke stozkowa miseczek & Jest ifrmejszy od napiecia sprezyn 13, dzia¬ lanie kulek powoduje tylko obracanie sie kolnierza 9 i, co zatem idzie, obracanie sie walu 4, przyczeiti. nie narusza sie polacze¬ nie pomiedzy kolem slimakowem a wspo¬ mnianym kolnierzem 9.W wypadku, gdy z Jakiejkolwiek przy¬ czyny masat która trzeba wycelowac, prze¬ kaze za posrednictwem walu 4 kolnierzowi 9 moment obrotowy wiekszy od tego, na który jest nastawione napiecie sprezyn 13, to Wówczas naruszy sie polaczenie pomie¬ dzy kolnierzem 9 a kolem 1, który to wynik dla jednej z kulek ukladu przedstawiono na fig. 3.Z chwila gdy znika przyczyna,, która spowodowala naruszenie polaczenia, kul¬ ki przybieraja zpowrotem swe polozenie normalne, wskazane na fig, L Jasne Jest, ze ano-rmakky nacisk, pochodzacy ze strony masy,, która trzeba wycelowac, spowodo¬ wal naruszenie polaczenia, lecz ponowne polaczenie jest zapewnione samoczynnie z- chwila powrotu kulek do polozenia normal¬ nego.Przy zastosowaniu do mechanizmu pod¬ niesien, napiecie sprezyn powinno byc ure¬ gulowane tak, by sprzegi* pozostawalo sztywne przy naruszeniu równowagi spo¬ wodowanej odrzutem dziala W chwili wy¬ strzalu, a tern bardziej podczas celowania.Urzadzenie opisanie moze, oczywiscie, byc zastosowane do mechanizmu kierun¬ kowego.W wypadku zastosowania tego aptfzegla do dziala w wiezyczce, znajduje sie on© w mechanizmie obracajacym wiezyczke.Fig. 6 — 9 przedstawiaja odmiane, ul które? znajduje sie wiecej wA jeden wie¬ niec kidek, naprzyklad dwa wience/takie, jak w poprzednim przykladzie,, przyezem sttzgaj-ace na Ibzysko posrednie 3ft dla ku¬ lek w postaci pierscienia o podwójnyck mi¬ seczkach Jest umieszczoce pomiedzy pierw* szym wiencem kulek 6 a drugim kh wien¬ cem'tf1-, które ze swef strony stanowia o- parcle dla sKzgaJacych sie miseczek 8, Pierscien 30 moze W calosci slizgac sie w gniezdzie kola / i obracac sie w tym gnie¬ zdzie dookola tulei 5« Na wewnetrzne); powierzchni pierscie¬ nia 30 Jest wykonane wyciecie 31, które przedstawiaja bardziej, szcaególowo fig. 7 i 9. W fo wyciecie wfchodfca zeby 32 i 33 wykonane odpowiednio na piascie kola sli¬ makowego / i na kolnierzu tutei 9—10—15 takr iz wystaja po« za te piasty.Gdy narzady znajduja. Sie w normal- nem polozeniu czynnem, wskazanem na fig. — 3 —6, kulki sa utrzymywane w polozeniu srod- kowem w miseczkach wienców 7 i 8 pod na¬ ciskiem sprezyn 13 i opieraja sie o dno od¬ powiadajacych im miseczek wienca po¬ sredniego 30, zas zeby 32 i 33 przybieraja wówczas polozenie srednie, przedstawione na fig. 7, a odstep h z kazdej strony tych zebów, pomiedzy temi ostatniemi a scianka¬ mi wyciecia 31, odpowiada maksymalnemu przesunieciu, dopuszczalnemu pomiedzy kolem 1 a pierscieniem posrednim 30, albo pomiedzy tym ostatnim a kolnierzem 9, wy¬ konanym na tulei 9—10—15.W chwili, gdy powstaje wysilek wiek¬ szy od tego, który jest przewidziany dla dzialania ukladu jako sprzegla sztywnego, calkowite maksymalne przesuniecie katowe pomiedzy kolem 1 a kolnierzem 9 moze o- siagnac odpowiednio do dzialajacego wy¬ silku najwyzsza rozpietosc, na która po¬ zwala oparcie sie zebów 32 i 33 o przeciw¬ legle krawedzie wyciecia.Figury 8i9 przedstawiaja polozenie maksymalnego przesuniecia 2h. Stad wi¬ dac, ze zastosowanie posredniego pierscie¬ nia i dwóch rzedów kulek pozwala przy in¬ nych jednakowych warunkach na przesu¬ niecie sie podwójne w stosunku do tego, które jest mozliwe przy jednym szeregu kulek. Co sie tyczy reszty, to urzadzenie dziala w takich samych warunkach, jak u- rzadzenie z poprzedniego przykladu.Urzadzenie ograniczajace przesuniecie zapomoca zebów, wykonanych odpowiednio jako wystepy na piascie kola / i piascie kolnierza 9, zapobiega w kazdym razie wy¬ sunieciu sie kulek z ich gniazd. Uklad po¬ wyzszy móglby równiez dobrze znalesc zastosowanie w formie wykonania przed¬ stawionej na fig. 1 — 3. W tym celu wy¬ starczyloby wykonac wyciecie w jednej z tych czesci, w piascie kola / naprzyklad, i wstawic w nie zab wykonany jako wystep na narzadzie dopelniajacym 9. Gra wów¬ czas jest ograniczona przez przesuniecie sie wzgledne pomie4zy kolem a kolnierzem 9. PL